BM'den UAD'ye beş yeni yargıç: İsrail rahatsız

YDH — Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu ve Güvenlik Konseyi, Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) dokuz yıllığına beş yeni yargıç seçti.

6 Şubat 2027'de göreve başlayacak isimlerden bazıları, daha önce İsrail aleyhindeki uluslararası hukuk süreçlerinde yer aldı. İsrail, yeni üyelerin tarafsızlığını sorguladı.

Seçilen yargıçlar Ürdün'den Mahmud Dayfallah Hmud, İngiltere'den Dapo Akande, Fransa'dan François Alabrune, Kenya'dan Phoebe Okowa ve Singapur'dan Rena Lee oldu. Hmud ve Okowa, 2025'te boşalan üyeliklere seçildikleri için hâlihazırda mahkemede görev yapıyor. Diğer üç isim ise ilk kez UAD'ye katılacak.

İsrail'den yeni yargıçlara tepki

İsrail'in BM Daimi Temsilcisi Danny Danon, yeni yargıçların geçmişteki görev ve açıklamalarının tarafsızlık konusunda soru işaretleri doğurduğunu söyledi.

Danon, özellikle 7 Ekim 2023 saldırılarından sonra İsrail'i soykırım ve savaş suçu işlemekle suçlayan Ürdünlü yargıç Hmud'a dikkat çekti. Hmud, o dönemde Ürdün'ün BM Daimi Temsilcisi olarak görev yapıyordu. Ayrıca İsrail'in Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki varlığına ilişkin 2024 tarihli hukuki süreçte Ürdün'ün tezlerinin sunulmasında yer aldı.

Danon, "7 Ekim katliamından yalnızca bir ay sonra İsrail'in soykırım işlediğine dair yanlış bir hükme varan bir yargıç, şimdi İsrail'e karşı açılan davayı tarafsız biçimde ele alabilecek mi?" diye sordu. Büyükelçi, BM'deki seçimin kurumun İsrail'e karşı yapısal önyargısını gösterdiğini savundu.

Kenyalı yargıç Okowa da İsrail'in itiraz ettiği isimler arasında bulunuyor. Okowa, Şubat 2024'te Namibya'yı temsil eden hukuk ekibinde yer alarak İsrail'in Filistin topraklarındaki politikalarına ilişkin UAD danışma görüşü sürecine katıldı.

Mahkeme, Temmuz 2024'te İsrail'in Filistin topraklarındaki varlığını sürdürmesinin hukuka aykırı olduğu yönünde görüş bildirdi.

İngiliz yargıç Akande ise aynı danışma görüşü sürecinde Japonya'ya hukuk danışmanlığı yaptı. Ancak Okowa ve Akande'nin katıldığı bu süreç, Güney Afrika'nın İsrail'e karşı açtığı soykırım davasından ayrı bir dosya niteliği taşıyor.

Güney Afrika, Aralık 2023'te İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarının Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiği iddiasıyla UAD'ye başvurdu. İsrail suçlamaları reddederek Hamas'ın saldırılarının ardından meşru müdafaa kapsamında hareket ettiğini savundu.

Mahkeme 2024'te çeşitli geçici tedbir kararları aldı ancak henüz İsrail'in soykırım işleyip işlemediğine ilişkin nihai hükmünü açıklamadı.

Mayıs 2026'da belirlenen takvime göre Güney Afrika, İsrail'in savunmasına yanıtını Kasım 2027'ye kadar sunacak. İsrail'in karşı yanıtı içinse Mayıs 2029'a kadar süresi bulunuyor.

Bu takvim, yeni seçilen yargıçların davanın sonraki aşamalarında, hatta nihai karar sürecinde görev alabileceğini gösteriyor.

Öte yandan UAD Statüsü'nün 17. maddesi, daha önce bir davada avukat veya hukuk danışmanı olarak görev alan yargıçların aynı davaya katılmasına yönelik kısıtlamalar içeriyor.

Ancak Okowa ve Akande'nin yer aldığı danışma görüşü süreci, Güney Afrika'nın soykırım davasından ayrı olduğu için bu isimlerin davada görev alamayacağı sonucuna doğrudan varılamıyor. UAD yargıçlarının görevlerini ülkelerinden bağımsız biçimde yürütmesi gerekiyor.

Danon ise seçimlerin ardından yaptığı açıklamada, "İsrail'e karşı daha önce pozisyon almış yargıçların seçilmesi, mahkemenin davamızı tarafsız biçimde ele alma kabiliyetinin üzerine ağır bir gölge düşürüyor" dedi.

Dokuz yıllığına seçilen beş yargıç, 2036'ya kadar UAD'de görev yapacak. Bu süre boyunca mahkemenin İsrail'e karşı yürütülen soykırım davası da dahil olmak üzere uluslararası uyuşmazlıklara ilişkin kararlarında söz sahibi olabilecekler.