YDH- İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, İran ile Umman Sultanlığı arasında Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemi trafiğine ilişkin yeni düzenlemeler konusunda varılan mutabakatın son aşamasına yaklaştığını belirterek, gündemdeki neredeyse tüm konularda Umman ile ilk anlaşmaya varıldığını açıkladı.
Garibabadi, bu mutabakatın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması anlamına gelmediğini vurgulayarak, boğazın açılmasının “kendine özgü şart ve gereklilikleri” bulunduğunu söyledi. Bu şartlar arasında ABD'nin savaşın durdurulması, yaptırımların kaldırılması, ablukanın sona erdirilmesi, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması ve Lübnan'daki duruma ilişkin taahhütlerini yerine getirmesinin bulunduğunu ifade etti.
Garibabadi, "İran-Umman mutabakatının uygulama aşamasına geçmesi söz konusu olacaksa, bu karşı tarafın (ABD) bu şartları yerine getirmesine bağlıdır." dedi.
Anlaşma yalnızca deniz rotalarını kapsamıyor
Garibabadi, Umman ile Hürmüz Boğazı'ndaki denizcilik düzenlemelerine ilişkin yürütülen görüşmelerin ayrıntıları hakkında da bilgi verdi.
Mutabakatın, gemilerin giriş ve çıkış güzergâhlarına ilişkin haritaların yanı sıra bunlarla bağlantılı teknik düzenlemeleri de kapsadığını belirten Garibabadi, anlaşmanın yalnızca deniz rotalarının belirlenmesiyle sınırlı olmadığını söyledi.
Anlaşmanın ayrıca kıyıdaş ülkelerin egemenlik hakları ve güvenliğinin sağlanması, boğazın gelecekte nasıl yönetileceği, İran ile Umman arasında deniz trafiğini yönetmek üzere ortak bir koordinasyon merkezi kurulması ve Umman Denizi ile Fars Körfezi arasında Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere ilişkin gerekli bilgilerin paylaşılması gibi konuları da içerdiğini kaydetti.
Hürmüz Boğazı için yeni model
Garibabadi, Hürmüz Boğazı'ndaki düzenlemelerin uygulama sürecine ilişkin olarak, Umman ile üzerinde uzlaşı sağlanmaya çalışılan güzergâhın geçici nitelikte olduğunu ve normal şartlarda iki ila dört ay süreyle kullanılabileceğini söyledi.
Umman ile varılan mutabakatın, "İslamabad Mutabakat Muhtırası"nın beşinci maddesinin uygulanmasıyla bağlantılı olmadığını belirten Garibabadi, yeni düzenlemenin son 60 yıldır uygulanan modelden farklı, Hürmüz Boğazı için yeni bir yönetim modeli oluşturduğunu ifade etti.
Yeni mutabakatın yürürlüğe girmesiyle birlikte Hürmüz Boğazı'nda halen kullanılan geçici güzergâhların kapatılacağını belirten Garibabadi, gemilerin giriş ve çıkış rotalarının önemli bir bölümünün İran kara suları üzerinden geçeceğini söyledi.
Garibabadi, İran ile Umman arasındaki mutabakat yürürlüğe girerse gemilerin bu yeni rotayı kullanacağını ifade etti.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı, ikinci aşamaya geçilmesinin ise ABD'nin yükümlülüklerini yerine getirmeye ne ölçüde hazır olduğunun üst düzey İran yetkililerince değerlendirilmesini gerektirdiğini belirtti.
Garibabadi ayrıca, ABD'nin yeni çatışma turunun başlamasından beş gün sonra müzakere ve sorunların çözümü talebiyle İran'a bir mesaj gönderdiğini açıkladı.
Washington'a güvensizlik sürüyor
ABD'nin vereceği güvenceler ve yükümlülüklerine dönmesinin boğazın açılması için şart olup olmadığı sorusuna Garibabadi, "Bunun gerekli bir şart olduğunu söyleyebiliriz, ancak elbette tek başına yeterli değildir. ABD'nin verdiği sözleri ve taahhütleri yerine getirmemesi gibi çözülmesi gereken sorunlarla karşı karşıyayız." yanıtını verdi.
Bu engellerin yeni bir taahhüt ya da yeni bir siyasi açıklamayla aşılmasının başlangıç düzeyinde güven oluşturabileceğini ifade etti.
Garibabadi, Tahran'ın çatışma yönetimi anlayışına da değinerek, Washington'a duyulan güvensizliğin devam ettiğini, buna rağmen müzakerelerin bu ortamda yürütüldüğünü söyledi.
Askeri ve siyasi alanların tam bir uyum içinde hareket ettiğini belirten Garibabadi, "Mevcut savaş koşullarında diplomasi ile sahadaki mücadele birbirine karşı değil, birlikte hareket ediyor. İran'ın bütün diplomatik tutum ve adımları sahadaki durumla tamamen uyumludur. Başarılarımızın nedeni de budur. ABD ne zaman saldırganlıkta bulundu ya da verdiği sözü bozduysa, biz de kararlılıkla karşılık verdik." dedi.
Son dönemde Washington ile müzakere yok
Garibabadi, İran'ın son dönemde ABD ile herhangi bir görüşme yaptığı yönündeki iddiaları da yeniden yalanladı.
"ABD'nin İran ile müzakere ettiği yönündeki iddiası doğru değildir. Herhangi bir müzakere yoktur. Elbette ABD'den mesajlar aldık." diyen Garibabadi, mesajların içeriğine ilişkin ise şunları söyledi:
"Gelen mesajlar, ABD'nin yükümlülüklerine dönmeye tamamen hazır olduğunu gösteriyor. Bu mesajlar bize ulaştı ve Amerikalılar da bunu kendileri açıkladı. Ancak ikinci aşamaya geçip geçmeyeceğimiz konusunda henüz bir karar alınmış değil. Sözünü ettiğim karmaşıklıklar ve zorluklar nedeniyle konu hâlen değerlendirme aşamasındadır."
Garibabadi, Pakistan'ın İran Parlamento Başkanı ile Dışişleri Bakanı'nı ülkeye davet etmesine ilişkin soruya ise, "Seyahat planına ilişkin nihai karar henüz verilmedi." cevabını verdi.