YDH - Moon of Alabama (MoA) blogunda yer alan analizde, İran ordusunun ABD ablukasına karşı Kızıldeniz ve Umman Denizi'ndeki ticari seyrüseferi kısıtlaması ve bu durumun küresel enerji güvenliği üzerindeki olası yıkıcı etkileri ele alınıyor. Analiz, özellikle Babülmendep Boğazı'nın kapatılmasının Suudi Arabistan'ın petrol ihracat rotalarını felç ederek devasa ham petrol taşıyıcılarını (VLCC) operasyonel bir tuzağa düşüreceğini vurguluyor. MoA; bu jeopolitik gerginliğin, enerji ve gübre arzında yaşanacak kesintiler üzerinden küresel ekonomide şiddetli bir depresyona ve kitlesel gıda krizlerine yol açabileceği uyarısını yapıyor.
Amerika Birleşik Devletleri'nin ülkesine yönelik uyguladığı ablukanın sebep olduğu çıkmazı[1] aşmak amacıyla İran ordusu; Kızıldeniz, Körfez ve Umman Denizi üzerindeki ticari trafiği kısıtlayacağını [2] ilan etmiştir.
İran'ın bu amaca ulaşması için kapsamlı bir askeri harekat gerçekleştirmesine gerek bulunmamaktadır. Arap Körfez ülkeleri yakınlarındaki sivil gemilere yönelik birkaç insansız hava aracı (İHA) saldırısı ve Yemen'deki Ensarullah'ın Kızıldeniz'deki gemilere yönelik birkaç tehdidi, sigorta maliyetlerini[3] bu bölgelerdeki tüm trafiği kârsız hale getirecek düzeyde artırmaya yetecektir.
Böylelikle Fars Körfezi/Arap Denizi/Kızıldeniz bölgesindeki tehlikeli bölge[4] çok daha geniş bir alana yayılmış durumdadır.
Bu hamle, bölgeden yapılan petrol ihracatının bir büyük payını daha bloke edecektir.
Suudi Arabistan, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki trafik kontrolü dayatmasını, petrolü doğu-batı boru hattı üzerinden Kızıldeniz'deki Yenbu Limanı'na sevk ederek bertaraf etmişti. Buradan günde yaklaşık 4 ila 5 milyon varil petrol ihraç edilmektedir. Kızıldeniz'in güney çıkış noktasında kapatılması, söz konusu trafiğin büyük bir kısmını durduracaktır.
Deniz trafiği verileri[5], Yenbu yakınlarında yükleme yapılmasını bekleyen çok sayıda Çok Büyük Ham Petrol Taşıyıcısının (VLCC) [6] bulunduğunu göstermektedir. Kızıldeniz'in güney çıkışının Babülmendep'te (Gözyaşı Kapısı) kapatılmasıyla birlikte bu taşıyıcılar -bir ay önce öngördüğüm üzere- bir tuzağa kısılmış durumdadır. Bu gemiler, kuzey istikametinde Süveyş Kanalı üzerinden geçerek bölgeden ayrılmak için çok büyüktür.
İran'ın bu hamlesi çatışmanın seyrini değiştirmemekte, yalnızca hızlandırmaktadır. ABD-İsrail ittifakının İran'a yönelik kışkırtılmamış saldırısının yol açtığı devasa ekonomik hasar halihazırda sisteme sirayet etmiştir[7]. Dünya ekonomisi ağır bir depresyona doğru sürüklenmektedir.
Piyasalardaki petrol ve gübre arzı eksikliği, büyük ölçekli bir talep imhasını[8] zorunlu kılacaktır. Petrol söz konusu olduğunda bu durum; daha az araç kullanımı, daha az iklimlendirme ve daha az uçak seferi anlamına gelmektedir. Ancak gübre eksikliği, geniş çaplı kıtlıklar ve can kayıpları demektir.
Sürecin en kötü sonuçlarını ancak çatışmanın derhal sona erdirilmesi engelleyebilir.
[1] Satrançta "pat" durumu. Uluslararası ilişkilerde ise tarafların birbirine üstünlük sağlayamadığı "çıkmaz" veya "tıkanıklık" halidir. Diplomatik dilde statükonun kırılamadığı, askeri baskının sonuç vermediği stratejik kilitlenme durumunu ifade eder. (ç.n.)
[2] Ticari trafiği sınırlamak. Deniz hukukunda (UNCLOS) "transit geçiş" veya "zararsız geçiş" haklarının fiilen veya hukuken engellenmesi anlamına gelir. Metinde İran'ın bu hakları "restrict" (kısıtlama) altında tutacağı vurgulanmıştır. (ç.n.)
[3] Denizcilikte "War Risk Insurance" (Savaş Riski Sigortası) primlerini kastetmektedir. Lojistik sektöründe prim artışı, navlun fiyatlarını doğrudan etkileyerek rotayı "unprofitable" (kârsız) kılar. (ç.n.)
[4] Uluslararası denizcilikte "High Risk Area" (HRA - Yüksek Riskli Alan) olarak tanımlanan, sigorta ve güvenlik protokollerinin değiştiği teknik bölgeyi ifade eder. (ç.n.)
[5] Küresel gemi takip sistemi olan AIS (Otomatik Tanımlama Sistemi) verilerini sağlayan standart platformdur. Özel isim olduğu için terimsel değeri korunmuştur. (ç.n.)
[6] Kapasitesi 200.000 ile 320.000 DWT arasında değişen devasa tankerlerdir. Metinde belirtilen Süveyş Kanalı kısıtı (Suezmax standartları), bu gemilerin draft (su çekimi) nedeniyle kanaldan tam yüklü geçememesine atıfta bulunur. (ç.n.)
[7] Pişmiş/İçine karışmış. Finans literatüründe "fiyatlanmış" veya "sistemin kaçınılmaz bir parçası haline gelmiş" demektir. Türkçede ekonomik etkilerin geri döndürülemez şekilde sisteme dahil olduğunu belirtmek için "sisteme sirayet etmiştir" veya "fiyatlara/sonuçlara dahil edilmiştir" ifadesi kullanılır. (ç.n.)
[8] İktisat terimidir. Fiyatların aşırı yükselmesi veya arzın yokluğu nedeniyle talebin kalıcı olarak düşmesi veya yok olması sürecidir. "Talep azalması" değil, talebin "imhası" veya "yok olması" doğru teknik karşılıktır. (ç.n.)