Vance diplomasi, Hegseth saldırı istiyor: Trump karar aşamasında

YDH- Wall Street Journal’a (WSJ) göre ABD Başkanı Donald Trump, Cumhuriyetçilerin ara seçim yenilgisinin ardından İran savaşı konusunda kritik bir karar aşamasında. Rejim içindeki danışmanlar savaşı sona erdirme, ekonomik baskıyı ve deniz ablukasını sürdürme ya da geniş çaplı saldırıları yeniden başlatma seçenekleri için Trump’a farklı yönlerde baskı yapıyor.

Başkanın çevresinde ortak bir tutum oluşmazken bölge ülkeleri de yeni bir saldırıyı önlemek ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden ulaşıma açmak için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırıyor.

WSJ, Trump’ın henüz kesin bir karar vermediğini; seçeneklerin her birinin siyasi, askerî ve ekonomik riskler taşıdığını bildiriyor.

Vance ve Witkoff diplomasi, Rubio ve Bessent abluka istiyor

Başkan Yardımcısı JD Vance, savaşın sona erdirilmesini savunan isimlerin başında geliyor. WSJ’nin ABD’li yetkililere dayandırdığı habere göre Vance, seçim yenilgisinin sorumluluğunu İran savaşına yüklemeyi planladığını Trump’a önceden bildirdi; seçimlerin ardından sosyal medyada da çatışmanın sonuçlarını sorguladı.

ABD’nin özel temsilcisi Steve Witkoff, savaşı bitirecek ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacak bir anlaşma için Trump’ın diplomatik çabalara desteğini korumaya çalışıyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Hazine Bakanı Scott Bessent ise İran’a yönelik yaptırımların sıkılaştırılmasını ve ticaret ablukasının sürmesini destekliyor. Rejim dışından bazı şahin isimler de Trump’ı arayarak siyasi mirasının İran’ı nükleer programından vazgeçmeye zorlamasına bağlı olduğunu savundu.

Savaş Bakanı Pete Hegseth ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanı Amiral Brad Cooper ise son askerî bilgilendirmelerde geniş çaplı operasyonların yeniden başlatılmasını destekledi. Haftalardır kapsamlı harekât planları üzerinde çalışan ikili, enerji altyapısı, nükleer tesisler, füze sistemleri ve İHA cephaneliklerini hedef alacak yeni saldırıların İran’ı nükleer materyallerini teslim etmeye zorlamanın “tek yolu” olduğunu Trump’a iletti.

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu da yeni saldırılara destek verilmesi için baskı yapıyor. Körfez ülkeleri ise askerî tırmanışa daha mesafeli yaklaşıyor. Katar, cuma günü yeni bir ABD operasyonunu önlemek, Washington ile Tahran arasındaki görüş ayrılıklarını azaltmak, Hürmüz’ü yeniden açmak ve ABD ablukasını kaldırmak üzere son dakika girişimi başlattı.

Arabulucuların “bölgede yeni bir tırmanış dalgasını önlemek için çalıştığını” söyleyen Katar başbakanı, cuma günü Trump’la görüştü. Körfezli yetkililer, tarafların gerilimi düşürecek bir çıkış yolu aradığına ilişkin işaretler bulunduğunu belirtti.

Doha’da iki günlük anlaşma önerisi

WSJ’ye konuşan kaynaklara göre İranlı yetkililerin önümüzdeki günlerde, muhtemelen cumartesi günü, olası anlaşmayı görüşmek üzere Doha’ya dönmesi bekleniyor. Körfez dışişleri bakanları da Trump’la telefon görüşmesi ya da Washington’da üst düzey bir toplantı ayarlayarak anlaşma seçeneğini gündeme getirmeye çalışıyor.

Görüşmelerdeki öneri, ön müzakereler için öngörülen süreyi hazirandaki mutabakat zaptında yer alan 60 günden iki güne indirmeyi ve nükleer müzakerelere hemen geçmeyi içeriyor. Kaynaklardan biri, bu formülün Trump’a savaşı sona erdirmek için siyasi açıdan kabul edilebilir bir yol sunabileceğini söyledi. Ancak İran’ın öneriyi kabul edip etmeyeceği belli değil.

Eurasia Group’tan İran uzmanı Gregory Brew, Tahran’ın nükleer dosyada görüşmelere başlamadan önce yaz aylarındaki mutabakat zaptına dönülmesini, İran petrolünün yeniden açık piyasada satılabilmesini ve Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılmasını istediğini belirtti. Brew’e göre Trump anlaşma arayışına girerse İran’ın daha kapsamlı tavizler talep etmesi olası.

Askerî yığınak sürüyor, kararın bedeli belirsiz

Trump, perşembe günü karar vereceklerini söyleyerek “Mümkünse ülkenin geri kalanını yok etmek istemem ama belki bunu yapmak zorunda kalırım. Yakında göreceksiniz.” dedi.

Cuma akşamı Qeşm Adası’nda patlamalar bildirildi. Bir ABD’li yetkili, olayın sınırlı saldırılardan kaynaklandığını söyledi; Washington son haftalarda benzer saldırılar düzenlemiş, ancak bunların geniş çaplı çatışmaların yeniden başladığı anlamına gelmediğini belirtmişti.

ABD ordusu yeni operasyon ihtimaline karşı bölgedeki yığınağını artırıyor. Pasifik’ten yola çıkan USS Theodore Roosevelt uçak gemisi taarruz grubu, cuma gününden itibaren Singapur’da birkaç gün liman ziyareti yapacak ve en az iki hafta içinde Ortadoğu’ya ulaşması beklenmiyor. Yeni bir Deniz Piyade Sefer Birliği’nin de ayın ilerleyen günlerinde bölgeye gelmesi planlanıyor. Bölgede hâlihazırda yaklaşık 20 gemi bulunuyor.

ABD ayrıca İsrail’e Patriot hava savunma sistemi gönderdi; İran’ın misillemesine açık görülen üslerden personelini çekti ve bölgeye ek gemi, mühimmat ve asker sevk etti. Yetkililer, yeni büyük çaplı operasyonlar için uygun zaman aralığının bu takviyelerin ulaşacağı ay sonuna doğru başlayacağını belirtti.

Trump’ın karşısındaki seçeneklerin hiçbiri risksiz görünmüyor. Yeni saldırılar, İran’ın misillemesini Ortadoğu’nun ötesine taşıma tehdidini devreye sokabilir ve savaşın ekonomik maliyetini büyütebilir. Buna karşılık Washington’ın geri çekilme sinyali vermesi, Tahran’ın müzakerelerde daha fazla taviz elde etmesine ya da Hürmüz üzerindeki baskısını artırmasına yol açabilir.

Beyaz Saray’dan bir yetkili, İran ekonomisi zayıflarken ve Hürmüz’den petrol akışı sürerken Trump’ın karar vermek için acele etmediğini söyledi. Ancak Brookings Enstitüsü’nden Suzanne Maloney, seçim sonuçlarının başkanın önündeki ikilemi ağırlaştırdığını ve mevcut seçeneklerin ABD’nin ödediği stratejik ve ekonomik bedeli daha da artırabileceğini belirtti. Savunma ve güvenlik uzmanı Seth Jones ise Trump’ın karşı karşıya olduğu tercihi, “En az kötü seçenek hangisi?” sorusuyla özetledi.