CNN: Trump’ın İran “macerası” küresel krizleri tetikleyebilir

YDH- CNN, ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaşın doğrudan veya dolaylı biçimde çatışmayla bağlantılı herkes için bir “kâbusa” dönüştüğünü belirtti.

Savaşın İran halkı, Ortadoğu’da yaşayan milyonlarca insan ve artan maliyetlerle karşı karşıya kalan dünya genelindeki tüketiciler açısından ağır sonuçlar doğurduğu kaydedildi.

İran savaşı neden kâbusa dönüştü?

CNN, Trump rejiminin savaşta ilan ettiği hedeflere hâlâ ulaşamadığını, üstelik bu hedeflerin sürekli değiştiğini belirtti.

Başlangıçta İran’ın tamamen teslim olması, yönetim değişikliği ve İslam Cumhuriyeti’nin nükleer hedeflerinden vazgeçmesi talep edilirken, son dönemde Washington’ın hedefinin Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve Tahran’ın nükleer programının sınırlandırılması noktasına geldiği ifade edildi.

Savaşın öngörülmeyen sonuçları Ortadoğu’nun çok ötesine yayılarak küresel güvenliği etkiledi, ABD’nin uluslararası konumunu zayıflattı ve Washington’ın rakiplerine nüfuzlarını genişletmeleri için fırsat yaratmış olabilir.

Trump rejimi İran’da kendi yarattığı krizden çıkmaya yoğunlaşırken, ABD’nin uzun süredir müdahil olduğu Ukrayna, Tayvan, Güney Çin Denizi ve Kore Yarımadası gibi diğer potansiyel gerilim alanlarını ikinci plana itti.

Trump’ın Güney Kore ile yıllık ortak askeri tatbikatları azaltma kararından ABD’nin Batı Pasifik’teki tek uçak gemisini bölgeden çekmesine ve Ukrayna’da balistik füze önleyicilerindeki ciddi eksikliğe kadar savaşın en önemli jeopolitik ve güvenlik sonuçlarının bir bölümünün Ortadoğu’nun çok ötesinde hissedilebileceği kaydedildi.

ABD merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nin savunma ve güvenlik bölümünden Emily Harding, henüz söz konusu gerilim noktalarının hiçbirinin kapsamlı bir krize dönüşmediğini, ancak endişelenmek için yeterli neden bulunduğunu söyledi.

Harding, rakip ülkelerin ABD’nin belirli koşullarda nasıl tepki verdiğini gözlemleyerek bunu gelecekteki planlarına dahil edebileceğini belirtti. Ancak şimdiye kadar herhangi bir ülkenin bu durumdan doğrudan yararlanmaya çalışmadığını, daha çok ABD’nin bazı temel dayanaklarının zayıfladığının görüldüğünü ifade etti.

ABD ve müttefiklerinin silah stoklarını tüketmesiyle birlikte Ukrayna için ayrılmış bazı mühimmatların da Ortadoğu’ya yönlendirildiği bildirildi.

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy, bu ay CNN’e yaptığı açıklamada, ülkesinin Rusya’nın yoğunlaşan balistik füze saldırılarını durdurmak için acilen ihtiyaç duyduğu önleyici füzelerin yalnızca “onda birine” sahip olduğunu söyledi.

Ekonomik kriz küresel dengeleri değiştiriyor

CNN’e göre İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmasıyla ortaya çıkan küresel petrol krizi, Trump rejiminin Rusya’ya yönelik ekonomik baskı politikasını da zayıflattı.

ABD’de akaryakıt fiyatlarının yükselmesi üzerine Trump rejimi piyasaları sakinleştirmek amacıyla Rus petrol ihracatına yönelik bazı yaptırımları gevşetti. Böylece Washington, Ukrayna’daki savaşı finanse eden Rusya’nın daha fazla gelir elde etmesine fiilen katkıda bulunmuş oldu.

Petrol, doğal gaz ve gübre ticaretinde boğazın kapanmasından kaynaklanan küresel karmaşa da Rusya’nın yeni müşteriler bulma çabalarına yardımcı oldu.

Berlin merkezli Carnegie Rusya Avrasya Merkezi Direktörü Alexander Gabuev, bunun Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in haziran ayında Güneydoğu Asya ülkelerinin liderlerini Kazan’da ağırlamasında da görüldüğünü söyledi.

