YDH - ABD ve İsrail'in İran'a açtığı savaş, uluslararası petrol ticaretinde Çin para birimi yuanın kullanımını hızlandırdı ve Çin'in sınır ötesi ödeme sistemi CIPS'e yönelik talebi artırdı.
Financial Times gazetesi, analistlerin değerlendirmelerine dayandırdığı haberinde, Rusya ve İran petrolüne yönelik yaptırımların Çin para biriminin küresel enerji ticaretindeki konumunu güçlendirdiğini aktardı.
Çin Halk Bankası tarafından 2015 yılında Batı merkezli ödeme sistemlerine alternatif olarak kurulan Sınır Ötesi Bankalar Arası Ödeme Sistemi (CIPS) üzerinden gerçekleştirilen günlük ortalama işlem hacmi, mart ayında 920,5 milyar yuan (yaklaşık 135,7 milyar dolar) ile rekor seviyeye ulaştı. Nisan ayının başında ise günlük işlem hacmi kısa süreliğine de olsa 1,22 trilyon yuan sınırını aştı.
Analistler, Çin ödeme sistemindeki bu hareketliliğin küresel petrol ticaretinde yuanın payına dair tartışmaları yeniden canlandırdığını belirtti.
Petrol ödemelerine ilişkin resmi bir veri bulunmamakla birlikte, uzmanlar Çin para birimiyle yapılan işlemlerin hacminin düzenli olarak arttığı görüşünü paylaştı.
ABD'nin Rusya ve İran petrolüne yönelik yaptırımları kısmen esnetmesine rağmen, Hindistan dahil olmak üzere birçok alıcı ülke ödemelerde yuana yöneldi.
Rusya ve İran'ın dolar bazlı ödeme sistemlerini tam olarak kullanamaması bu yönelimi zorunlu kıldı. Singapur Ulusal Üniversitesi Doğu Asya Enstitüsü öğretim üyesi Profesör Bert Hofman, Rusya'nın ticaret yapabilmesinin tek yolunun bu olduğunu belirterek yuan bazlı ticaretin büyümek zorunda olduğunu ifade etti.
BNP Paribas Asset Management Kıdemli Stratejisti Chi Lo, yaptırımlar sebebiyle Rusya ve İran'ın petrol ticaretinde yuanı zaten aktif olarak kullandığını, Suudi Arabistan'ın da Çin ile olan ikili ticaretinde bu para birimine daha sık yer verdiğini açıkladı.
Citi analistleri ise jeopolitik değişimlerin etkisiyle uluslararası alanda yuan kullanımı için tarihi bir fırsat penceresinin açıldığı değerlendirmesini yaptı.
Buna rağmen uzmanlar, Çin para biriminin küresel petrol ticaretindeki payının henüz oldukça sınırlı olduğunu vurguladı. Danışmanlık firması GMF Research Kurucusu Cheng Tang, bu payın yüzde 3 ile yüzde 8 arasında değiştiğini tahmin ederken JPMorgan verileri küresel petrol ödemelerinin yaklaşık yüzde 80'inin halen dolar üzerinden gerçekleştirildiğini gösterdi.
Financial Times, Çin para biriminin enerji ticaretindeki yükselişinin "petroyuan" sistemine yönelik tartışmaları alevlendirdiğini yazdı.
Ancak analistler, yuanın küresel olarak yayılmasının önündeki engellere dikkat çekti. Yuanın dolar ile tam anlamıyla rekabet edebilmesi için Pekin yönetiminin finansal sistemini daha fazla dışa açması ve yuan cinsinden türev araçlar piyasasını geliştirmesi gerektiği ifade edildi.
Uzmanlar, yabancı ihracatçıların ellerindeki fazla yuanı dolar kullanmadan Şanghay Altın Borsası aracılığıyla altına dönüştürebileceğini, bunun da yuanın uluslararası alanda yaygınlaşmasını kolaylaştırabileceğini öngördü.
Deutsche Bank tarafından mart ayı sonunda yayımlanan değerlendirmede, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik politikalarının doların küresel petrol ticaretindeki konumunu test ettiği ve uzun vadede bu durumun Çin yuanının sektördeki ağırlığını artırabileceği belirtildi.
Bloomberg de benzer şekilde, İran'a yönelik gerilimlerin Pekin'in petroyuan hedefine ivme kazandırdığını yazdı.
Bloomberg, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçiş ücretleri ile petrol sevkiyatlarının bir kısmı için yuan kabul etmeye başlamasının ardından Çin para birimiyle yapılan operasyonların hızla arttığı bilgisini paylaştı.
Geçmişi 1970'lere dayanan petrodolar sistemi, Suudi Arabistan'ın Washington'dan güvenlik garantisi alması karşılığında petrol fiyatlarını dolar üzerinden belirlemeyi ve gelir fazlasını dolar varlıklarına yatırmayı kabul etmesiyle kurulmuştu.
Ancak günümüzde Riyad, Çin'e ABD'ye ihraç ettiğinin dört katı kadar petrol satıyor ve Körfez ülkeleri dolar dışı alternatif ödeme altyapılarını deniyor.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) yönetimi, dolar likiditesinde sıkıntı yaşanması halinde petrol ticareti ve diğer işlemler için yuan veya farklı para birimlerini kullanabileceği konusunda Washington'ı bilgilendirmişti.