Netanyahu karşıtları Eisenkot’ta birleşti, koalisyon hesabı dağınık

YDH- İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un hükümeti kurma sürecine ilişkin istişareleri yarın başlatması beklenirken, Gadi Eisenkot’un görevlendirme yarışında Benyamin Netanyahu’nun önüne geçtiğine işaret eden gelişmeler yaşanıyor. Ancak bu üstünlük, Eisenkot’un hükümet kurabilecek açık bir çoğunluğa sahip olduğu anlamına gelmiyor.

Naftali Bennett ve Avigdor Lieberman’ın desteğini açıklaması, ardından Ortak Liste’nin de Eisenkot’u önereceğini bildirmesiyle, Kanal 12’nin tahminlerine göre Eisenkot yaklaşık 60, Netanyahu ise 46 tavsiye alabilir. Eisenkot’un 48 sandalyeli bloğu ise hâlâ tutarlı bir çoğunluktan uzak. Blok bileşenleri Arap partilerinin hükümete katılımı, Haredilerle uzlaşma ve kurulacak hükümetin biçimi konusunda farklı düşünüyor.

İki bloktan hiçbiri kesin bir çoğunluğa sahip değil. Herzog da alışılmış sıralamanın aksine istişarelere küçük partilerle başlayıp görüşmeleri perşembe günü Likud temsilcileriyle tamamlamaya karar verdi. Bu süreçte Ortak Liste’nin tutumu, hesapları değiştiren başlıca gelişmelerden biri oldu. Liste, Netanyahu dönemini sona erdirmeye yardımcı olmak ve Eisenkot’u görevlendirme için önermek istediğini açıkladı. İbranice yayın yapan medya kuruluşlarının Ahmed Tibi’den aktardığına göre Ortak Liste, Arap toplumunu ilgilendiren konularda uzlaşma sağlanması şartıyla “bakanlık talep etmeden dışarıdan bir azınlık hükümetini desteklemeye” hazır.

Görevlendirme konusundaki tutumunu henüz resmen açıklamayan Birleşik Arap Listesi’nin (Ra’am) de Eisenkot’u önerebileceği değerlendiriliyor. Ancak Arap partilerinin olası koalisyonla kuracağı ilişkinin biçimi konusunda ortak bir tutumları bulunmuyor. Ortak Liste dışarıdan bir azınlık hükümetine destek seçeneğini gündeme getirirken Ra’am lideri Mansur Abbas, koalisyona doğrudan katılım ihtimalini dışlamadı. Abbas, Eisenkot’un koyduğu şartların partisini hükümete katılmaktan zorunlu olarak alıkoymayacağını söyledi; ancak katılımı Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırmaya yönelik ortak siyasi iradenin oluşmasına ve müzakerelerde esneklik gösterilmesine bağladı. Abbas, yine de hükümete katılım ihtimalinin zayıf olduğunu kabul etti.

Bu tutumlar, görevlendirme yarışında önem taşıyan Arap desteğinin henüz olgunlaşmamış siyasi uzlaşmalara bağlı olduğunu gösteriyor. Özellikle “Değişim Bloku” içinde hükümetin devamını sağlamak için Arap partilerine dayanma konusunda çekinceler bulunuyor.

Liberman’ın desteği koşulsuz değil

Eisenkot’un önündeki engeller yalnızca Arap partilerinin tutumuyla sınırlı değil. Potansiyel müttefikleri arasındaki anlaşmazlıklar resmî müzakereler başlamadan önce belirginleşti. Herzog’a Eisenkot’u desteklediğini bildiren İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman, seçim performansını eleştirdi ve Değişim Bloku’nun yarışı sonuçlandıramamasının sorumluluğunun bir bölümünü Eisenkot’a yükledi.

Liberman, olası bir hükümet uzlaşmasına katılımının sınırlarını da açıkça belirledi: Netanyahu’nun başbakanlığındaki bir koalisyona katılmayı ve bir azınlık hükümetinde yer almayı reddetti. Dolayısıyla Liberman’ın Eisenkot’u önermesi, ona hangi biçimde olursa olsun hükümet kurması için açık çek vermiyor. Bu destek, Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırma hedefindeki kesişmeye dayanıyor; olası siyasi alternatif konusunda ise taraflar arasında uzlaşma bulunmuyor.

Bu sırada özellikle Yahadut HaTora olmak üzere Haredi partilerinin tutumu da belirsizliğini koruyor. Yahadut HaTora, adaylardan hangisini görevlendirme için önereceğine henüz karar vermedi. İsrail basını, partinin hesaplarını askerlik yasasının ve dinî okul öğrencilerine askerlik muafiyeti tanınmasının akıbetine bağladığını yazdı. Bu başlık, koalisyon müzakerelerinde temel pazarlık konularından biri olabilir.

Partinin Eisenkot’tan teklif beklediğine ilişkin haberler yayımlanırken, Knesset Başkanı Amir Ohana’nın değiştirilmesine yönelik oylamada çekimser kalabileceği ihtimali de gündeme geldi. Böyle bir tutum, Haredilerle kapsamlı bir hükümet anlaşması yapılmadan Değişim Bloku’na parlamentoda kazanım sağlayabilir. Ancak bu tür bir anlaşmanın önü, askerlik konusundaki görüş ayrılıklarına ve Eisenkot’un ortaklarının bu konuda taviz vermeye ne kadar hazır olduğuna bağlı kalacak.

Birlik hükümeti ya da yeni seçim ihtimali

Bu karmaşık tabloda İbranice medyada “ulusal birlik hükümeti” kurulması ya da yeniden seçime gidilmesi ihtimalleri de tartışılıyor. Birlik hükümeti seçeneği şimdilik iki blok arasındaki anlaşmazlıklara, özellikle yargı düzenlemelerine ve hükümete katılım şartlarına takılıyor. Netanyahu’nun ortak bir formüle ulaşılmasını sağlayacak tavizler vermeye hazır olduğuna ilişkin de bir işaret bulunmuyor.

Eisenkot, Herzog’un istişarelerindeki üstünlüğünü değerlendiremezse kriz başladığı noktaya dönebilir; yeni bir pazarlık turu ya da hükümet kurma ihtimallerinin tükenmesi halinde yeni seçim gündeme gelebilir. Böylece Eisenkot, hükümeti kurma görevlendirmesini almaya, istikrarlı bir hükümetin başına geçmekten daha yakın görünüyor. Netanyahu karşıtlarının onu iktidardan uzaklaştırma noktasındaki buluşması, sonraki dönemin nasıl yönetileceğine ilişkin bir anlaşmaya dönüşmüş değil. Arap partileri, Liberman ve Haredilerin tutumları arasındaki ayrımlar, yalnızca adaylara yönelik tavsiyelerin açıklanmasıyla aşılacak gibi görünmüyor.