Yeni yardım anlaşmasında Washington’ın gözü İsrail teknolojisinde

YDH- İsrail Globes gazetesinin haberine göre, 2028’de sona erecek ABD-İsrail askerî yardım anlaşmasının ardından başlayacak on yıllık dönem için henüz uzlaşma sağlanmadı. Başlıca anlaşmazlığın yardımın miktarından çok iki ülke arasındaki savunma işbirliğinin kapsamı olduğu belirtildi.

ABD’li yetkililer, yalnızca bilgi paylaşımını değil, İsrail’in uzmanlığının, patentlerinin ve ortak geliştirme programlarının ABD yönetiminde devredilmesini de istiyor. İsrail yönetimi ise bu taleplerin savunma sanayisinin uluslararası pazardaki teknolojik üstünlüğünü aşındıracağını değerlendiriyor.

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu hafta sonunda yaptığı açıklamada, ülkesinin mevcut biçimiyle ABD savunma yardımına güvenemeyeceğini söylemiş ve ekonominin önemli bir değişime hazırlanması çağrısında bulunmuştu. Savunma Bakanlığı Genel Müdürü Tümgeneral (E) Amir Baram’ın yürüttüğü müzakerelerin, ABD’deki ara seçimlerin ardından yeniden hız kazanabileceği belirtiliyor. Ancak yeni anlaşmanın, mevcut mutabakatın devamı niteliğinde olmayacağı ifade ediliyor.

Askerî yardım azalacak, yerel şirketlere destek kesilecek

2016’da Netanyahu ile dönemin ABD Başkanı Barack Obama tarafından imzalanan mutabakat, İsrail’e yıllık 3,3 milyar dolar Yabancı Askerî Finansman (FMF) ve hava savunma işbirliği için 500 milyon dolar sağlıyor. Tarafların görüşmelerde FMF miktarını ciddi ölçüde azaltma konusunda uzlaştığı, yardımın tamamen kaldırılmayacağı ancak mevcut seviyeye yakın kalmasının beklenmediği bildirildi.

Yardımın İsrail şekeline çevrilerek yerli savunma sanayisinde kullanılmasına imkân veren “dönüştürme” mekanizması ise 2028’de tamamen sona erecek. Anlaşmanın başlangıcında 815,3 milyon dolar olan bu kalem, geçen yıl 450,3 milyon dolara, bu yıl ise 250,3 milyon dolara düşürüldü.

Globes, bu düzenlemenin sona ermesinin ABD’de iştirakleri bulunan büyük İsrail şirketlerini etkilemeyeceğini, ancak ABD’de yerleşik birimleri bulunmayan küçük savunma şirketlerini zorlayacağını yazdı.

Elbit, İsrail Havacılık ve Uzay Sanayii ile Rafael’in ABD’de iştirakleri bulunuyor. Buna karşılık savunma teknolojisi alanındaki küçük şirketlerin ABD sözleşmeleri alabilmesi için ülkede şirket kurması ya da ortak girişime gitmesi gerekiyor. Haberde, ABD’de ortak arayan AccuBeat, Steadicopter ve Lontel Hybrid gibi şirketlerin bu durumdan etkilenebileceği belirtildi.

Mevcut anlaşma İsrail’e rekor düzeyde, toplam 3,8 milyar dolarlık yıllık savunma yardımı sağlıyor. Bu yardımın İsrail’in gayrisafi yurt içi hasılasına oranı 2019’da yüzde 0,95, geçen yıl ise yüzde 0,62 oldu. Yeni dönemde yardımın hem dolar cinsinden hem de ekonomi içindeki payı bakımından belirgin biçimde azalması bekleniyor.

İsrail silah ihracatındaki payını artırdı

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) verilerine göre İsrail, 2021-2025 döneminde küresel silah ticaretinin yüzde 4,4’ünü gerçekleştirerek dünyada yedinci sırada yer aldı. Bu oran önceki beş yıllık dönemde yüzde 3,1’di. ABD’nin küresel silah ticaretindeki payı da yüzde 36’dan yüzde 42’ye yükseldi.

Globes, Batılı hükümetlerin İsrail’e yönelik eleştirileri ve ambargo uygulamalarına rağmen savunma sanayisinin, ülkeye “diplomatik dayanıklılık” sağlayan alanlardan biri olduğunu yazdı.

Haberde, İsrailli şirketlerin geliştirdiği sistemlerin Japonya, Letonya ve ABD’deki askerî kullanımlarına ilişkin örnekler verildi. Gazeteye göre İsrail teknolojilerinin başka ülkelerde kullanılmasıyla araştırma, geliştirme ve yenilik çalışmalarının ABD yönetimine devredilmesi arasında temel bir fark bulunuyor.

Yardımın Kongre onayına bağlı olması

Yeni bir mutabakat imzalansa bile İsrail’e yapılacak yardımın her yıl ABD Kongresi’nin bütçe onayından geçmesi gerekiyor. Globes, ara seçimlerde Kongre’nin iki kanadında Demokratların çoğunluğu elde etmesi halinde İsrail’e yardımların her yıl yeni engellerle karşılaşabileceğini yazdı.

Gazeteye göre böyle bir durum, 2030’daki sonraki ara seçimlere kadar sürebilecek bir belirsizlik yaratabilir.