YDH- ABD ve Katar’ın, İran’ın "insani" alımlar için donmuş durumdaki varlıklarına erişimini sağlayacak bir mekanizma üzerinde çalıştığı bildirildi.

Bu adım, Washington ile Tahran arasında yakın zamanda imzalanan ateşkes anlaşmasına bağlı ilk ekonomik önlemlerden biri olarak öne çıkıyor.

Wall Street Journal’ın (WSJ) görüşmelere yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre, öneri öncelikle şu anda Katar’da bulunan yaklaşık 6 milyar dolarlık İran fonunu kapsıyor.

Üzerinde durulan düzenleme kapsamında İranlı yetkililer, bu parayı Katar’ın denetimi altında yürütülecek işlemler aracılığıyla gıda, ilaç ve diğer insani malları satın almak için kullanabilecek.

Söz konusu fonların büyük kısmı, ABD öncülüğündeki yaptırımlar nedeniyle uzun süredir erişime kapalı olan İran petrol gelirlerinden oluşuyor.

Bu mekanizmanın hayata geçirilmesi halinde, İran’ın yurt dışında tutulan diğer donmuş varlıklarına erişim için de bir model oluşturması ve Tahran yönetiminin aradığı daha geniş mali rahatlama tedbirlerinin önünü açması bekleniyor.

Müzakerelerin kilidinde donmuş varlıklara erişim vaadi

Bu girişim, Washington ile Tahran arasında son düşmanlıkların sona erdirilmesini ve gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan 60 gün boyunca geçişine izin verilmesini öngören bir mutabakat zaptının imzalanmasının ardından geldi.

Anlaşma kapsamında ABD’nin, İran varlıklarını "tamamen kullanılabilir" hale getirecek mekanizmaların müzakere edilmesini taahhüt ettiği belirtiliyor.

WSJ’nin aktardığı kaynaklar, Tahran yönetiminin ilk aşama olarak en az 24 milyar dolarlık bloke fonlara erişim talep ettiğini, dünya genelinde donmuş İran varlıklarının toplam değerinin ise yaklaşık 100 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.

Analistler, döviz erişiminin, yıllardır süren yaptırımlar ve ekonomik kısıtlamalar nedeniyle enflasyon baskısı ve para birimi istikrarsızlığıyla karşı karşıya olan İran ekonomisine önemli bir rahatlama sağlayabileceğine dikkat çekiyor.

Chatham House Batı Asya Direktörü Sanem Vekil, bu durumu şu sözlerle değerlendiriyor: “Sınırlı miktardaki varlık serbest bırakmaları bile hem ekonomik bir can simidi hem de gerilimi azaltmaya yönelik siyasi bir sinyal işlevi görüyor.”

Diplomatik adımlar sürerken siyasi ve retorik gerilim de tırmanıyor

Diplomatik alandaki bu gelişmelere rağmen, Washington ile Tahran arasındaki siyasi gerilim açıkça hissedilmeye devam ediyor.

İran Devrim Lideri Seyyid Mücteba Hamenei’nin bir açıklamasında, ABD Başkanı Donald Trump’ın “çaresizlikten” düşmanlıkları durdurmayı kabul ettiğini söylemesi üzerine Trump’tan sert bir yanıt geldi. Trump, sosyal medya paylaşımında şu ifadeleri kullandı: “Biz çaresizlikten değil, İran çaresiz olduğu için bir araya geldik. Onlar BİTTİ! 60 günü oynayacağız. Hiç para alamıyorlar, on sent bile değil!”

Eleştirel yaklaşım sergileyen bazı çevreler İran’ın donmuş varlıklarına erişimine karşı çıkarken, destekleyenler ise gerilimi azaltmanın ve önemli deniz yollarını yeniden açmanın küresel enerji piyasalarını istikrara kavuşturabileceğini ve ileride iyi niyetli müzakerelerin yapılmasına olanak sağlayabileceğini savunuyor.

Trump, Fransa’da düzenlediği bir basın toplantısında, alıkonulan fonların iade edilmesinin küresel finansal sisteme olan güveni korumak için gerekli olduğunu da itiraf etti (belirtti).

ABD başkanı Şu ifadeleri kullandı: “Bu bizim paramız değil, onların parası. Biz onu belirli bir zamanda dondurduk. Sanırım onu geri vermek zorunda kalacağız. Eğer geri vermezsek, kimse bir daha dolara asla yatırım yapmaz.”

Donmuş varlıklar ve yaptırımlar İran ekonomisinde belirleyici olmaya devam ediyor

Donmuş varlıklar sorunu, uzun süredir İran ile ABD arasındaki anlaşmazlığın merkezinde yer alıyor.

2023 yılında, Güney Kore'de tutulan yaklaşık 6 milyar dolarlık İran petrol geliri, birkaç Amerikalı tutuklunun serbest bırakılmasını sağlayan bir anlaşmanın ardından Katar'a transfer edilmişti. Bu fonlar insani alımlar için tahsis edilmişti; ancak Ekim 2023'te Gazze'de başlayan savaşın ardından, anlaşmaya aykırı olarak yeniden donduruldu.

WSJ’ye konuşan kaynaklar, bu fonlara yeniden erişim konusundaki görüşmelerin, mayıs ayı sonunda Doha’da İranlı üst düzey yetkililerin katılımıyla gerçekleştirilen toplantılarda başladığını aktarıyor.

Donmuş varlıklara erişim kısa vadeli ekonomik rahatlama sağlayabilirken, analistler anlamlı bir toparlanmanın daha kapsamlı yaptırım hafifletmeleri ve uluslararası finansal piyasalara genişletilmiş erişim gerektireceğini savunuyor. ABD'li yetkililer, gelecekteki ekonomik adımların müzakerelerdeki ilerlemeye bağlı kalacağını belirtiyor.