ABD dış politikasının eski mimarları: 'İsrail'le stratejik ortaklık sürecek'

YDH — ABD'nin eski dışişleri bakanları Antony Blinken ve Mike Pompeo, ABD Başkanı Donald Trump'ın İsrail'e yönelik askerî yardımı yıl sonunda kesme açıklamasına rağmen Washington ile Tel Aviv arasındaki stratejik ilişkilerin süreceğini savundu.

İki eski bakan, pazar günü Washington'da düzenlenen Kuzey Amerika Yahudi Federasyonları'nın yıllık Genel Kurulu'nda yaptıkları ortak konuşmada, askerî yardımın geleceğini ve ABD-İsrail ilişkilerini değerlendirdi.

İsrail'in güvenliğini kendisini savunma hakkını da savunan Blinken ve Pompeo, İsrail'in eylemlerini Hamas'ın eylemleriyle bir tutan ve İsrail'i soykırımla suçlayan çevrelere tepki gösterdi.

Ancak Biden yönetiminde dışişleri bakanlığı yapan Blinken, Gazze'deki savaş sırasında İsrail hükümetinin tutumuna yönelik eleştirilerini de dile getirdi.

Geçen hafta yapılan ara seçimlerde çok sayıda aday İsrail'e verilen desteğin azaltılmasını savundu. Seçim günü, 3 Kasım'da Trump da ABD'nin İsrail'e yönelik mali yardımının yıl sonunda kesileceğini açıklayarak, "Bu para yıl sonunda kesiliyor" dedi.

CIA Direktörlüğü ve ilk Trump yönetiminde dışişleri bakanlığı görevlerini üstlenen Pompeo, mevcut yönetimin bu açıklamayı nasıl hayata geçireceğini tam olarak bilmediğini söyledi. Ancak Washington ile Tel Aviv arasında yardımın uygun düzeyi ve iki ülke arasındaki işbirliğinin nasıl bir model üzerinden sürdürüleceği konusunda görüşmeler yapıldığını aktardı.

Pompeo, ABD'nin İsrail'e sağladığı askerî yardımın niteliğini değiştirme çağrılarının artık iki partinin de gündeminde yer aldığını kaydetti.

Buna rağmen geleceğe iyimser baktığını söyleyen Pompeo, ABD'nin İsrail'e yılda 4 milyar dolar verip vermemesinin, iki taraf arasındaki ilişkinin niteliğine kıyasla çok daha az önemli olduğunu savundu. Söz konusu paranın büyük bölümünün Lockheed Martin ve Raytheon gibi büyük savunma şirketlerinden ABD silah sistemleri satın almak için kullanıldığını hatırlatan Pompeo, şöyle konuştu:

“Bu belirli miktardaki parayı versek de vermesek de aramızdaki güçlü bağlar devam edecek. Çok sayıda yardım sürecek. Yalnızca İsrail için değil, Amerika Birleşik Devletleri için de tarihî önem taşıyan bir ortaklık varlığını koruyacak. Onlar olmadan ihtiyaç duyduğumuz istihbarat çalışmalarını yürütemeyiz.”

Pompeo, İsrail'in Amerikan vatandaşlarının hayatını düzenli olarak kurtardığını da ileri sürdü. İranlılardan hâlâ ölüm tehdidi aldığını söyleyen eski bakan, İsrail istihbaratının güvenliğini sağlamaya yardımcı olduğunu belirterek, "İranlılardan hâlâ ölüm tehdidi alıyorum. İsrail istihbaratı, olmam gereken yerde bulunmamı ve bulunmamam gereken yerlerden uzak durmamı sağlamada bana çok yardımcı oldu" dedi.

3,8 milyar dolarlık yardım anlaşması tartışma konusu

ABD ile İsrail arasında imzalanan 10 yıllık mutabakat zaptı, Trump açısından siyasi bir yük haline geldi. 2019-2028 mali yıllarını kapsayan anlaşma, Kongre'nin ödenek onayına bağlı olarak İsrail'e yılda 3,8 milyar dolar yardım öngörüyor.

Trump, geçen hafta bu konu nedeniyle Demokratların eleştirileriyle neden uğraşmak zorunda kaldığını sorguladı. Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde yaşadığı yenilginin ardından Başkan Yardımcısı JD Vance de "Önce Amerika" yaklaşımını öne çıkararak ABD'nin İsrail'le ilişkisini değiştirmesi gerektiğini savundu. Vance'in bu açıklaması, İsrail yanlısı muhafazakâr çevrelerden tepki gördü.

Blinken da ABD'nin İsrail'e askerî yardımı konusunda Pompeo'ya benzer bir değerlendirme yaptı. İsrail hükümetinin mevcut yardım düzeninin sonsuza kadar sürmeyeceğini anladığını belirten Blinken, İsrail kamuoyuna ülkenin kendi ihtiyaçlarını karşılayabileceği mesajının verilmeye çalışıldığını söyledi.

