Hasan Tahrani Mukaddem: İran’ı güçlü bir füze gücüne dönüştüren vizyoner isim

YDH — Press TV yazarı Yusuf Ramazani, Hasan Tahrani Mukaddem’in İran’ın yerli füze programının kuruluşundaki öncü rolünü, ülkenin teknolojik bağımsızlık mücadelesini ve bu programın stratejik caydırıcılık kapasitesine dönüşme sürecini ele aldığı makalesinde, İran-Irak Savaşı sırasında ortaya çıkan askeri ihtiyaçların yerli füze sanayisinin temellerini nasıl attığını ve Tahrani Mukaddem’in başlattığı çalışmaların günümüz İran’ının savunma kapasitesini nasıl şekillendirdiğini anlatıyor. 

▪️▪️▪️

---

Bugün, 12 Kasım, İran’ın füze programının babası ve ülkenin modern tarihindeki en etkili askeri stratejistlerden biri olan Hasan Tahrani Mukaddem’in şehadetinin 15. yıl dönümü.

Öncü bir askeri komutan ve silah geliştiricisi olan Tahrani Mukaddem, İran’ın füze kabiliyetlerini büyük ölçüde dışa bağımlı ve sınırlı bir sistemden yerli ve stratejik bir programa dönüştürmede merkezi bir rol oynadı.

Mukaddem’in öncü vizyonu, teknik dehası ve sarsılmaz kararlılığı, özellikle sebepsiz ve yasa dışı saldırı savaşları karşısında bugün dahi İran’ın askeri caydırıcılığını şekillendirmeye devam eden bir sanayinin temellerini attı.

1959 yılında Tahran’ın merkezindeki Serçeşme mahallesinde dünyaya gelen Tahrani Mukaddem, ortaöğrenimini 1977 yılında tamamladı. Ardından Şerif Teknoloji Üniversitesinde makine mühendisliği eğitimi alarak 1979 yılında lisans derecesini elde etti, bundan iki yıl sonra ise Hace Nasîrüddin Tûsî Üniversitesinde endüstri mühendisliği alanında yüksek lisansını tamamladı.

Askeri kariyeri, 1979 İslam Devrimi’nin hemen ardından başladı. 21 yaşında Devrim Muhafızları’na katıldı ve genç bir subay olarak İran’ın kuzeyindeki istihbarat biriminde görev yaptı.

Stratejik düşüncesi ve teknik hedefleri, Baasçı Irak rejiminin İran’a dayattığı savaş sırasında şekillenmeye başladı.

Daha donanımlı bir düşmana karşı savaşma tecrübesi, İran’ın topçu ve ateş desteği kabiliyetlerindeki ciddi zaafları ortaya çıkarmış ve onu ülkenin askeri altyapısını güçlendirmenin yollarını aramaya sevk etti.

1981 yılında, Huzistan vilayetinin güneybatısındaki Abadan’da Irak kuşatmasını kıran başarılı Samenü’l-Eimme Operasyonu’nun ardından Tahrani Mukaddem, muharebe sahasındaki İran kuvvetlerine yönelik topçu desteğinin iyileştirilmesi yönündeki acil ve kritik ihtiyacı fark etti.

Bu eksikliği gidermek üzere bir tasarı hazırladı ve bunu o dönemde Devrim Muhafızları İstihbarat Birimi Başkanı olan Hasan Bâkıri’ye sundu. Bu girişim, Devrim Muhafızları Topçu Birliği’nin ve Ahvaz kentinde bir topçu araştırma merkezinin kurulmasını sağlayarak İran’ın yerli askeri kabiliyetlerinin gelişiminde önemli bir adım oldu.

Tahrani Mukaddem, sonraki süreçte Devrim Muhafızları’nın topçu birliklerinin geliştirilmesinin arkasındaki başlıca isimlerden biri olarak öne çıktı.

Onun ilham veren liderliği altında İran kuvvetleri; 155 mm ve 130 mm’lik mermilerin yanı sıra Portekiz yapımı 105 mm’lik mühimmat da dahil olmak üzere farklı topçu sistemlerini ve mühimmatlarını kullanmaya başladı.

İran’ın füze kabiliyetlerinin inşası

1980’li yılların ortaları, İran’ın askeri gelişiminde bir dönüm noktası oldu.

