ABD'den Rusya-Ukrayna savaşını bitirmek için yeni diplomasi hamlesi

YDH — ABD, Rusya ve Ukrayna heyetlerini dokuz ay aradan sonra ilk kez aynı müzakere masasında buluşturdu.

ABD Başkanı Donald Trump'ın savaşı sona erdirmek amacıyla başlattığı yeni diplomatik girişim kapsamında, üç ülkenin temsilcileri salı günü Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de bir araya geldi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Washington'ın arabuluculuğunda düzenlenen görüşmeleri "oldukça verimli" diye nitelendirdi ancak toplantının içeriğine ilişkin ayrıntı paylaşmadı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise görüşmelerin "yapıcı ve oldukça kapsamlı" geçtiğini belirterek insani meselelerle güvenlik konularının ele alındığını açıkladı.

Esir takası ve güvenlik garantileri gündemde

Zelenskiy, X hesabından yaptığı açıklamada, savaş esirlerinin serbest bırakılmasının öncelikli konular arasında yer aldığını söyledi. Ukrayna'ya verilecek güvenlik garantilerinin içeriğinin ve bu garantilerin uzun vadede nasıl işleyeceğinin ayrıntılı biçimde görüşüldüğünü belirten Zelenskiy, şu ifadeleri kullandı:

"Savaşın yeniden başlamasını engelleyecek gerçek araçlara ihtiyaç var. Gerilimi düşürmeye yönelik adımların gerekliliği de ele alındı."

Rusya ve Ukrayna'nın anlaşma şartları birbirinden uzak

Trump'ın kamuoyuna yansıyan iyimser açıklamalarına rağmen, savaşan iki tarafın olası bir barış anlaşmasının koşulları konusunda görüşleri birbirinden uzak kalıyor. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgalinin üzerinden dört buçuk yıldan fazla zaman geçerken, taraflar arasındaki anlaşmazlık yalnızca toprak meselesiyle sınırlı değil.

Rus kuvvetleri Ukrayna topraklarının yaklaşık beşte birini kontrol ediyor. Gelecekteki güvenlik garantileri de müzakerelerin temel başlıkları arasında yer alıyor. Her iki taraf güvenlik güvencelerine ihtiyaç duyduğunu belirtirken Moskova, Kiev'in tarafsız statü benimsemesini ve NATO'ya katılmamasını talep ediyor.

Görüşmelerde nelerin ele alındığına ilişkin Rusya tarafından henüz resmi bir açıklama gelmedi. Müzakerelerin ikinci turunun çarşamba günü yapılması planlandı.

Kushner: Taraflar arasındaki görüş ayrılıkları azaldı

Abu Dabi'deki toplantı, Trump yönetiminin son haftalarda Moskova ve Kiev ile yürüttüğü temasların ardından geldi. Trump'ın temsilcisi Jared Kushner, bu görüşmelerin tarafların pozisyonları arasındaki farklılıkları azalttığını söyledi.

Toplantının başlangıcında heyetlere hitap eden Kushner, Washington'ın müzakerelerde ilerleme sağlanmasına yardımcı olabilecek bazı iyi fikirleri bulunduğunu ifade etti.

Trump ise Kiev üzerindeki anlaşma baskısını artırdı. Ukrayna'nın savaşı sona erdirmesinin zamanının geldiğini söyleyen ABD Başkanı, aksi halde ülkenin "çok kötü bir şeyle" karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

Trump, geçen hafta savaşın, bütün Avrupa'nın güvenliğini de kapsayabilecek "büyük ve güzel bir anlaşmayla" sona erdirilmeye yakın olduğunu ileri sürdü. Ancak ABD Başkanı, daha önce de defalarca yakın bir anlaşma ve diplomatik atılım beklentisini dile getirmiş, bu açıklamalar somut bir sonuca ulaşmamıştı.

Lavrov, önce Avrupa güvenlik mimarisinin belirlenmesini istiyor

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Moskova'nın savaşın ayrıntılarını ele almadan önce Avrupa genelini kapsayan geniş bir güvenlik çerçevesi oluşturulmasını istediğini vurguladı.

