İran tavrını sertleştiriyor: Yedi şart masada

YDH- ABD Kongresi ara seçimlerinde Cumhuriyetçilerin yenilgisinin üzerinden bir hafta geçti. Başkan Donald Trump rejimine ve İran’a karşı savaşı destekleyenlere yönelik eleştiriler artarken, Savaş Bakanı Pete Hegseth de görevden alınma riskiyle karşı karşıya.

Rejim içinde savaşı sona erdirmeyi savunan ve Başkan Yardımcısı JD Vance’in başını çektiği kanat, en azından şimdilik karar alma denkleminde daha fazla ağırlık kazanmış görünüyor.

El-Ahbar’a göre bunun en belirgin işaretlerinden biri, İran’a yönelik beklenen askerî saldırının ertelenmesi ve diplomasiye bir kez daha fırsat tanınması oldu. Ancak bu tablonun ne kadar kalıcı olacağı ve somut sonuçlar verip vermeyeceği hâlâ belirsiz. Tarafların talepleri arasındaki uçurum genişliğini koruyor: İran, Washington’ın şartlarını kabul etmesi gerektiğini vurgularken ABD bu şartları “gerçekçi değil” diye nitelendiriyor.

Katar arabuluculuğu sürüyor, taraflar şartlarında ısrar ediyor

Katar’ın arabuluculuk girişimleri de sürüyor. Katar Dışişleri Bakanlığı dün yaptığı açıklamada, Katar başbakanı ile Trump’ın önceki gün Washington’da gerçekleştirdiği görüşmenin “olumlu” geçtiğini bildirdi.

Bakanlık, ABD ile İran arasındaki diplomatik süreçte “ilerleme” kaydedildiğini ve tarafların “olumlu tepkiler” verdiğini belirtirken ayrıntı paylaşmadı. Açıklamada, anlaşmanın yakın olup olmadığı konusunda yorum yapılamayacağı da vurgulandı.

Katar başbakanı, Washington’daki görüşmelerinin ertesi günü Paris’te düzenlenen G7 dışişleri bakanları toplantısına “beklenmedik” biçimde katıldı. Katarlı yetkili, Avrupalı dışişleri bakanları ve Suudi rejimi Dışişleri bakanıyla görüştü. Diplomatik bir çıkış yolu bulunması ihtimali konusunda ihtiyatlı iyimserlik sergileyen Katar başbakanı, “Daha fazla tırmanmayı ve çatışmanın genişlemesini önleme fırsatı hâlâ var.” dedi.

Buna karşılık, sert tutumuyla ve tırmanma seçeneklerine verdiği destekle bilinen ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio dün, “İran anlaşmaya varmak istiyor ancak henüz buna hazır değil.” iddiasında bulundu ve Tahran’ın taleplerini bir kez daha “gerçekçi değil” diye niteledi.

Bu sırada siyasi söylenti ve tahminler de gündemi meşgul ediyor. Son günlerde öne çıkan iddialardan biri, Türkiye Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın’a atfedilen, Vance ile İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai’nin yakında Doha’da görüşeceği yönündeki açıklamalardı. Türkiye’nin saygın medya kuruluşları haberleri hızla yalanlasa da söylentinin yayılması İranlı yetkililerin de açıklama yapmasına yol açtı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Vance ile Rızai arasında planlanan bir görüşmeye ilişkin haberleri “asılsız” diye niteledi ve böyle bir toplantının gündemde olmadığını söyledi. Arakçi, “Savaşı sona erdirmenin tek yolu”nun Tahran’ın “iki günlük planında” açıkladığı ve hâlâ masada tuttuğu şartların kabul edilmesi olduğunu vurguladı. Rızai ise Vance’le görüşme söylentisine doğrudan değinmeden, “sahte haberler ve hayalî müzakereler uydurmaktan vazgeçilmesi” çağrısı yaptı ve “İran’ın yedi şartına teslim olma zamanının geldiğini” söyledi.

Tahran’da iki farklı değerlendirme

İranlı yetkililerin açıklamalarından, Cumhuriyetçilerin seçim yenilgisi ve Trump’ın ABD içindeki baskılarla karşı karşıya kalması sonrasında Tahran’ın tutumunu sertleştirdiği anlaşılıyor. İran yönetimi, mevcut koşulları ABD’den mümkün olan en fazla tavizi almak ve karşılığında en az tavizi vermek için elverişli görüyor.

İran’daki karar alma çevrelerinde ABD rejiminin tutumuna ilişkin iki farklı değerlendirme öne çıkıyor. İlk değerlendirmeye göre Trump üzerindeki kısıtlamalar; bölge ülkelerinin baskısı, ülke içindeki huzursuzluk, İran’la savaşa karşı çıkan kanadın güç kazanması ve yeni bir savaşın sonuçlarına ilişkin kaygılar, geniş çaplı bir savaş ihtimalini azaltıyor. Bu görüşü savunanlar, Trump’ın ekonomik baskıyla desteklenen bir anlaşma seçeneği ile askerî güç kullanma tehdidini bir arada değerlendirdiğini düşünüyor.

İkinci değerlendirmeyi benimseyenler ise Trump’ın diplomatik seçenekleri öne çıkaracağına kuşkuyla yaklaşıyor. “Trump seçimlerden önce İran’la anlaşmaya varmaya bu kadar ihtiyaç duyuyorsa, seçimlerden sonra Tahran’a neden esneklik göstersin?” diye soran bu çevreler, ABD başkanının şu anda bir saldırı ya da askerî operasyon için gizlice hazırlık yapma fırsatı gördüğü sonucuna varıyor.

Geçmiş müzakere süreçlerinin ABD askerî operasyonlarıyla kesintiye uğraması, İranlı yetkilileri diplomatik kanalları açık tutarken askerî hazırlıklarını da artırmaya yöneltti. Bu çerçevedeki son gelişmelerden biri, Devrim Muhafızları’nın dün Hava-Uzay Kuvvetleri’ne bağlı yeni bir yeraltı “füze kenti”ni tanıtması oldu.