Batılı güçlerin askeri desteğini alan Irak rejimi, İran kentlerine yönelik füze saldırılarını giderek yoğunlaştırmış, bu saldırılar Tahran’ın artan balistik füze tehdidi karşısında ne denli savunmasız kaldığını ortaya koymuştu.

O dönemde İran’ın füze teknolojisine erişimi sınırlıydı ve gerekli teçhizat ile uzmanlığı temin etmek için az sayıdaki yabancı ortağa büyük ölçüde bağımlıydı.

Tahrani Mukaddem, büyüyen bu tehdidi yalnızca muharebe sahasına özgü bir zorluk olarak değil, İran’ın bağımsız bir füze kabiliyeti geliştirmesini zorunlu kılan stratejik bir gereklilik olarak gördü.

Yurt dışından edinilen teknoloji ve tecrübeden yararlanarak Devrim Muhafızları bünyesinde yerli bir füze programının temellerinin atılmasına katkıda bulundu.

Onun komutasındaki İran birlikleri, Mart 1985’te Irak’ın Kerkük kentine ilk füze saldırısını başarıyla gerçekleştirdi. Ardından Bağdat’taki stratejik hedefler vuruldu. Hedefler arasında 18 katlı bir banka binası ile Irak ordusuna ait bir subay orduevi de vardı. İran kaynaklarına göre, orduevine düzenlenen saldırıda yaklaşık 200 Baasçı askeri komutan öldü.

1986 yılında Tahrani Mukaddem, Devrim Muhafızları Hava Kuvvetleri Füze Birimi Komutanlığına atandı. Sorumlulukları İran sınırlarının ötesine uzanırken Hizbullah’ın ilk füze biriminin kurulmasında da rol oynadı.

Savaşın son iki yılında, İran’ın kendi imkânlarıyla geliştirdiği ilk taktik balistik füzelerden Nâziât ve çok namlulu roketatar sistemi Ukâb’ın geliştirilmesine öncülük etti.

Bu projelerle İran, silah ihtiyacını dışarıdan karşılama zorunluluğunu aşma yolunda önemli bir adım attı.

Aynı zamanda bu çalışmalar, daha gelişmiş füze sistemlerinin geliştirilmesi için gerekli teknik birikimi de sağladı.

Yaklaşık 100 kilometre menzile sahip Nâziât ve yaklaşık 45 kilometre menzilli Ukâb, İran’ın erken dönem füze geliştirme çalışmalarında önemli birer dönüm noktası haline geldi.

Savaş zamanı zorunluluğundan stratejik caydırıcılığa

Sekiz yıl süren dayatılmış savaşın sona ermesi, Tahrani Mukaddem’in çalışmalarını durdurmadı. Aksine Tahrani Mukaddem, daha gelişmiş ve dışa bağımlı olmayan bir füze sanayisi kurmak için çalışmalarını sürdürdü.

Onun öncülük ettiği çalışmalar, İran’ın füze teknolojisinde peş peşe yeni aşamalar kaydetmesini sağladı. Bu süreçte füzelerin menzili ve isabet oranı artırılırken taşıdıkları savaş başlıklarının kapasitesi de geliştirildi.

Şahab ve Zelzal füze aileleri, bu dönemde ortaya çıkan önemli sistemler arasında yer aldı. İran, ilerleyen yıllarda füze kapasitesini daha gelişmiş orta menzilli balistik sistemlerle genişletti. Aşura ve Siccil füzeleri de bu çalışmaların ürünü olarak geliştirildi.

Bu gelişmeler, İran’ın askeri stratejisinde yaşanan daha kapsamlı bir değişimin de göstergesiydi. Savaş sırasında yabancı ülkelerden silah temin etmenin ne kadar zor ve riskli olduğunu gören Tahran, savunma alanında kendi araştırma, mühendislik ve üretim kapasitesini geliştirmeye ağırlık verdi.

Sonraki yıllarda İran, farklı menzillere ve savaş koşullarına uygun balistik ve seyir füzelerinden oluşan geniş bir cephanelik oluşturdu.

