Netanyahu'suz hükümet için hem Arap partileri hem Harediler devrede

YDH ― İsrail'de İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu hükümetini değiştirmeyi hedefleyen muhalif blok, Yaşar Partisi lideri Gadi Eisenkot liderliğinde yeni bir hükümet kurmak için temaslarını hızlandırdı.

Naftali Bennett liderliğindeki Birlikte Partisi ile Yair Golan'ın başkanlığındaki Demokratlar Partisi, Gadi Eisenkot'u hükümeti kurmakla görevlendirmesi için Cumhurbaşkanı'na önereceklerini resmen duyurdu.

Birlikte Partisi'nden yapılan açıklamada, eski başbakan Bennett'in seçim kampanyası boyunca seçmenin kararına saygı göstereceğini söylediği hatırlatılarak, "Eski Başbakan Bennett, seçim sonuçlarına saygı göstereceğini seçim süreci boyunca açıkça ifade etti ve şimdi de bu sözünü tutuyor. Kararını İsrail! Partisi lideri Gadi Eisenkot'a iletti" denildi.

Bu açıklamayla birlikte, Netanyahu karşıtı blokun azınlık hükümeti kurma planı somut bir aşamaya taşındı. Ancak hükümetin kurulabilmesi için başka partilerle de anlaşmaya varılması ve Knesset'te güvenoyu almasını sağlayacak desteğin oluşturulması gerekiyor.

41 vekillik azınlık hükümeti planı

Maariv, geçen perşembe günü yayımladığı haberde, Knesset'te 41 milletvekilinin desteğine dayanacak bir azınlık hükümeti kurulması seçeneğini gündeme getirmişti. Netanyahu karşıtı blok, böylece mevcut başbakanın yerine yeni bir hükümet getirme hedefini, parlamentoda çoğunluğu sağlayamasa bile gerçekleştirmeyi amaçlıyor.

İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Lieberman'ın Netanyahu'yla, Haredi partileriyle ve Arap listelerinin desteğine dayanan bir hükümette yer almayacağını açıklamasının ardından üç partili bir formül üzerinde durulmaya başlandı.

Plan, Gadi Eisenkot'un liderliğindeki İsrail! Partisi, Naftali Bennett'in Birlikte Partisi ve Yair Golan'ın Demokratlar Partisi'nin oluşturacağı 41 milletvekilinden oluşan bir hükümet kurulmasını öngörüyor. Böyle bir hükümetin güvenoyu alabilmesi içinse dışarıdan destek ve başka siyasi anlaşmalar gerekiyor.

Arap partilerinin desteği de gündemde

Hükümet kurma görüşmeleri kapsamında Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, geçen perşembe Gadi Eisenkot ve Yair Lapid'le bir araya gelerek yeni hükümet kurma seçeneklerini ele aldı. Eisenkot da Bennett'le, Ra'anana'daki evinde görüştü.

İki liderin görüşmesine ilişkin açıklamada, İsrail'de mümkün olan en kısa sürede iyi bir hükümet kurmak için izlenecek yolların değerlendirildiği belirtildi.

Muhalif bloktan bir yetkili, Arap partilerinin dışarıdan destek vermesi ihtimalinin tamamen ortadan kalkmadığını savunurken, 2021'deki Duvarların Muhafızı Operasyonu sonrasında yaşananları hatırlattı.

Yetkili, "O dönemde herkes Ra'am'ın artık birlikte çalışılması mümkün olmayan bir ortak haline geldiğini düşünüyordu. Ancak sonunda Mansur Abbas Lod'a gitti, olayları kınadı ve Değişim Hükümeti'ne katıldı" dedi.

Yetkiliye göre, İsrail İç Güvenlik Servisi Şin Bet'in şu anda yürüttüğü soruşturma da Arap partilerinin dışarıdan destek vereceği bir hükümet kurulması veya Knesset Başkanının değiştirilmesi ihtimalini mutlaka ortadan kaldırmıyor.

"Bu hâlâ mümkün ve bunun üzerinde çalışıyoruz" diyen yetkili, Netanyahu karşıtı blokun parlamentodaki desteğini genişletmek için yedi sandalyeye sahip Birleşik Tevrat Partisi'yle de temas yürüttüğünü söyledi.

Haredilerden Eisenkot'a destek sinyali

Birleşik Tevrat Partisi'ndeki üst düzey isimler, Netanyahu karşıtı bir hükümete dışarıdan destek verme seçeneğine sıcak bakıyor. Bu desteğin karşılığında Haredi toplumuna yönelik bütçe kaynakları ve yasal düzenlemeler talep ediliyor.

Partideki kaynaklar, Netanyahu'nun bugüne kadar kendilerinin taleplerini karşılayamadığını savunarak Eisenkot'la görüşmeye açık olduklarını belirtti.

