YDH- Axios tarafından yayımlanan kapsamlı analiz, Amerikan-İsrail operasyonlarının İran üzerindeki etkilerinin ilk haftadaki sınırlı seyrinden çıkarak, ikinci haftada derin bir ekonomik krize dönüştüğünü gözler önüne seriyor.
Yaklaşık 90 milyonluk nüfusu, stratejik askeri kabiliyetleri ve küresel tedarik zincirindeki kritik konumuyla İran’ın hedef alınmasının, dünya genelinde ağır bir bedel ödenmeden gerçekleşemeyeceği vurgulanıyor.
Bu bedelin nihai boyutu ise önümüzdeki günlerde netleşecek.
Saldırıların başlamasıyla birlikte petrol fiyatları saatler içinde %25 oranında bir sıçrama kaydederek varil başına 120 dolara yaklaştı.
Son dört yılın zirvesini gören bu artış, ABD’de enflasyonu tetikleme ve tüketici harcamalarını baskılama endişesini beraberinde getirdi.
Brent petrol, vadeli işlem piyasalarında Cuma gününe oranla %15, on gün öncesine göre ise %47 artışla 107 dolara yükseldi.
Küresel çapta petrol rezervlerinin serbest bırakılacağına dair koordineli haber akışı, fiyatlarda yalnızca sınırlı bir gerileme sağlayabildi.
Krizin en kritik noktasını İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma girişimi ve ticari gemilere yönelik saldırı tehditleri oluşturuyor.
Rapidan Energy verilerine göre mevcut durum, dünya petrol arzının yaklaşık %20’sinin kesilmesi anlamına geliyor ki bu, tarihin en büyük arz kesintisi olarak kayıtlara geçebilir.
Uzmanlar, bu tablonun 1950’lerdeki Süveyş Krizi sırasında yaşanan %10’luk aksamanın tam iki katı büyüklüğünde olduğuna dikkat çekiyor.
Ayrıca, Körfez bölgesindeki içme suyu ihtiyacını karşılayan hayati önemdeki tuz arıtma tesislerine İran tarafından düzenlenen başarılı saldırılar, krizin insani ve lojistik boyutunu derinleştiriyor.
Enerji piyasalarındaki kaos, borsaları da sert vurdu.
Tokyo’nun Nikkei 225 endeksi %5’in üzerinde değer kaybederken, Güney Kore’nin Kospi endeksi yaklaşık %6 geriledi. S&P 500 vadeli işlemleri ise %1,3 düşüş kaydetti.
Polymarket verilerine göre, ABD ekonomisinin bu yıl resesyona girme olasılığı ay başındaki %24 seviyesinden %38’e fırladı.
GasBuddy analisti Patrick de Haan, ABD’de ortalama benzin fiyatlarının önümüzdeki ay galon başına 4 dolara ulaşma ihtimalini %80 olarak öngörüyor.
Raporda, ABD ekonomisinin geçmişteki küresel şoklara karşı gösterdiği dirence de atıfta bulunuluyor.
Ukrayna savaşında olduğu gibi, fiyat artışlarının başlangıçta bir şok yaratsa da doğrudan bir durgunluğa yol açmadığı hatırlatılıyor.
ABD’nin net petrol ihracatçısı konumu, yüksek fiyatlardan kaynaklanan gelirin enerji sektöründe bir denge unsuru olmasını sağlasa da tüketiciler üzerindeki yüksek yaşam maliyeti baskısının siyasi ve ekonomik bir kriz potansiyeli taşımaya devam ettiği belirtiliyor.