Gabuev, ASEAN ülkelerinin 11 liderinden dokuzunun Kazan’a geldiğine dikkat çekerek, Rusya’ya yapılan bu ziyaretlerin önemli nedenlerinden birinin ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının enerji ve gübre fiyatlarını yükseltmesi olduğunu ifade etti.

İran savaşı Kore Yarımadası’nı da etkiliyor

CNN, İran savaşının bir başka potansiyel gerilim noktası olan Kore Yarımadası üzerinde de etkiler yarattığını belirtti.

Yaklaşık 28 bin 500 ABD askerinin Güney Kore’de konuşlu bulunduğu ve Washington-Seul ittifakının onlarca yıldır bölgesel güvenliğin temel unsurlarından biri olduğu hatırlatıldı. Ancak Trump’ın bu yıl İran savaşına Güney Kore’nin yeterli destek vermediği gerekçesiyle yıllık ortak “Özgürlük Kalkanı” tatbikatlarını ciddi biçimde azaltması, ilişkilerde yeni bir gerilim oluşturdu.

Trump ayrıca, ülkesinin nükleer cephaneliğini büyütmeye ve düzenli füze denemeleri gerçekleştirmeye devam eden Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile görüşmeye açık olduğunu belirtti.

Analistler, askeri tatbikatların azaltılmasının Kore Yarımadası’nda yeniden savaş çıkması halinde kısa vadede askeri hazırlık düzeyini etkileyebileceğini, uzun vadede ise Güney Kore’nin savaş zamanında kendi güçleri üzerindeki komutayı devralması için gereken süreyi uzatabileceğini belirtiyor.

Güney Koreli yetkililer bu hafta, eylül ayında yapılması planlanan ikinci bir amfibi çıkarma tatbikatının da iptal edildiğini açıkladı. Tatbikata Japonya’nın Okinawa Adası’nda konuşlu ABD Deniz Piyadelerinin katılması planlanıyordu. Bu birliklerin bir bölümünün İran limanlarına yönelik abluka operasyonlarında kullanıldığı aktarıldı.

ABD’nin Güney Kore’deki füze önleyicilerinin bir bölümünü de çatışmalar sırasında Ortadoğu’ya kaydırdığı belirtiliyor. Pentagon taşınan önleyici füze miktarını açıklamazken, analistler Patriot gibi temel füze savunma sistemlerinde uzun süreli bir kıtlık yaşanabileceğini değerlendiriyor.

ABD Çin’le olası çatışmaya ne kadar hazır?

CNN, Japonya’da konuşlu ABD uçak gemisi George Washington’ın Abraham Lincoln uçak gemisinin üzerindeki yükü azaltmak amacıyla Arap Denizi’ne gönderilmesinin, Washington’ı belirsiz bir süre boyunca Pasifik’te uçak gemisi olmadan bırakabileceğini belirtti.

ABD Yedinci Filosu’nun sorumluluk alanında uçak gemisi bulunmaması, bölgedeki diğer müttefikler arasında da soru işaretlerine yol açıyor.

Emily Harding, kendisini en fazla endişelendiren konunun ABD’nin Çin’le olası bir çatışma durumundaki konumu olduğunu söyledi.

Harding, böyle bir çatışmanın yakın zamanda beklenmediğini ancak gerçekleşmesi halinde ABD’nin özellikle ihtiyaç duyacağı mühimmat konusunda “ciddi bir eksiklikle” karşılaşabileceğini ifade etti.

Küresel deniz ticaretinde yeni “darboğaz” riski

CNN, İran savaşının bir diğer muhtemel sonucunun, başka ülkelerin uluslararası deniz ticaretindeki kritik geçiş noktalarını hedef alması olabileceği uyarısında bulundu.

Harding, henüz böyle bir durum yaşanmadığını ancak ileride bazı ülkelerin bunu yapmak istemesi halinde İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasını bir emsal olarak gösterebileceğini belirtti.

Harding’e göre, savaşın küresel etkilerinin boyutunu esas olarak çatışmanın ne kadar süreceği belirleyecek.

Trump rejiminin savaşta hangi sonucun yeterli olduğuna karar vermesi gerektiğini belirten Harding, hedefin İran’ın nükleer programının tamamen yok edilmesi ve İsrail’in istediği şekilde İran’ın iç bölünme ve parçalanmaya sürüklenmesi olması halinde bunun uzun süreli bir askeri ve mali taahhüt gerektireceğini, küresel ekonominin de bunun sonuçlarını uzun yıllar boyunca hissedeceğini söyledi.