İran ile Çin arasında gizli takas mekanizması

YDH - İran, petrol ihracatına uygulanan yaptırımları aşmak ve Çin'den askeri teçhizat dahil milyarlarca dolarlık mal satın almak amacıyla takas benzeri gizli bir ticaret mekanizması kurdu.

Reuters ajansına konuşan kaynaklar, Tahran'ın petrol karşılığında Çin ürünleri için kredi elde ettiği bu sistemin, ABD'nin nükleer program gerekçesiyle artırdığı baskılara karşı mali bir can simidi oluşturduğunu aktardı.

Dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olan Çin, bu mekanizma sayesinde indirimli İran petrolüne erişim sağlarken ihracatçı şirketlerini ve bankalarını uluslararası cezalardan koruyor.

Tahran'ın bu hat üzerinden ilaç, araç, iletişim ekipmanı ve son bir yılda en az bir kez milyonlarca dolarlık hava savunma teçhizatı temin ettiği öne sürüldü.

Çin Dışişleri Bakanlığı söz konusu mekanizmadan haberdar olmadığını bildirirken, uluslararası hukuki dayanağı bulunmayan tek taraflı yaptırımlara karşı çıktığını vurguladı.

Beyaz Saray adına konuşan bir ABD'li yetkili, düzenleme hakkında yorum yapmazken yönetimin Tahran'ı nükleer hedeflerinden mahrum bırakmak için ortaklarıyla çalıştığını belirtti.

Veri analiz şirketi Kpler'e göre Çin, 2025 yılında İran'ın sevk ettiği ham petrolün yüzde 80'inden fazlasını satın alarak günde ortalama 1,4 milyon varil ithalat yaptı.

Kaynaklar, petrol gelirlerinin uluslararası bankacılık kanallarına girmeden özel amaçlı bir kuruluş (SPV) üzerinden yönetildiğini kaydetti.

İstihbarat verilerine dayanan bilgilere göre, Çinli kamu petrol tüccarı Zhuhai Zhenrong adına hareket eden bir alıcı, Hong Kong kayıtlı paravan şirketler üzerinden ChuXin adlı finans kuruluşuna her ay yüz milyonlarca dolar yatırdı.

Fonların yaklaşık yüzde 70'i Çinli firmaların İran'daki altyapı projelerine yönlendirilirken, kalan kısım mal tedarik eden şirketlere ödeme yapılmak üzere özel amaçlı kuruluşa aktarıldı.

En az 2021'den bu yana devrede olan mekanizma üzerinden son bir yılda 2 milyar ila 2,5 milyar dolarlık fon akışı sağlandığı tahmin ediliyor.

Fakat altı aydır süren savaş kapsamında ABD'nin uyguladığı deniz ablukası ve 14 Temmuz'dan bu yana Hürmüz Boğazı'ndan Çin'e ham petrol sevkiyatının durması nedeniyle sistemin nasıl etkilendiği henüz netlik kazanmadı.