Netanyahu’nun seçim hesabında yeni belirsizlik

YDH- Maariv yazarı Anna Barsky, seçim sonrasında hiçbir blokun tek başına 61 sandalyeye ulaşamaması halinde Birleşik Tevrat Yahudiliği (UTJ) partisinin Gadi Eisenkot’la pazarlık edebileceğini yazdı. Barsky’ye göre UTJ’nin önceliği hükümete katılmaktan çok, Yeşiva öğrencilerinin askerlik statüsünü düzenleyecek bir yasa çıkarmak. Partinin bu olasılığı, Netanyahu’dan daha fazla taviz koparmak için de kullanabileceği belirtiliyor.

Şas’ın Netanyahu’ya bağlılığını sürdürdüğü, alternatif arayışın ise esas olarak UTJ içinde tartışıldığı kaydedildi.

Eisenkot’la askerlik yasası karşılığında hükümetine destek verilmesini öngören resmî bir müzakere yapıldığına dair bilgi bulunmuyor.

Netanyahu karşıtı bloktan bazı isimler de UTJ’nin çıkışının, seçim sonrasında Netanyahu’yla daha yüksek bir bedel üzerinden anlaşmak için gündeme getirildiğini düşünüyor.

Pazarlığın kilidi sandalye sayısı

Barsky’ye göre Netanyahu’nun Şas, UTJ ve diğer sağ partilerle 61 sandalyeye ulaşması halinde UTJ’nin onunla hareket etme ihtimali yüksek. Netanyahu karşıtı blokun aynı sayıya kendi başına ulaşması durumunda ise ultra-Ortodoks partilere ihtiyaç kalmayacak.

Asıl pazarlık, iki tarafın da 57 ila 59 sandalye aldığı bir tabloda başlayabilir. Bu durumda hükümeti kurmak için gereken birkaç milletvekili, UTJ’ye bütçe, eğitim kurumlarının statüsü ve askerlik yasası başlıklarında daha fazla pazarlık gücü sağlayabilir.

Eisenkot geçmişte 58 veya 59 sandalyeyle azınlık hükümeti kurup daha sonra bu hükümeti genişletme ihtimalinden söz etmişti. Ancak eylül sonunda bu planı artık izlemediğini söyleyerek 63 ila 65 sandalye hedeflediğini açıkladı.

Barsky, kamuoyu önünde değişen plana rağmen seçim gecesi sonuçlarının Netanyahu karşıtı bloğu genişletme arayışını yeniden gündeme getirebileceğini belirtti.

Askerlik yasasında derin görüş ayrılığı

UTJ’li yetkililer, gençlerin kitlesel biçimde askere alınmasını önleyecek bir düzenleme istiyor. Partide konuşulan modelin, 2018’de Avigdor Lieberman’ın önerisine benzer biçimde Yeşiva öğrencilerine ceza yaptırımı getirmemesi, ekonomik yaptırımları ise sınırlı tutması bekleniyor.

Eisenkot ise geniş çaplı askerlik hizmeti, askerlikten kaçanlara ağır yaptırımlar ve mevcut muafiyet ile erteleme mekanizmasının kaldırılmasını savunuyor. Planında, her yıl askere alınacakların yaklaşık yüzde 3’ü için “üstün yetenekli” muafiyeti öngörüyor.

Bu kategoriyi yalnızca dinî eğitimde öne çıkanlarla sınırlamayıp başka alanlardaki yetenekleri de kapsayacak şekilde tanımlıyor. Hükümet kurmanın bedeli “askerlikten kaçma yasası” olacaksa yeni seçimi tercih edeceğini de söylemişti.

Buna rağmen UTJ çevreleri, muafiyet kotası, yaptırımlar ve hizmet koşulları üzerinden müzakere alanı bulunduğunu düşünüyor.

Eisenkot’un olası ortaklarının tutumu uzlaşmayı daha da zorlaştırıyor: Lieberman herkes için askerlik hizmetini savunuyor ve azınlık hükümetine katılmayacağını söylüyor; Naftali Bennett askerlik yapmayanlara devlet desteği verilmemesini istiyor; Yair Golan ise mevcut koalisyondaki partilerin yeni hükümete katılmasına karşı çıkıyor.

UTJ’nin hükümete katılmadan dışarıdan destek vermesi taraflara alan açabilir. Ancak askerlik yasası meclise geldiğinde destek veren milletvekillerinin açıkça oy kullanması gerekecek.

Barsky, Netanyahu’nun ultra-Ortodoks partilere Eisenkot’tan daha fazla taviz sunabileceğini, ancak bu kez askerlik yasasının orduda görev yapan sağ seçmenler nezdinde siyasi bedel yaratacağını yazdı. Öte yandan, UTJ için muhalefette kalma tehdidinin de önceki yıllardaki kadar caydırıcı olmayabileceğine dikkat çekti: Parti temsilcileri koalisyonda yer alırken seçmenler kesintiler, askerlik uygulamaları ve gözaltılarla karşılaştı.

Olası bir anlaşmanın önündeki engellerden biri de UTJ’nin kendi içindeki bölünme. Partinin bir lideriyle uzlaşılması, tüm milletvekillerinin anlaşmayı destekleyeceği anlamına gelmiyor.

Barsky’ye göre Netanyahu’yla ittifakın sona erdiğini ya da Eisenkot’la yeni bir ittifak kurulduğunu söylemek için erken; UTJ şimdilik iki tarafın da başka seçenekleri bulunduğuna inanmasını sağlayarak pazarlık gücünü artırmaya çalışıyor.