New York Times: Husiler, İran’a bağımlılığı azaltmak için silah üretimini Yemen’e taşıyor

YDH ― New York Times’ın haberine göre Sanaa hükümetine bağlı Yemen güçleri, İran’dan kaçakçılık yollarıyla tamamlanmış veya büyük ölçüde tamamlanmış silah sistemleri temin etmeye dayanan tedarik modelinden giderek uzaklaşıyor. Gazete, Sana güçlerinin Yemen’de kontrol ettikleri bölgelerde silah sistemlerinin üretimi ve montajına daha fazla yöneldiğini aktarıyor.

New York Times’ın aktardığı bilgilere göre füze gövdeleri gibi büyük parçalar artık İran’dan gönderilmek yerine Yemen’de üretiliyor. Gazete, bunun silah üretim zincirinin bir bölümünün Yemen’e taşındığına işaret ettiğini belirtiyor.

Haberde, Sana güçlerinin tek yönlü saldırılarda kullanılan insansız hava araçlarının üretimini yerelleştirme konusunda da önemli ilerleme kaydettiği aktarılıyor. Buna göre Sana güçleri, bu araçlarda kullanılan bileşenlerin giderek daha büyük bir bölümünü Yemen’de üretebiliyor ve sistemleri burada bir araya getirebiliyor.

Bununla birlikte New York Times, Sana güçlerinin en karmaşık bileşenlerin önemli bir bölümünde hâlâ dış tedarike ihtiyaç duyduğunu belirtiyor. Güdüm sistemleri, füze motorları, kanat ve kuyruk parçaları ile hassas mühendislik gerektiren diğer bileşenler bu kapsamda yer alıyor.

İran’a bağımlılık biçim değiştirdi

Gazeteye göre bu tablo, İran’a olan bağımlılığın ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Değişen nokta, bu bağımlılığın niteliği.

New York Times, Sana güçlerinin artık tamamlanmış silah sistemlerinin geniş çaplı tedarikinden ziyade hassas bileşenlere, teknik uzmanlığa, tasarım ve planlama desteğine ve silah sistemlerinin işletilmesine ilişkin bilgiye daha fazla dayandığını aktarıyor.

Haberde ayrıca Sana güçleri için geliştirilen silah tasarımlarında kolay montaj, taşıma, fırlatmaya hazırlama ve kullanımın öne çıkarıldığı belirtiliyor. Gazeteye göre bu yaklaşım, büyük ve karmaşık askerî fabrikalara duyulan ihtiyacı azaltırken daha dağınık bir üretim sisteminin kurulmasına imkân sağladı.

Küresel tedarik ağı genişledi

New York Times’a göre Sana güçlerinin tedarik ağı da genişledi ve İran, bileşenlerin tek kaynağı olmaktan çıktı. Sana güçleri, Çin fabrikalarından gelen ve sivil ve askerî İHA üretiminde yaygın biçimde kullanılan parçalar da dâhil olmak üzere çeşitli bileşenleri küresel piyasalardan ve karaborsadan temin edebiliyor.

Gazete, 2022’deki ateşkesin ardından silah üretiminde kullanılmak üzere Yemen’e giren malzeme ve bileşenlerin hacminde büyük artış yaşandığını aktarıyor. Aynı dönemde kaçakçılık ve tedarik güzergâhlarının sayısının da arttığı belirtiliyor.

New York Times, bu dönemin Sana güçlerine yeniden örgütlenme, eğitim verme, güçlerini yeniden donatma, bileşen stoklama ve sürekli çatışma operasyonlarının baskısından uzakta sanayi ve askerî altyapılarını geliştirme fırsatı sağladığını belirtiyor.

Üretim kapasitesi yıllar içinde gelişti

Haberde, Sana güçlerinin yerel silah üretim kapasitesindeki gelişimin yeni olmadığına da dikkat çekiliyor. New York Times’ın aktardığına göre Sana güçleri ve İranlı danışmanlar yaklaşık on yıldır insansız deniz araçları üzerinde çalışıyor.

Sana güçleri 2017’de uzaktan kumandalı, patlayıcı yüklü bir tekneyi Suudi Arabistan’a ait bir fırkateyne saldırmak için kullandı.

Gazeteye göre bu kapasite zaman içinde İHA’lardan ve patlayıcı yüklü teknelerden, İsrail’e ulaşabilecek menzile sahip uzun menzilli füzelere ve Kızıldeniz’de deniz taşımacılığına karşı kullanılan insansız deniz araçlarına kadar genişledi.

