Trump’ın İran savaşı Amerikan rüyasına neye mal oldu?

YDH ― ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaşın ekonomik faturası Amerikan hane halkı için yaklaşık 2 bin dolara, ülke ekonomisi içinse 265 milyar dolara ulaştı.

Moody’s Analytics Başekonomisti Mark Zandi’nin hesaplamalarına göre, savaşın sekiz aya yaklaşan sürecinde enerji fiyatlarından konut kredilerine kadar uzanan maliyet artışları Amerikan ailelerinin bütçesini ağır biçimde etkiledi.

Pentagon’un açıkladığı doğrudan askeri harcama rakamı ise bu toplamın yalnızca bir bölümünü kapsıyor.

Zandi, salı günü X hesabından yaptığı paylaşımda, “Neredeyse 2 bin dolar. Hesaplamalarıma göre, yaklaşık sekiz ay önce başlayan İran savaşı o tarihten bu yana ortalama bir Amerikan hanesine bu kadara mal oldu. Ülke genelinde toplam tutar 265 milyar dolara ulaşıyor” diye yazdı.

Tahmin edilen toplam maliyet, Savaş Bakanı Pete Hegseth’in Kongre’ye sunduğu rakamın yedi katına ulaşıyor.

Hegseth’in açıkladığı tutar, ABD ile İsrail’in İran’a yönelik ortak askeri saldırıyı başlattığı 28 Şubat’tan temmuz sonuna kadar geçen dönemi kapsıyor.

Ancak Hegseth’in hesabı yalnızca savaşın doğrudan askeri harcamalarını içeriyor.

Amerikan hane halkının karşı karşıya kaldığı mali yük ise çok daha geniş.

Savaşın küresel piyasalar, özellikle de petrol piyasaları üzerindeki etkisi enflasyonu körüklerken gündelik harcamaları da artırıyor.

Enerji fiyatları her haneye 1.100 dolarlık ek yük getirdi

Enerji fiyatlarındaki sert yükseliş, hane halkının üstlendiği ek maliyetlerin en büyük bölümünü oluşturuyor.

Akaryakıt, evlerin ısıtılması ve ulaşım giderlerindeki artışlar, her haneye yaklaşık 1.100 dolarlık ek masraf çıkarıyor.

Zandi, “Normal benzinin galonu savaş öncesinde 3 doların biraz altındayken şimdi 4,37 dolara satılıyor. Dizelin galon fiyatı 6 doların üzerine çıktı, jet yakıtının fiyatı ise neredeyse ikiye katlandı. Kış yaklaşırken evlerde kullanılan ısıtma yakıtının çok daha yüksek fiyatı da maliyetleri artırıyor” ifadelerini kullandı.

Zandi’ye göre mevcut fiyatlar sürdükçe enerji giderleri her hafta hane başına yaklaşık 50 dolar daha artıyor.

Brown Üniversitesi Uluslararası ve Kamu Politikaları Watson Okulu’ndaki araştırmacılar da benzin ve dizel fiyatlarındaki yükselişin Amerikalı tüketiciler üzerindeki etkisini takip ediyor.

Araştırmacıların hesaplamalarına göre, 28 Şubat’tan bu yana ABD’li tüketicilerin yakıt için yaptığı ek harcamalar 133,3 milyar dolara ulaştı. Bu dönemde benzin fiyatları yüzde 46’dan fazla, dizel fiyatları ise yüzde 70’in üzerinde arttı.

Benzin fiyatlarındaki yükseliş toplam ek maliyetin 73,5 milyar dolarını oluştururken dizeldeki artış 59,8 milyar dolarlık ek yük getirdi. 

Böylece iki kalemin toplamı, ABD’de hane başına tahmini 1.017,76 dolarlık ek maliyete karşılık geldi.

Yükselen faizler hane başına 540 dolar ek maliyet yarattı

Zandi, faiz oranlarındaki artışın da hane başına yaklaşık 540 dolarlık ek maliyet getirdiğini belirtti. 

Savaş öncesinde yüzde 6’nın altında seyreden sabit faizli konut kredisi oranları, o tarihten bu yana yaklaşık yüzde 7,5’e yükseldi.

Zandi, “Uzun vadeli faizler de önemli ölçüde arttı. Hesaplamalarımıza göre, faizlerdeki yükseliş ekonomiye hane başına yaklaşık 540 dolara mal oldu” diye yazdı.

Zandi’nin hesaplamalarına göre, Pentagon’un kabul ettiği rakamlar esas alındığında doğrudan askeri operasyonların maliyeti de hane başına 360 doları buluyor.

Ancak uzmanlar, gerçek askeri maliyetin Pentagon’un açıkladığı tutarları aşabileceği uyarısında bulunuyor. Açıklanan rakamlar, hasar gören teçhizatın onarımı ve bakımıyla yeni ekipman alımından doğacak ek harcamaları kapsamıyor.

Harvard Kennedy School’da kamu politikası alanında Daniel Patrick Moynihan Kıdemli Öğretim Görevlisi olan ve savaş bütçeleri üzerine çalışan Linda Bilmes, İran’a karşı yürütülen savaşın maliyetinin 1 trilyon dolara ulaşacağından emin olduğunu söyledi.

Bilmes, “Belki de bu tutara şimdiden ulaştık” diye ekledi.

Savaşın ekonomik maliyeti artarken ABD kamuoyunda İran’a yönelik saldırılara ve Başkan Donald Trump’ın savaşı yönetme biçimine karşı tepki de büyüyor.

Pew Research Center’ın 28 Eylül-4 Ekim tarihleri arasında 5.062 yetişkinle gerçekleştirdiği ankete göre, katılımcıların yüzde 65’i Trump’ın ABD’nin İran’a yönelik askeri saldırılarını yönetme biçimini onaylamıyor.

Askeri güç kullanma kararına verilen destek de geriledi. İran’a karşı başlangıçta askeri güç kullanılmasını doğru bulanların oranı yüzde 34’e düştü. Bu oran, mart ayına kıyasla 4 puan daha düşük.

Zandi, savaşın maliyetinin son sekiz ayda ortalama bir Amerikan hanesinin gelirindeki artışın yaklaşık yarısını tükettiğine dikkat çekti. Zandi, “Savaşın bu kadar sevilmemesine şaşmamak gerek” diye yazdı.

Trump’ın onay oranı tarihi dip seviyeye indi

Nate Silver’ın verilerine göre Trump’ın net onay oranı da eksi 23,5’e gerileyerek şimdiye kadarki en düşük seviyesine indi.

Trump, İran’a yönelik saldırıları savunurken savaşın maliyetini “dünyayı güvende tutmak, ülkemizi güvende tutmak için ödenecek küçük bir bedel” diye nitelendirdi.

Yaşam maliyetindeki artışın kasım ayında yapılacak ara seçimlerde Cumhuriyetçilere zarar verme ihtimali güçlenirken Trump, geçen ay yeni bir vaat ortaya attı.

Trump, Cumhuriyetçilerin Kongre’nin her iki kanadındaki çoğunluğunu koruması halinde ABD’deki her yetişkine 5 bin dolar ödeme yapacağını söyledi.