Netanyahu tercihi Washington’ı ikiye böldü

YDH ― ABD Başkanı Donald Trump, salı günü yapılacak İsrail seçimlerinde Başbakan Benyamin Netanyahu’yu desteklese de bazı danışmanları, başka bir ismin başbakanlık koltuğuna oturmasının Washington’ın Ortadoğu’daki hedeflerini ilerletmek için daha elverişli bir ortam yaratabileceğini düşünüyor.

Trump’ın danışmanlarından biri, başkanın Netanyahu’ya bakışını “Tanıdığı şeytan” sözleriyle özetledi.

Trump, pazar günü Netanyahu’ya desteğini açıklamış ve İsrail Başbakanı’nın seçimleri kaybetmesinin ABD-İsrail ilişkilerine yansımaları olabileceğini ima etmişti.

Bir ABD’li yetkili, Axios’a yaptığı değerlendirmede Trump’ın bu hamlesinin seçim sonucu ne olursa olsun kendisine siyasi kazanç sağlayabileceğini söyledi.

Netanyahu seçimi kazanır ya da geçici hükümetin başında kalmayı sürdürürse Trump, onu siyasi açıdan kurtaran liderin kendisi olduğunu öne sürebilir. Ayrıca Netanyahu’ya verdiği desteği, İsrail Başbakanı’ndan taviz koparmak için bir baskı aracı olarak kullanabilir.

Netanyahu seçimi kaybeder ve rakipleri yeni bir hükümet kurarsa da Trump açısından tablo bütünüyle olumsuz olmayabilir. Yeni hükümetin liderleri, ABD Başkanı’yla iyi ilişkiler kurmaya ihtiyaç duyacak. Bu durumda Trump’ın rakiplerini desteklemiş olması, İsrail siyasetindeki gelişmeler arasında ikincil bir ayrıntıya dönüşebilir.

Görüşmelere yakın kaynaklara göre Trump’ın en yakın danışmanlarının önemli bir bölümü, Netanyahu’ya destek verme kararına karşı çıktı. Bu isimler, ABD Başkanı’nın İsrail seçimlerine müdahil olmaması gerektiğini savundu.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de Trump gibi Netanyahu’ya açık destek vermedi. Vance, bu hafta İsrail seçimleri hakkındaki soruları yanıtlarken Netanyahu’yu desteklemekten kaçındı. Bu tutum, ABD’de “Amerika’yı Yeniden Büyük Yap” (MAGA) hareketinin bazı çevrelerinde İsrail Başbakanı’na yönelik eleştirilerin arttığı bir dönemde geldi.

Vance, gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bibi Netanyahu’ya saldırmıyorum, onu desteklemiyorum da. Sonuçta önemli olanın başkanın desteği olduğunu düşünüyorum” dedi.

Axios’un tutumlarına yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre Vance, Trump yönetiminin Netanyahu nedeniyle hayal kırıklığı yaşayan üst düzey isimleri arasında yer alıyor. İran’la savaş sırasında yaşanan gelişmeler, Vance ve diğer bazı üst düzey yetkililerin İsrail Başbakanı’na yönelik memnuniyetsizliğini artırdı.

Vance ve yönetimdeki bazı önemli isimler, Netanyahu’nun savaş öncesinde Beyaz Saray’a sunduğu değerlendirmelerin yanlış olduğunu düşünüyor. Axios’a göre bu durum, Netanyahu’nun Trump’ın bölgesel hedeflerini gerçekleştirmek için ne ölçüde uygun bir ortak olduğu konusunda soru işaretlerine yol açtı.

Axios’un haberine göre Netanyahu, İsrail seçimleri ve ABD’deki ara seçimler tamamlandıktan sonra Trump’ı İran’a karşı yeni ve kapsamlı bir askeri harekât başlatmaya yönlendirmeyi umuyor. Ancak İsrail seçimlerinin sonucu, ABD Başkanı’nın böyle bir adım atıp atmama kararını veya geniş çaplı bir askeri tırmanışın zamanlamasını etkileyebilir.

