İsrail'den UNRWA'yı kapatma planı

YDH ― İsrail'in İbranice yayımlanan Israel Hayom gazetesi, Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı UNRWA'nın aşamalı olarak kapatılmasını ve görevlerinin başka kurumlara devredilmesini öngören bir planı gündeme taşıdı.

Plan kapsamında ajansın sorumluluklarının bir bölümünün Gazze'deki sözde Barış Konseyi'ne, işgal altındaki Batı Şeria'daki görevlerinin ise Filistin Yönetimi'ne aktarılması hedefleniyor.

Bu girişim, Filistinli mültecilerin haklarını ve özellikle geri dönüş hakkını koruyan en önemli uluslararası kurumlardan birinin tasfiye edilmesi endişesini beraberinde getirdi.

Israel Hayom'un pazar günü Arap ve Batılı diplomatik kaynaklara dayandırdığı habere göre plan, UNRWA Genel Komiser Vekili Christian Saunders'ın öncülüğünde yürütülüyor.

Saunders, ajansın karşı karşıya kaldığı ağır mali kriz gerekçesiyle görevlerinin aşamalı olarak başka kurum ve kuruluşlara devredilmesini öngören bir teklif sundu.

Gazete, Saunders'ın söz konusu planı UNRWA Danışma Komitesi toplantısında gündeme getirdiğini ve ajansın faaliyetlerinin önemli bir bölümünün alternatif kurumlara aktarılabileceğini söylediğini aktardı. Habere göre teklifin hayata geçirilmesi için ilk adımların atılmasına da onay verildi.

Ajansın bütçesindeki açık kapatma planına gerekçe gösteriliyor

UNRWA'nın mali krizi giderek ağırlaşırken ajansın bu yılki bütçe açığının 70 ila 100 milyon dolar arasında olacağı tahmin ediliyor. Bu miktar, ajansın yıllık operasyonel bütçesinin yaklaşık yüzde 10'una karşılık geliyor.

Mali krizin derinleşmesinde bazı Batılı ve Arap ülkelerinin UNRWA'ya yaptığı katkıları azaltması ve İsrail'in ajansı hedef alan uygulamaları etkili oldu. İsrail, 1948'de işgal ettiği Filistin topraklarında UNRWA'nın faaliyetlerini yasaklayan ve ajans ile İsrail hükümeti arasındaki iletişimi engelleyen yasalar da çıkardı.

Israel Hayom'un aktardığı plana göre UNRWA'nın sorumlulukları aşamalı biçimde başka kurumlara aktarılacak. Batı Şeria'daki görevleri Filistin Yönetimi üstlenirken Gazze'deki faaliyetlerinin bir bölümü sözde Barış Konseyi'ne devredilecek.

Filistin'den plana tepki: Mülteci meselesi tasfiye edilmek isteniyor

Plan, Filistin tarafında geniş çaplı tepkiye yol açtı. Filistinliler, UNRWA'nın faaliyetlerine son verilmesinin mülteci meselesini ve bu kişilerin haklarını uluslararası düzeyde koruyan en önemli kurumsal yapılardan birini zayıflatmasından endişe ediyor. Bu hakların başında Filistinli mültecilerin geri dönüş hakkı geliyor.

Gazetenin haberine göre Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) Yürütme Komitesi, UNRWA Çalışanlar Birliği temsilcilerinin de katılımıyla Ramallah'ta bir toplantı düzenledi. Toplantıda planı engellemek için Filistin Yönetimi ile koordinasyon içinde çalışma kararı alındı.

Filistinli yetkililer, UNRWA'nın görev süresinin sona erdirilmesi veya ajansın tamamen feshedilmesi için Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun onayının gerektiğini vurguladı. Çünkü ajansı kuran ve görev alanını belirleyen organ BM Genel Kurulu.

Filistinli yetkililer ayrıca UNRWA'nın yetkilerini devretmeye yönelik önerisi nedeniyle Saunders'ı eleştirdi ve kendisini siyasi saiklerle hareket etmekle suçladı.

