YDH - CNN kanalının ABD istihbaratından edinilen bilgilere dayandırılan haberine göre İran, nükleer silah yapımında kullanılabilecek zenginleştirilmiş uranyum rezervlerini gizlemek amacıyla nükleer tesislerinin savunmasını güçlendirmeye başladı.
Tahran yönetiminin son haftalarda tünelleri kasıtlı olarak çökerterek ve girişleri patlayıcılarla tuzaklayarak uranyum stoklarını saklamak için yoğun çaba harcadığı belirtildi.
Kanala konuşan kaynaklar, yaklaşık yarım ton yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyuma ulaşmanın, ABD Başkanı Donald Trump'ın Amerikan ordusuna bu malzemeye el koyma talimatı verebileceğini kamuoyuna açıkladığı bir ay öncesine kıyasla artık çok daha zor, tehlikeli ve uzun bir süreç haline geldiğini ifade etti.
Trump, çatışmaların başlamasının ardından fiilen kapatılan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve savaşın sonlandırılmasına yönelik müzakereler kapsamında, İran'daki zenginleştirilmiş uranyumun güvenliğinin sağlanması ve imha edilmek üzere ülke dışına çıkarılmasının ABD için öncelikli konu olduğunu defalarca dile getirmişti.
CNN, mevcut aşamada İranlı ve Amerikalı yetkililerin taslak anlaşmayı farklı şekillerde tanımladığını ve kesin şartların henüz netleşmediğini aktardı. Kaynaklar, zenginleştirilmiş uranyumu bulunduğu yerlerden çıkarmanın artık İranlılar için de zor ve tehlikeli bir sürece dönüştüğünü kaydetti.
Eski Nükleer Materyal Çıkarma Dairesi Başkanı Scott Roecker, CNN'e yaptığı değerlendirmede, "Eğer bu bilgi doğruysa, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun çıkarılmasını kesinlikle zorlaştıracaktır" dedi.
Roecker, bu durumun İran'ın anlaşma şartlarına uyum adımlarını gizlemesine de olanak tanıyabileceğini belirtti.
Müzakerecilerin İran'dan stokları merkezi bir depoya taşımasını talep etmesi halinde uranyuma erişim ve tam envanter çıkarma sorumluluğunun Tahran'a ait olacağını kaydeden Roecker, "Ancak bu durumda İran, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun bir kısmının çıkarılamaz durumda olduğunu iddia edebilir. Bu da gelecekte İran'ın bu malzemeye yeniden erişim sağlamayacağı konusunda tam bir güven duymamızı engeller" ifadelerini kullandı.
Uluslararası topluma göre İran'ın uranyum stokunun büyük bir kısmı İsfahan'daki nükleer tesiste bulunan tünellerde tutuluyor, kalan kısmın ise diğer bölgelerde olduğu tahmin ediliyor.
Donald Trump, mayıs ayı sonunda yaptığı açıklamada, İran'ın elindeki uranyumu ABD'ye teslim etmesini veya yerinde imha etmesini talep etmişti.
Trump, imha işleminin ABD dışında yapılması durumunda sürecin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) veya benzer komisyonlar tarafından denetlenmesi gerektiğini belirtmişti.
Daha sonra yaptığı bir açıklamada ise ABD lideri, iki ülke arasında bir barış anlaşması imzalansın ya da imzalanmasın, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun İran topraklarından çıkarılacağını ve imha edileceğini dile getirdi.
ABD'li yetkililerin verilerine göre İran'ın elinde, çoğunluğu İsfahan'da olmak üzere yaklaşık 440 kilogram yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum bulunuyor.
Buna karşılık İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum konusundaki tek kabul edilebilir çözümün, malzemenin İran topraklarında seyreltilmesi olduğunu ifade etti.
İran'ın Mehr haber ajansı, 14 Haziran sabahı kaynaklarına dayandırarak ABD ile yürütülen müzakerelere ilişkin 14 maddelik mutabakat zaptı taslağını yayımladı.
Maddeler arasında savaşın sona ermesi, yaptırımların kaldırılması, Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) bağlılığı gibi konular yer aldı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise metin üzerinde çalışmaların devam ettiğini bildirdi.
Daha sonra resmi haber ajansı IRNA, anlaşma maddelerine ilişkin daha ayrıntılı bir haber yayımladı.
Haberde, çatışmanın sonlandırılmasına yönelik ana mutabakat metninin, İran'ın sunduğu 14 maddelik plan ile nükleer program müzakerelerinin savaş sonrasına ertelenmesi yönündeki teklifi çerçevesinde hazırlandığı kaydedildi.
Bu gelişmelerden birkaç saat sonra açıklama yapan ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın duyurduğu barış anlaşması şartlarının, tarafların yazılı olarak üzerinde uzlaştığı metinle "hiçbir ilgisi olmadığını" açıkladı.