Cezayir ordusunun Nijer’deki varlığı BAE ve Hafter’e mesaj mı?

YDH- Cezayir parlamentosunun iki kanadının 25 Ekim’de onayladığı Nijer’e askerî birlik gönderme kararı, siyasi ve medya çevrelerinde tartışma yarattı. Bu adım, Cezayir ordusunun 1973 Savaşı’na katılımından bu yana bir ilk sayılıyor; 1976’da Lübnan’daki Arap Caydırıcı Gücü’ne sembolik katılım bu değerlendirmeye dahil edilmiyor.

Hükümet kararı, komşu ülkedeki hayati çıkarları koruma ihtiyacıyla gerekçelendirdi: Libya sınırına yakın Sonatrach petrol kuyuları ve Nijerya’dan başlayıp Nijer üzerinden geçmesi planlanan Sahra ötesi doğalgaz hattı. Ancak kararın açıklanmayan gerekçeleri, Sahel ve özellikle Libya’daki gelişmeler ışığında tartışılıyor.

Nijer yönetimini ayakta tutma hesabı

Asker gönderme kararını savunanlar, Cezayir’in güney ve güneybatı sınırlarının ötesindeki tehditler karşısında başka seçeneği kalmadığını söylüyor. Nijer ve Mali’de aylardır süren cihatçı saldırılar, darbelerle iktidara gelen askerî yönetimlerin kırılganlığını ortaya çıkardı. Fransa’nın bölgeden çekilmesi ve uranyum madenlerinin kamulaştırılması sonrasında güçlenen radikal milliyetçi söylemlere rağmen Rusya ve Türkiye gibi müttefikler güvenlik ve istikrarı sağlayamadı.

Nijer’de askerî konsey başkanı Abdurrahman Tiyani’yi hedef alan 29 Ağustos tarihli darbe girişimi, Cezayir açısından ciddi bir uyarı oldu. Cumhurbaşkanı Abdulmecid Tebbun, girişimin Nijer başbakanının iki ülke arasındaki uzlaşma süreci kapsamında Cezayir’e yaptığı ilk ziyaretin gecesinde gerçekleştiğini açıkladı. İlişkiler, ziyaret öncesinde karşılıklı sözlü atışmalar ve diplomatik kopuşla gerilmişti. Tebbun, girişimi Cezayir’in istikrarını bozma niyeti olarak niteledi, ancak sorumluların kim olduğunu açıklamadı. Cezayir’in bu kritik gelişme karşısında seyirci kalamayacağını belirtti.

Niamey yönetiminin talebiyle alındığı bildirilen asker gönderme kararının ardından, büyüklüğü açıklanmayan ilk Cezayir askerî konvoyu 30 Ekim’de Nijer’in kuzeyindeki uranyum madenciliğiyle bilinen Arlit’e ulaştı. Cezayir komşusuna acil maddi yardım da sağlayacağını duyurdu; hükümetin 31 Ocak’ta açıkladığı ilk sevkiyat 1.650 ton yakıttan oluşuyordu.

Gözlemciler, Cezayir’in güvenlik ve istihbarat varlığıyla ya da Niamey’e siyasi ve mali destekle yetinebileceğini belirterek Libya sınırına yakın hassas bir bölgede asker konuşlandırılmasını sorguluyor. Cezayir ordusunun bölgede el-Kaide’ye, IŞİD’e ve Boko Haram’a bağlı cihatçı gruplarla mücadele etmesi bekleniyor. Bu görev, 2023’te sona eren Fransız Barkhane Operasyonu’ndaki rolü andırıyor. Cezayir ordusunun terör ve sınır aşan suçlarla mücadele deneyimi bulunsa da bölgedeki varlığının maddi ve insani maliyeti belirsiz.

Afrika uzmanı Muhammed Turşin, el-Ahbar’a yaptığı değerlendirmede Cezayir’in Sahel’de, özellikle Nijer’de güvenlik ve istikrar sağlamaya yönelmesini bölgenin Cezayir’in güvenliği açısından taşıdığı önemle açıkladı. Turşin’e göre Cezayir, Nijer’den geçmesi planlanan doğalgaz hattını güvenceye almak ve cumhurbaşkanlığı sarayına kadar yaklaştığı belirtilen cihatçı grupların nüfuzunu sınırlamak istiyor. Nijer’deki güvenlik tehditlerinin Cezayir’i olumsuz etkileyeceğini söyleyen Turşin, Cezayir’in bölgede kendine yer edinerek diğer bölgesel güçlerle rekabet etmeyi de amaçladığını belirtti.

Libya cephesi ve BAE hesabı

Cezayir açısından daha tehlikeli görülen ikinci cephe Libya. Ülkenin doğusunu kontrol eden Halife Hafter güçleri, güney ve güneybatı sınırlarına uzanıyor ve Sudan’ın iç kesimlerine kadar ilerleyerek BAE’ye yakın Muhammed Hamdan Dagalo’nun (Hemeti) komutasındaki Hızlı Destek Kuvvetleri’ne destek veriyor.

Cezayir, BAE’nin; daha sınırlı ölçüde de Mısır ve Suudi Arabistan’ın desteklediği Hafter güçlerini ortak sınır boyunca istikrarsızlık yaratmakla suçluyor. Trablus’taki Abdulhamid Dibeybe yönetiminin bu yayılmayı durduramadığı belirtiliyor. BAE’yle ilişkilerini kesmesinin ardından daha fazla hedef alındığını düşünen Cezayir, Libya’daki milislerin kendisine karşı seferber edilmesi ve güney sınırının ötesinde konuşlu birlikleriyle çatışması ihtimalini de göz ardı etmiyor.

Cezayir ordusu, Libya sınırına 100 kilometreden daha yakın Madama Kampı’na konuşlandı. Hafter güçleri ise Libya’nın güneybatısındaki, ülkeyi Afrika’nın iç kesimlerine bağlayan Tüm sınır kapısı çevresinde mevzilerini güçlendirdi. Kaçakçılık şebekeleri, insan ticareti yapan gruplar ve çeşitli silahlı oluşumların bulunduğu bu temas hattında gerilimin artması bekleniyor.

Fransız dergisi Marianne, Cezayir ordusunun bölgedeki varlığını “BAE’ye ve Hafter’e verilmiş bir mesaj” olarak niteledi. Ancak Cezayir hedeflerine ulaşmak için caydırıcı güç konuşlandırmakla mı yetinecek, yoksa henüz açıklamadığı başka planları mı var?