WSJ: İran’ın “Şahid”leri savaşın kurallarını değiştiriyor

YDH- Wall Street Journal'da (WSJ) Austin Ramzy imzalı analiz, İran'ın geliştirdiği Şahid tipi tek yönlü saldırı İHA'larının düşük maliyetli olmalarına rağmen savaş alanlarında “giderek daha büyük bir tehdit haline geldiğine” dikkat çekiyor.

Analize göre, temmuz başında Rusya'nın Kiev'e düzenlediği saldırılarda kullanılan yeni nesil Şahid İHA'ları, pervaneli eski modellerin aksine turbojet motorlarla donatıldı. Saatte yaklaşık 300 mile, yani yaklaşık 480 kilometreye ulaşabilen bu İHA'lar, önceki versiyonlardan yaklaşık üç kat daha hızlı hale geldi. Saldırıda balistik ve seyir füzelerinin yanı sıra bu İHA'lar da kullanıldı ve yaklaşık 30 kişi hayatını kaybetti.

Ukraynalı yetkililer tarafından incelenen İHA'larda Çin üretimi motorların tespit edildiği iddia edilirken, analiz Çin'in Şahid programı için motor parçaları, servomotorlar ve jiroskoplar dahil olmak üzere kritik bileşenlerin tedarikinde merkezi bir rol oynadığını öne sürüyor.

İran'dan başlayan küresel İHA ağı

Şahid İHA'larının ortaya çıkışı, savaş teknolojilerinin geliştirilme ve yayılma biçimindeki değişimi de gözler önüne seriyor.

Geçmişte askeri teknolojiler çoğunlukla kendi sanayi altyapısına sahip büyük güçler tarafından geliştiriliyor ve yine bu ülkelerin fabrikalarında seri olarak üretiliyordu. Ancak bugün orta ölçekli bir ülke dahi gerekli parçaları küresel tedarik zincirlerinden temin ederek geliştirdiği bir silahı kısa sürede üretip başka ülkelere aktarabiliyor.

İran'ın Şahid İHA'larını geliştirirken ABD ve Batı Almanya'da daha önce ortaya konulan tasarımlardan yararlandığı, üretim aşamasında ise Çin başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinden parçalar temin ettiği iddia ediliyor.

Batı menşeli parçaların önemli bir bölümünün de Çin ve Hong Kong'daki paravan şirketler üzerinden İran ve Rusya'ya ulaştırıldığı ileri sürülüyor.

Çin, üretimde giderek daha önemli hale geliyor

Şahid İHA'larında başlangıçta Batılı şirketlere ait çok sayıda elektronik parçanın kullanıldığı ancak zaman içerisinde bunların yerini giderek Çin üretimi bileşenlerin aldığı belirtiliyor.

ABD Hazine Bakanlığı'nın soruşturmalarına göre, Amerikan ve Avrupa menşeli parçaların neredeyse tamamı Çin'deki aracılar üzerinden İran veya Rusya'ya yönlendirildi.

İran'ın kendi turbojet motorunu geliştirmesinin ardından da Çin kaynaklı ucuz bileşenlere bağımlılığın sürdüğü iddia ediliyor.

ABD daha önce İran Devrim Muhafızları'yla bağlantılı Mado şirketine yaptırım uygularken, şirketin Şahid motorlarının üretimi için Çinli tedarikçilerden parça temin ettiğini ve İranlı savunma yetkilileri ile Çinli şirketler arasında bağlantı kurduğunu ileri sürdü.

“Şahid” artık sadece İran'ın silahı değil

Şahid ve türevlerinin Rusya tarafından Ukrayna'da yoğun biçimde kullanıldığı, aynı teknolojinin farklı ülkelerde de yayılmaya başladığı belirtiliyor.

İran'ın İHA teknolojisini önceki yıllarda Venezuela, Suriye ve Etiyopya'ya sattığı, Rusya'nın Afrika Kolordusu'nun ise Mali'de Şahid tipi İHA'lar kullandığı aktarılıyor. Çin ve Hindistan'ın da kendi versiyonlarını geliştirdiği ifade ediliyor.

Analizde, ABD ordusunun da İran'ın Şahid teknolojisinden esinlenerek daha düşük maliyetli bir İHA geliştirdiği ve bu sistemi İran'a karşı yürütülen savaşta kullandığı belirtiliyor.

Avustralyalı emekli Tümgeneral Mick Ryan, bu tür İHA'ların gelecekte dünyanın her yerinde görülmesinin beklendiğini söylüyor.

Ucuz İHA'lar pahalı savunma sistemlerini tüketiyor

Şahid'lerin asıl avantajının düşük maliyetleri ve çok sayıda üretilebilmeleri olduğu vurgulanıyor. Yaklaşık 20 bin dolar gibi bir maliyetle üretilebilen bu İHA'lar, çok daha pahalı hava savunma füzelerini kullanmaya zorlayarak ABD ve müttefiklerinin savunma stoklarını tüketiyor.

Rusya'nın Şahid'leri zaman zaman balistik füzelerle birlikte kullanarak hava savunma sistemlerini aşırı yüklemeye çalıştığı belirtiliyor. Füzeler daha büyük yıkıma yol açarken, düşük maliyetli İHA'lar çok daha yüksek sayılarda fırlatılabiliyor.

Ukrayna'nın eski Şahid modellerinin yüzde 90'ından fazlasını durdurabildiği iddia edilirken, ancak turbojet motorlu yeni modellerin Ukrayna'nın önleme İHA'larından daha hızlı olduğu ve bu nedenle savaş uçakları veya sınırlı sayıdaki hava savunma füzeleriyle vurulabildiği aktarılıyor.

İHA'larda yeni nesil kabiliyetler

Ukraynalı araştırmacılar, yeni Şahid modellerinde daha fazla anten, modem ve SIM kart bulunduğunu ve bu sistemlerin yerel iletişim ağları üzerinden uçuş rotalarını düzeltebildiğini belirtiyor.

Bazı İHA'larda uçak ve helikopterlerin müdahalesini zorlaştırmak amacıyla uçaksavar füzeleri de tespit edildi. Bu sistemlerin bazı durumlarda işlevsel olmadığı, ancak İHA'ları düşürmeye çalışan uçakları caydırmak amacıyla kullanılabileceği değerlendiriliyor.

Analize göre Şahid'in geçirdiği dönüşüm, savaş teknolojisinde düşük maliyetli, küresel tedarik zincirlerine dayalı ve hızla yayılabilen yeni bir silah modelinin ortaya çıktığını gösteriyor.

Çin'in üretim kapasitesindeki artış ise İran ve Rusya'nın Batı yaptırımlarını aşarak bu teknolojiyi geliştirmesinde giderek daha belirleyici hale geliyor.