Kaynaklar, "Netanyahu zaten bizden istenenleri veremediğini kanıtladı. Eisenkot'un bize ne önereceğini, hangi konularda taahhütte bulunmaya hazır olduğunu ve en önemlisi bu taahhütleri yerine getirebileceğini nasıl göstereceğini dinleyeceğiz" ifadelerini kullandı.

Ancak parti yetkilileri, bu yaklaşımın koşulsuz bir koalisyon desteği anlamına gelmediğinin altını çizdi.

Partiden bir yetkili, "Birden fazla kez açıkça ifade ettik: Askerlik yasası, hükümete ve koalisyona katılma müzakerelerine başlamamız için bizim açımızdan ön koşuldur" dedi.

Knesset Başkanlığını değiştirme planı

Netanyahu karşıtı blokun üzerinde çalıştığı plan yalnızca yeni bir hükümet kurmakla sınırlı değil. Muhalifler, Netanyahu'nun geçici hükümetin başında kalması durumunda bile parlamentodaki gündemi belirleyebilmek, oylamalarda etkili olmak, yasa çıkarabilmek ve komisyon başkanlarıyla üyelerinin belirlenmesinde söz sahibi olmak istiyor.

Bu amaçla Knesset Başkanı Amir Ohana'nın görevden alınarak yerine muhalefetin üzerinde uzlaşacağı bir ismin getirilmesi de seçenekler arasında bulunuyor.

Knesset'te yeni yasama döneminin ilk adımlarından biri başkan seçimi. Bu seçimde oylar açık kullanılıyor. Ohana'nın değiştirilebilmesi için muhalif blokun ortak bir aday etrafında çoğunluk oluşturması gerekiyor. Bu süreçte Arap partilerinden milletvekillerinin oylarına da ihtiyaç duyulabilir.

Söz konusu girişim için yeni hükümetin nasıl şekilleneceği konusunda önceden anlaşmaya varılması gerekmiyor. Dolayısıyla Netanyahu karşıtı blok, hükümet kurma görüşmelerinden bağımsız olarak Knesset yönetimini değiştirmeye de çalışıyor.

Bennett ile Eisenkot arasında seçim öncesi ittifak görüşmesi

Gazeteci Ben Caspit, cumartesi günü yayımlanan köşe yazısında, seçim listelerinin teslim edilmesi için belirlenen son tarih yaklaşırken Bennett ile Eisenkot arasında ortak liste oluşturma ihtimalinin de görüşüldüğünü yazdı.

Caspit'e göre iki lider, üst düzey ekiplerinin de katıldığı iki kritik toplantı yaptı. Görüşmelerde anket sonuçları masaya yatırıldı. Bennett, partisinin tek haneli oy oranına gerileme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu düşünerek ortak liste oluşturulması için baskı yaptı.

Bennett'in ortak listede ikinci sırayı almayı, maliye bakanlığını üstlenmeyi ve kurulacak hükümette yapay zekâdan sorumlu olmayı istediğini aktaran Caspit, bu taleplerin makul bulunduğunu yazdı. Ancak Eisenkot değerlendirme yaptıktan sonra birleşme önerisini kabul etmedi.

Caspit, görüşmelerde bir anketin daha sunulduğunu ve iki partinin listelerindeki sıralamaların değiştirilmesi ihtimalinin bile gündeme geldiğini belirtti.

Eisenkot'un ekibinden isimlerin, ortak listeye katılabilecek iki potansiyel siyasi ismin daha bulunduğunu söylediğini aktaran Caspit, o dönemde Eisenkot'un partisinin 27, hatta 28 sandalyeye ulaşabileceğine inanıldığını yazdı. Ancak sonuçta ne ortak liste kuruldu ne de bu oy oranlarına ulaşıldı.

Birleşme olsaydı seçim sonucu değişir miydi?

Caspit, Eisenkot'un azınlık hükümeti kurma açıklamasının ardından yükselişinin durup durmadığının artık bilinemeyeceğini belirtti. Aynı şekilde Bennett ile Eisenkot arasında seçim öncesinde gerçekleşmeyen ittifakın seçim zaferini engelleyip engellemediğine ilişkin kesin bir sonuca da ulaşılamayacağını ifade etti.

Gazeteci, o dönemde yapılan anketlerin iki partinin toplamda 31 ila 32 sandalye kazanabileceğini gösterdiğini, ancak seçimlere ayrı listelerle giren partilerin toplam 33 sandalye elde ettiğini yazdı.

Caspit ayrıca bu hesaplamaların, iki partinin birleşmesi halinde ortak listeye karşı Netanyahu yanlısı çevrelerin yürüteceği karalama kampanyasının muhtemel etkisini hesaba katmadığını vurguladı.