İsviçre, İrlanda ve Mısır plana karşı çıktı

Israel Hayom'un haberine göre Ürdün'ün başkenti Amman'da düzenlenen UNRWA Uluslararası Danışma Organı toplantısında İsviçre ve İrlanda'nın da aralarında bulunduğu bazı Batılı ülkelerin temsilcileri plana karşı çıktı.

Mısır da plana itiraz eden ülkeler arasına katıldı. İrlanda temsilcisi ise ajansın kapatılmasını önlemek ve binlerce Filistinli çalışanın işten çıkarılmasını içeren ilk uygulamaları durdurmak amacıyla alternatif finansman kaynakları arayacağını açıkladı.

Bu diplomatik girişimler, UNRWA'nın yetkilerinin başka kurumlara devredilmesinin ajansın kurumsal yapısını dağıtabileceği ve Filistinli mültecilere faaliyet gösterdiği bölgelerde sunduğu temel hizmetleri yerine getirme kapasitesini zayıflatabileceği yönündeki endişelerin arttığı bir dönemde gündeme geldi.

Eğitim ve sağlık hizmetleri Barış Konseyi'ne devredilebilir

Gazetenin aktardığına göre UNRWA ile sözde Barış Konseyi arasında yürütülen görüşmelerde, ajansın iki temel alandaki sorumluluklarının ve faaliyetlerinin devrine ilişkin mekanizmaların temeli atıldı. Bu alanlar eğitim ve sağlık hizmetleri.

Barış Konseyi, ABD Başkanı Donald Trump'ın Gazze'yi yeniden imar planı kapsamında bir yılı aşkın süredir bu iki alandaki sorumlulukları üstlenmek için hazırlık yapıyor.

Ancak Israel Hayom'a göre planın bir sonraki aşamasının hayata geçirilmesi, Hamas'ın silahsızlandırılması meselesine bağlı. Gazete, Hamas'ın şu aşamada silahlarını bırakmayı reddettiğini ileri sürdü.

Bu düzenlemeler, UNRWA'nın hizmetlerinin başka kurumlara devredilmesinin ajansın rolünü zayıflatabileceği ve Filistinli mültecileri kendilerine özel bir uluslararası yetki çerçevesinde hizmet sunan bağımsız bir BM çatısı altındaki kurumdan mahrum bırakabileceği endişelerini artırıyor.

İsrail'in UNRWA suçlamaları ve BM'de yaklaşan mücadele

Israel Hayom, haberinde İsrail'in UNRWA çalışanlarının 7 Ekim 2023'teki olaylara katıldığı yönündeki suçlamalarına da yer verdi. Gazete ayrıca Hamas'ın Gazze'de ajansa ait tesisleri silah saklamak veya esirleri alıkoymak amacıyla kullandığına ilişkin İsrail iddialarını aktardı.

Diplomatik kaynakların değerlendirmelerine göre Hamas'ın, UNRWA'nın Gazze'deki sorumluluklarının sözde Barış Konseyi'ne devredilmesine karşı çıkması bekleniyor.

Gazete, ajansın geleceğine ilişkin mücadelenin önce BM Güvenlik Konseyi'nde, ardından Genel Kurul'da devam edeceğini öngördü. Bu süreçte temel anlaşmazlık noktalarından birini, UNRWA'nın görev süresi ve geleceği hakkında karar verme yetkisinin hangi organa ait olduğu oluşturacak.

1949 yılında kurulan ve 1950'de faaliyetlerine başlayan UNRWA, Filistinli mültecilere eğitim, sağlık, yardım ve sosyal hizmetler sunmak amacıyla oluşturulan BM kuruluşu olarak faaliyet gösteriyor. Ajansın geleceği ise giderek büyüyen siyasi ve diplomatik bir mücadelenin merkezine yerleşiyor.