Deniz ablukasına karşı tedarik modeli

New York Times, üretimde kullanılan bileşenlerin giderek daha büyük bölümünün Yemen’de temin edilebilmesinin, tedarik sistemini deniz ablukasına karşı daha esnek hâle getirdiğini aktarıyor.

Buna göre dışarıdan getirilmesi gereken parçaların hacmi küçüldü. Bu parçaların artık büyük kargo gemilerine ihtiyaç duyulmadan orta büyüklükteki gemiler ve geleneksel teknelerle taşınması mümkün hâle geldi.

Gazeteye göre bileşenler birden fazla güzergâhtan Yemen’e ulaştırılıyor. Bunlar arasında doğrudan Sana güçlerinin kontrolündeki bölgelere yapılan sevkiyatların yanı sıra Afrika Boynuzu üzerinden ve Somali kıyıları açıklarında gemiden gemiye gerçekleştirilen aktarmalar da bulunuyor.

New York Times, yerel üretim kapasitesindeki artışın büyük silah sevkiyatlarının ele geçirilmesini, Sana güçlerinin cephaneliğini geliştirmesini engelleme açısından daha az etkili hâle getirdiğini belirtiyor. Bunun nedeni, üretimin giderek daha büyük bölümünün çeşitli kaynaklardan temin edilebilen ticari veya çift kullanımlı malzeme ve bileşenlere dayanması.

Yapay zekâ silah geliştirme sürecine girdi

Haberde Sana güçlerinin silah tasarımı, güdüm sistemlerinin geliştirilmesi ve mühendislik simülasyonlarıyla bağlantılı çalışmalarda yapay zekâ araçlarından yararlanmaya başladığı da aktarılıyor.

New York Times’a göre bu durum, araştırma ve geliştirme sürecinin bazı aşamalarında dışarıdan teknik uzmanlığa duyulan ihtiyacı azaltma girişimine işaret ediyor.

Gazete ayrıca Sana güçlerinin menzili 1.200 mili, yani yaklaşık 1.930 kilometreyi aşacak çok aşamalı bir balistik füze geliştirme girişimlerinin yanı sıra hipersonik süzülme aracı konsepti üzerinde de çalıştığını aktarıyor.

Bu girişimlerden sorumlu kişilerin tasarım sürecinde yapay zekâ araçlarından yararlandığı, bazı güdüm sistemlerinin gerçek askerî kullanımını ise gizlemeye çalıştığı belirtiliyor.

Ancak New York Times’ın aktardığı bilgiler, çok aşamalı bir füzenin veya hipersonik süzülme aracının şu ana kadar operasyonel olarak hizmete sokulduğuna dair bir işaret bulunmadığını ortaya koyuyor.

Başarısız testin ardından çalışmalar sürdü

Haberde, bu çalışmalarla bağlantılı saha denemelerinden birinin başarısız olduğu ancak geliştirme faaliyetlerinin devam ettiği belirtiliyor.

New York Times’a göre başarısızlığın nedenlerini analiz etmek ve tespit edilen sorunları gidermeye çalışmak için yazılım araçlarından yararlanıldı.

Gazete ayrıca Sana güçlerinin ticari yapay zekâ araçlarından bağımsız çalışan bir simülasyon sistemine zaten sahip olduğunu aktarıyor. Bu durum, Sana güçlerinin mühendislik testleri ve simülasyonlarını kendi bünyelerinde gerçekleştirebilecek görece bağımsız bir teknik kapasite geliştirdiğine işaret ediyor.

“Silah alan vekil güç” modelinden farklı bir yapı

New York Times’ın ortaya koyduğu tablo, Sana güçlerinin yalnızca dışarıdan silah temin eden bir güç olmaktan çıkarak daha karmaşık bir üretim ve tedarik modeline yöneldiğini gösteriyor.

Bu model; yerel üretim ve montajın yanı sıra tersine mühendislik, hassas bileşenlerin ithalatı, küresel piyasalardan ve karaborsadan yararlanılması, İran’ın teknik uzmanlığından faydalanılması ve yapay zekâ araçlarıyla simülasyonların silah geliştirme sürecine dâhil edilmesini kapsıyor.

Gazeteye göre bu kapasite, Sana güçlerine kayıplarını telafi etme, çatışmayı sürdürme ve deniz denetiminin sıkılaştırılması veya İran’dan gelen bazı tedarik hatlarının kesintiye uğraması hâlinde dahi cephaneliklerini güncelleme konusunda daha büyük bir hareket alanı sağlıyor.

Bununla birlikte New York Times’ın aktardığı bilgiler, Sana güçlerinin en gelişmiş bileşenler ve uzmanlaşmış askerî teknik bilgi bakımından İran’dan tamamen bağımsız hâle geldiği anlamına gelmiyor.