Moskova'da konuşan Lavrov, "Gelecekteki güvenlik mimarisinin açık parametrelerini belirlemek ve ancak bundan sonra Rusya-Ukrayna ihtilafının kendisini çözmeye geçmek kesinlikle makul bir yaklaşım" dedi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, daha kapsamlı güvenlik görüşmelerinin ancak ateşkesin ardından başlaması gerektiğini söyledi.

Lavrov, ateşkes çağrısını reddederek Avrupalıların Ukrayna'ya yeniden toparlanması için zaman kazandırmaya çalıştığını savundu.

Avrupa, müzakere masasında yer almak istiyor

ABD'nin yeni anlaşma girişimi, Avrupa'daki hükümetleri de diplomatik sürece dahil olma konusunda harekete geçirdi. Avrupa ülkeleri, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana kıtada yaşanan en ölümcül çatışmayı sona erdirecek müzakerelerde söz sahibi olmak istiyor.

Ana toplantı başlamadan önce Ukrayna heyeti, Avrupa ülkeleri, NATO ve Avrupa Birliği temsilcileriyle birlikte ABD'nin iki özel temsilcisi Jared Kushner ve Steve Witkoff ile ayrı bir görüşme gerçekleştirdi.

Fransa, Avrupa'nın güvenlik kaygıları ele alınmadan Ukrayna'da kalıcı barışın sağlanamayacağını belirterek Avrupalıların müzakere sürecine katılması gerektiğini açıkladı.

Avrupa hükümetleri, savaş boyunca Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile doğrudan temastan büyük ölçüde kaçındı. Ancak Finlandiya ve Norveç liderleri 27 Ekim'de Putin ile telefon görüşmesi yaptı. Bu temas, bazı Avrupalı liderlerin tepkisini çekti.

Moskova ise Ukrayna ve ABD ile yapılacak görüşmelerde Avrupalılara yer verilmesini istemediğini açıkça ortaya koydu.

Paris'te konuşan Rubio, ABD'nin üçlü müzakere formatını ilerleyen aşamalarda Avrupa'yı da kapsayacak şekilde genişletmeyi hedeflediğini söyledi. Rubio, "Önümüzdeki günlerde onları da bu cepheye dahil etme konusunda belki biraz ilerleme sağlayabiliriz" dedi.

Donbas anlaşmazlığı barışın önündeki engel olmayı sürdürüyor

Putin'in, barış anlaşması imzalanmadan önce Ukrayna'nın doğusundaki Donbas bölgesinin tamamını teslim etmesi yönündeki talebinden vazgeçmeye hazır olduğuna ilişkin kamuoyuna yansıyan herhangi bir işaret bulunmuyor.

Zelenskiy ise Ukrayna kuvvetlerinin savunmak uğruna hayatını kaybettiği toprakları Rusya'ya bırakmayı reddediyor.

Rus kuvvetlerinin ilerleyişi neredeyse durma noktasına geldi. Buna rağmen Moskova, Ukrayna kentlerini ve enerji tesislerini yoğun biçimde bombalamayı sürdürüyor. Kiev ise Rus petrol rafinerilerine ve diğer altyapı tesislerine yönelik saldırılarını artırdı.

Reuters'a pazartesi günü konuşan ABD'li bir yetkili, Washington'daki müzakerecilerin hem Zelenskiy'nin hem de Putin'in toprak konusunda uzlaşmaya açık olabileceğini düşündüğünü söyledi. Yetkiliye göre taraflar, karşılıklı olarak küçük çaplı toprak tavizleri vererek anlaşmaya varabilir.

ABD'nin önerisinde güvenlik garantileri ve AB üyeliği var

Önerilen anlaşma kapsamında Ukrayna'nın savaşı sona erdirecek bir mutabakata, güvenlik garantilerine ve Avrupa Birliği üyeliğine yönelik bir yol haritasına kavuşması öngörülüyor.

Ancak üst düzey bir Ukraynalı yetkili, Kiev yönetiminin bu tür toprak tavizlerini değerlendireceği yönündeki iddiayı reddetti. Böylece Washington'ın olası bir uzlaşma için gündeme getirdiği toprak formülünün Ukrayna yönetimi tarafından kabul edildiğine ilişkin beklentiler de karşılıksız kaldı.