YDH- Axios, Beyaz Saray’ın, savaşı sonlandırmak ve daha ayrıntılı nükleer müzakereler için bir çerçeve oluşturmak amacıyla İran ile tek sayfalık bir mutabakat zaptı konusunda anlaşmaya yaklaştığına inandığını belirtti.
Axios’un, iki ABD'li yetkili ve konu hakkında bilgilendirilen diğer iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, ABD önümüzdeki 48 saat içinde birkaç kilit noktada İran'dan yanıt bekliyor.
"Savaşın başlamasından bu yana en yakın nokta"
Kaynaklar, "Henüz hiçbir şey üzerinde anlaşılmadı" ancak tarafların savaşın başlamasından bu yana bir anlaşmaya "daha önce hiç bu kadar yaklaşmadığını" belirtti.
Axios’a göre, anlaşma İran'ın nükleer zenginleştirmeye moratoryum uygulama taahhüdü, ABD'nin yaptırımları kaldırmayı ve dondurulmuş milyarlarca dolar İran fonunu serbest bırakmayı kabul etmesi ve her iki tarafın Hürmüz Boğazı'ndan geçiş kısıtlamalarını kaldırmasını içerecek.
Mutabakat zaptında belirtilen birçok şartın nihai bir anlaşmaya varılmasına bağlı olacağı ve sıcak savaşın durduğu ancak hiçbir şeyin gerçekten çözülmediği bir belirsizlik dönemi olasılığını bırakacağı ifade edildi.
"Gerçeklik kontrolü”
Axios'un belirttiğine göre, İran liderliğinin “bölünmüş” olduğunu iddia eden Beyaz Saray, farklı fraksiyonlar arasında fikir birliği sağlanmasının zor olabileceğine inanıyor.
Bazı ABD'li yetkililerin, ilk anlaşmanın bile sağlanacağı konusunda şüpheci olmaya devam ettiği kaydedildi.
ABD'li yetkililerin, önceki müzakere turları sırasında ve mevcut savaş boyunca birkaç noktada anlaşma konusunda “iyimserlik” dile getirdiği, ancak henüz bir anlaşmaya varılamadığı belirtildi.
İki ABD'li yetkili, Başkan Trump'ın Hürmüz Boğazı'nda yeni başlattığı operasyondan geri adım atma ve kırılgan ateşkesin çökmesinden kaçınma kararının, müzakerelerdeki ilerlemeye dayandığını ileri sürdü.
14 maddelik taslak ve 30 günlük müzakere süreci
Axios'un iddiasına göre, 14 maddelik tek sayfalık mutabakat zaptı, Trump elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile birkaç İranlı yetkili arasında doğrudan ve arabulucular aracılığıyla müzakere ediliyor.
Mevcut haliyle mutabakat zaptının, bölgede savaşın sona erdiğini ve boğazın açılması, İran'ın nükleer programının sınırlandırılması ve ABD yaptırımlarının kaldırılmasına ilişkin ayrıntılı bir anlaşma üzerinde 30 günlük bir müzakere sürecinin başladığını ilan edeceği öne sürüldü.
İki kaynağa göre, bu müzakereler İslamabad veya Cenevre'de gerçekleşebilir. Bir ABD'li yetkiliye göre, İran'ın boğazdan geçiş kısıtlamaları ve ABD'nin “deniz ablukası” bu 30 günlük süre içinde aşamalı olarak kaldırılacak.
ABD'li yetkili, müzakerelerin çökmesi halinde ABD güçlerinin “ablukayı” yeniden tesis edebileceğini veya askeri saldırıyı yeniden başlatabileceğini iddia etti.
Uranyum zenginleştirme moratoryumu süresi pazarlığı
Axios'un verdiği bilgiye göre, uranyum zenginleştirmeye moratoryum süresi aktif olarak müzakere ediliyor.
Üç kaynak sürenin en az 12 yıl olacağını, bir kaynak ise 15 yılın muhtemel bir uzlaşı noktası olduğunu belirtti. İran'ın 5 yıllık bir moratoryum önerdiği, ABD'nin ise 20 yıl talep ettiği ifade ediliyor.
Kaynağa göre, ABD, İran'ın zenginleştirmedeki herhangi bir ihlalinin moratoryumu uzatacağına dair bir hüküm eklemek istiyor. İran, moratoryumun sona ermesinin ardından %3,67'lik düşük seviyede zenginleştirme yapabilecek.
ABD'nin taahhütleri ve ek maddeler
Habere göre, İran mutabakat zaptında "nükleer silah asla aramayacağını veya silah geliştirme faaliyetlerinde bulunmayacağını" taahhüt edecek.
Bir ABD'li yetkiliye göre, taraflar İran'ın yeraltı nükleer tesislerini işletmeme taahhüdünü içeren bir maddeyi müzakere ediyor.
İran ayrıca, BM müfettişleri tarafından anlık denetimler de dahil olmak üzere güçlendirilmiş bir denetim rejimini taahhüt edecek.
ABD ise mutabakat zaptının bir parçası olarak İran'a uygulanan yaptırımların “aşamalı” olarak kaldırılmasını ve dünya çapında dondurulan milyarlarca dolarlık İran fonunun “aşamalı” olarak serbest bırakılmasını taahhüt edecek.
Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması iddiası
Axios'un belirttiğine göre, bilgi sahibi iki kaynak ayrıca, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu ülke dışına çıkarmayı kabul edeceğini iddia etti.
Bu, ABD'nin şimdiye kadar Tahran'ın reddettiği kilit bir önceliği. Bir kaynak, bu materyalin ABD'ye taşınması seçeneğinin tartışıldığını söyledi.
Anlaşma: “Son derece karmaşık ve teknik”
Axios'un aktardığına göre, Dışişleri Bakanı Marco Rubio Salı günü yaptığı açıklamada, "gerçek anlaşmanın bir günde yazılması gerekmediğini" söyledi.
Rubio, "Bu son derece karmaşık ve teknik. Ancak, müzakere etmeye istekli oldukları konular ve ön tarafta yapmaya razı oldukları tavizlerin kapsamı konusunda çok açık bir diplomatik çözüme sahip olmalıyız." ifadelerini kullandı.
Ancak Rubio ayrıca, İran'ın bazı üst düzey liderlerine hakaret ederek "beyinleri kafayı yemiş" olarak nitelendirdi ve bir anlaşma yapıp yapmayacaklarının belirsiz olduğunu söyledi.