İran’ın füze ve uzay programları da zamanla ülkenin caydırıcılık politikasının temel unsurları arasına girdi. Bu programların temeli, Tahrani Mukaddem ile birlikte çalışan mühendis ve askeri personelin o yıllarda yürüttüğü çalışmalara dayanıyordu.

Tahrani Mukaddem’in mirası, bugün de İran savunma sanayisinin temel yaklaşımında kendini gösteriyor: Kendi teknolojisini geliştirmek, araştırma kapasitesini güçlendirmek ve dışa bağımlılığı azaltmak.

Kalıcı bir miras

Tahrani Mukaddem, 12 Kasım 2011’de Tahran’ın batısındaki Melard bölgesinde bulunan Emirü’l-Müminin Garnizonu’nda meydana gelen patlamada, ekibinden 16 kişiyle birlikte şehit oldu.

Patlamada, askeri tesiste füze mühimmatlarının depolandığı bina tamamen yıkıldı.

Tahrani Mukaddem’in şehadeti, başta füze geliştirme programı olmak üzere İran’ın askeri yapılanması açısından büyük bir kayıp oldu. Tahrani Mukaddem ve silah arkadaşları, Tahran’daki Beheşt-i Zehra Mezarlığı’nda düzenlenen devlet töreniyle toprağa verildi.

Aradan on yılı aşkın süre geçmesine rağmen Tahrani Mukaddem’in mirası, İran’ın askeri ve teknolojik gelişimine yön vermeyi sürdürüyor.

Onun başlattığı çalışmaları, Haziran 2025’te ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sırasında yaşanan 12 Gün Savaşı’nda şehit düşen General Emir Ali Hacızade başta olmak üzere, kendisinden sonraki komutanlar sürdürdü. Hacızade’nin ardından göreve, Tahrani Mukaddem’in hayattayken takdir ettiği ve hakkında övgüyle söz ettiği Tuğgeneral Mecid Musevi getirildi.

General Musevi, 2023’te Tahran’da düzenlenen bir anma töreninde eski komutanını anarken, Tahrani Mukaddem’in şehadetinden kısa süre sonra yayımlanan bir fotoğrafın altındaki mesajı da hatırlattı.

Musevi, şu ifadeleri kullandı:

Hasan Tahrani Mukaddem’in şehadetinden sonraki günlerde, altında düşündürücü bir cümle bulunan bir fotoğraf yayımlanmıştı. O günlerde belki kimse bu cümlenin üzerinde fazla durmadı. Ancak bugün ne kadar anlamlı olduğu daha iyi anlaşılıyor.

Musevi, fotoğrafın altındaki sözü de şöyle aktardı:

Şehit Hasan Tahrani Mukaddem, Siyonist rejimin sonsuza dek kâbusu olacak.

Bölgedeki sonraki gelişmelerin bu sözleri çok daha anlamlı hale getirdiğini söyleyen Musevi, Tahrani Mukaddem’in mirasının İran’ın ve Direniş Ekseni’nin askeri kapasitesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu vurguladı.

İran için Tahrani Mukaddem’in şehadet yıl dönümü, yalnızca önemli bir askeri komutanı anma günü değil. Aynı zamanda, dayatılan savaşın ağır koşullarında temelleri atılan ve zamanla ülkenin savunma stratejisinin temel unsurlarından birine dönüşen füze programının geçirdiği gelişimi değerlendirme fırsatı.

İran’ın onlarca yılda geliştirdiği füze ve uzay teknolojileri, Tahrani Mukaddem’in bıraktığı mirasın en somut göstergeleri arasında yer alıyor.

Tahrani Mukaddem’in en önemli katkısı, tek tek silah sistemleri geliştirmekle sınırlı değildi. O, yerli uzmanlığa, teknolojik bağımsızlığa ve dış tehditleri caydırma gücüne dayanan bağımsız bir savunma sanayisinin temellerini atmayı hedefliyordu.

Büyük komutanın mirası, yakın dönemde yaşanan iki dayatılmış savaşta da kendini gösterdi. İran, bu savaşlarda Tahrani Mukaddem’in geliştirilmesine öncülük ettiği füze kapasitesini kullanarak düşmanın askeri altyapısına ağır darbeler indirdi. Böylece ABD ve İsrail’in askeri açıdan yenilmez olduğu yönündeki yerleşik algıyı da sarstı. 

---

Çeviri: YDH