Trump ise İran’la savaşı geride bırakmak ve iddialı bir diplomatik gündeme odaklanmak istiyor. Axios’un aktardığına göre bu gündem, Gazze için hazırladığı barış planının uygulanmasını, İsrail ile Lübnan ve Suriye arasında anlaşmalara varılmasını ve nihayetinde İsrail ile Suudi Arabistan arasında tarihî bir barış anlaşması yapılmasını kapsıyor.

Bu başlıklarda ilerleme sağlanması, kısmen İsrail’de kurulacak hükümetin kimlerden oluşacağına ve seçimlerin ardından ortaya çıkacak koalisyonun yapısına bağlı.

Trump’ın üst düzey danışmanlarından bazılarının Netanyahu’ya duyduğu rahatsızlık son altı ayda, İsrail Başbakanı’nın temel bölgesel meselelerdeki tutumu nedeniyle arttı. Bazı ABD’li yetkililer, Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarının yer almadığı yeni bir İsrail hükümetiyle çalışmanın Trump’ın gündemini hayata geçirmeyi kolaylaştırabileceğini düşünüyor.

İsrail medyasının dün yayımladığı son seçim anketleri, Netanyahu’nun koalisyonunun parlamentoda çoğunluğu elde etmekten uzak olduğunu ortaya koydu.

Anketlere göre Netanyahu’nun siyasi bloğu, 120 sandalyeli Knesset’te yaklaşık 50 sandalye kazanabilir. Bu, mevcut koalisyonun sahip olduğu sandalye sayısından 17 eksik. Netanyahu’nun liderliğindeki Likud Partisi’nin sandalye sayısının da mevcut 32’den 20’ye gerilemesi bekleniyor.

Buna karşılık, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderliğindeki muhalefet bloğunun 52 ila 56 sandalye kazanacağı tahmin ediliyor.

İki Arap partisinin ise toplam 14 ila 16 sandalye elde etmesi bekleniyor. Ayrıca İsrail’in Kanal 11’i, yedek askerleri temsil eden bir partinin dört sandalye kazanacağını öngördü. Bu parti, iki siyasi bloktan hiçbirine bağlı değil.

Netanyahu yanlısı Kanal 14 ise anketlerde öne çıkan istisna oldu. Kanal, hafta başında yayımladığı araştırmada Netanyahu koalisyonunun 60, Likud’un ise 30 sandalye kazanacağını tahmin etti.

Anketler, İsrail’in yeni bir siyasi çıkmaza sürüklenebileceğine işaret ediyor. Netanyahu’nun da Eisenkot’un da hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşmasını sağlayacak açık bir yol görünmüyor.

Eisenkot’un hükümet kurabilmesi için Arap partilerini koalisyona dahil etmesi gerekecek. Ancak Axios bu seçeneği düşük ihtimalli görüyor.

Bir diğer seçenek, Arap partilerinin hükümete katılmadan dışarıdan destek verdiği bir azınlık hükümeti kurmak.

Bununla birlikte, Eisenkot’un olası ortaklarından bazıları bu düzenlemeye karşı çıkıyor. Netanyahu ile rakiplerini aynı hükümette buluşturacak bir ulusal birlik hükümeti ise son derece düşük ihtimalli bir seçenek olarak değerlendiriliyor.

İki taraf da parlamentoda çoğunluğu sağlayamazsa İsrail yeniden seçime gitmek zorunda kalabilir. Böyle bir durumda Netanyahu, geçici hükümetin başında kalmayı sürdürebilir.

Dolayısıyla seçimler, Trump’ın gündemine daha fazla uyum gösterecek yeni bir hükümetin kurulmasıyla sonuçlanmayabilir.

ABD Başkanı, bunun yerine siyasi açıdan zayıflamış bir Netanyahu ve uzun süreli yeni bir krizin içine sürüklenen İsrail siyasi sistemiyle karşı karşıya kalabilir.

Axios’a göre böyle bir tablo, Washington’ın bölgesel meselelerde ilerleme sağlama çabalarını daha da zorlaştırabilir.