Blinken, "İsrail hükümetinin bu düzenin sonsuza kadar sürmeyeceğini kabul ettiğini ve İsrail kamuoyuna, 'Hayır, kendi ihtiyaçlarımızı karşılayabiliriz. Satın aldığımız silahların bedelini ödemek için ABD'den aldığımız türden bir yardıma ihtiyacımız yok' mesajını vermeye çalıştığını görüyoruz" dedi.

Bununla birlikte Blinken, askerî yardımın azalmasının ABD ile İsrail arasındaki ortaklığın ve bu ilişkinin taşıdığı temel değerin değişeceği anlamına gelmediğini vurguladı.

İran konusunda farklı stratejiler

İki eski bakan, İsrail'e askerî yardımın geleceği konusunda büyük ölçüde aynı çizgide buluşsa da İran'la yaşanan çatışma ve Tahran'la olası bir anlaşmaya varılması konusunda farklı görüşler ortaya koydu.

İran'la nasıl bir anlaşma yapılabileceği sorusunu yanıtlayan Pompeo, mevcut İran yönetimiyle uzlaşmanın mümkün olmadığı görüşünü dile getirdi. Bununla birlikte ABD'nin bugün askerî yollarla İran'ın hedeflerini engelleyemediğini de kabul etti.

Pompeo, mevcut ekonomik ablukayı sürdürerek ve İran içindeki başka varlıkları hedef alarak Tahran üzerindeki baskının artırılmasını istedi. İran'ın hâlâ Körfez bölgesinde istikrarı bozma ve İsrail'i tehdit etme kapasitesine sahip olduğunu söyleyen Pompeo, ABD'nin bu kapasiteyi tamamen ortadan kaldıramasa bile önemli ölçüde sınırlandırabileceğini savundu.

Hürmüz Boğazı'nın açık tutulması ve petrol akışının sürmesi karşılığında İran'a taviz verilmesi ihtimaline de karşı çıkan Pompeo, “İranlılara kesinlikle hiçbir şey vermemeliyiz” dedi.

Blinken ise Trump'ın Tahran'a karşı yürütülen savaşın gerçek bir zaferle sonuçlanmadığını kabul etmesi gerektiğini söyledi. Blinken'a göre savaşın ABD açısından bir yenilgi sayılmayabileceği düşünülse bile ortada gerçek bir zafer bulunmuyor.

İran'ı yeniden müzakere masasına döndürmek için yaptırımların hafifletilmesi de dahil bazı tavizlerin gerekebileceğini belirten Blinken, buna rağmen ekonomik baskının sürdürülmesi gerektiğini savundu.

Blinken, “Yapmanız gereken şey, müzakereye ulaşmak amacıyla İran üzerinde ekonomik açıdan sürekli ve sistematik bir baskı kurmak” dedi.

2015 yılında imzalanan ve Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olarak bilinen İran nükleer anlaşmasından çıkarılması gereken dersin, Tahran'ın müzakereye hazır hale gelmesinin zaman alabileceği olduğunu söyleyen Blinken, İran-Irak Savaşı'nı da örnek gösterdi.

Blinken, "İran-Irak Savaşı'nda da aynı şey yaşandı. Bir teslimiyet olmadı, müzakere gerçekleşti. Bugün de bunun bizim çıkarımıza olduğunu düşünüyorum" ifadelerini kullandı.

Filistin meselesinde İbrahim Anlaşmaları ayrılığı

İki eski bakan arasındaki bir diğer görüş ayrılığı, Filistin meselesinin geleceği ve Arap ülkeleriyle İsrail arasındaki ilişkilerin normalleşmesini öngören İbrahim Anlaşmaları konusunda ortaya çıktı.

Blinken, Hamas'ın 7 Ekim saldırısının nedenlerinden birinin İbrahim Anlaşmaları'nın daha da genişlemesini engellemek olduğunu savundu. Anlaşmaların öngördüğü vizyonun bütünüyle hayata geçirilmesi için Filistin meselesinin çözülmesi gerektiğini belirten Blinken, şu ifadeleri kullandı:

“Bütün kalbimle inanıyorum ve bugüne kadar da bu görüşümü korudum. İleriye giden tek yol, güvenliğini sağlamış bir İsrail ile egemen bir Filistin devletinden geçiyor. Bugünlerde bu görüşü savunmak pek popüler değil.”

Pompeo ise Blinken'ın bu değerlendirmesine itiraz etti. İbrahim Anlaşmaları'nın başarısındaki temel unsurlardan birinin, Filistinliler ile İsrailliler arasındaki çatışmanın Körfez'deki Arap ülkelerinin yapılması gerektiğini düşündüğü adımlara engel olmasına izin vermemek olduğunu savundu.