İran’da “sıfır anı” arayışı: Ekonomik baskıdan sokaklara Yazıya git

PDF olarak indirmek için yazdırma penceresinde hedef olarak “PDF olarak kaydet” seçeneğini işaretleyin.

Yakın Doğu Haber
İRAN
20 Kasım 2026 · 12:07

İran’da “sıfır anı” arayışı: Ekonomik baskıdan sokaklara

Ekonomik kuşatma, algı operasyonları ve askerî baskı İran’da “sıfır anı” oluşturmak üzere eşgüdümlü yürütülüyor.

YDH- Tehran Times’ta yayımlanan Muhammed Turabi imzalı analiz, İran çevresindeki gelişmeleri ekonomik baskı, algı operasyonları, istihbarat faaliyetleri ve askerî tehditlerin eş zamanlı yürütüldüğü hibrit bir kampanya olarak değerlendiriyor.

Yazıya göre hedef, İran’ı savaş meydanında bir anda yenilgiye uğratmak değil; ülkeyi yıpratmak, toplumsal ayrışmayı derinleştirmek ve dışarıdan başlatılamayan krizi ülke içinde üretmek.

Turabi, son 48 saatte İran ile ABD ve İsrail arasındaki gerilimin yeniden askerî ve güvenlik boyutuna kaydığını, ancak bunun önceki aylardaki açık savaşın tekrarı olmadığını belirtiyor. Tahran’daki değerlendirmelere göre Washington, İran’la topyekûn savaşın kontrol edilemez, maliyetli ve ABD kamuoyu açısından siyasi bedeli yüksek olacağını gördü. Bunun yerine İran içindeki huzursuzluğu besleyebilecek araç ve kanalları devreye sokuyor.

Bu yaklaşımın merkezinde “sıfır anı” bulunuyor: Bir ekonomik kararın, toplumsal olayın veya yönetim hatasının daha büyük bir krizin başlangıcına dönüştürülmesi; ardından örgütlü unsurların devreye girerek protestoları silahlı kaosa taşıması. Hedef, böyle bir eşiği oluşturacak hassas anları kollamak ve olayları birbirine bağlayan bir kriz anlatısı kurmak.

Ekonomik baskı, algı operasyonları ve istihbarat faaliyetleri

İran’ı istikrarsızlaştırma çabaları üç eksende ilerliyor. İlkinde yaptırımlar ve ekonomik kuşatma sürdürülerek halkın yaşam koşulları ağırlaştırılıyor. İkinci eksende sahte haberler ve yanıltıcı bilgiler yayılıyor; toplumsal ayrılıkların büyütülmesi, kamuoyunun yetkililere, kurumlara ve uzmanlara duyduğu güvenin aşındırılması hedefleniyor. Üçüncü eksen ise özellikle enerji sektörü gibi hassas ekonomik altyapılara odaklanan özel ve istihbarat faaliyetlerinden oluşuyor.

Bilgi savaşında amaç tek bir sahte haber yaymak değil; dağınık olayları ortak bir anlatıya bağlayıp toplumda yaygın bir güvensizlik duygusu oluşturmak. Her iç sorun medya gündemine taşınıyor, tekrar ve koordineli yayılım yoluyla hoşnutsuzluğu artıran bir unsura dönüştürülüyor. Yetersiz açıklanan bir ekonomik karar, toplumsal bir kaza, düşünülmeden söylenmiş bir söz veya siyasi anlaşmazlık, gerilimi büyütmek için kullanılabilecek hassas anlar arasında yer alıyor. Benzin meselesi de bu açıdan güvenlik ve toplumsal gerilim başlığı olarak öne çıkıyor.

Güneyde askerî yığınak ve deniz gerilimi

Hibrit baskıların artması askerî tehdidin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor; tehdit şimdilik ağırlıklı olarak İran’ın güneyine kaymış durumda. Roosevelt uçak gemisinin CENTCOM sorumluluk alanına girmesiyle ABD’nin bölgedeki askerî varlığı güçlendi. Üç uçak gemisi ile destroyer ve savaş gemilerinden oluşan geniş bir deniz gücü bölgede konuşlandı. Ancak bu yığınak, Washington’un savaşa girme kararını kesinleştirdiği anlamına gelmiyor.

Gemilerin İran kıyılarından uzakta tutulması ve ABD’nin deniz gücünü kapsamlı biçimde kullanma konusundaki tereddüdü, İran’ın yeni füze teknolojilerinin yarattığı riski gösteriyor. Kuvvet yığınağı, bu kuvvetin sahada serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmiyor.

Kiş, Ebu Musa, Fars Körfezi, Hürmüz Boğazı ve Umman Denizi’ndeki gelişmeler tek bir operasyonel tablonun parçaları. Kiş ve Ebu Musa adalarıyla Hürmüzgan kıyılarındaki radar ve hava savunma altyapısına yönelik saldırılar, gelecekteki operasyonlara hazırlık. Keşif ve savaş amaçlı İHA’ların daha yoğun kullanılması, ABD savaş uçaklarının hareket alanının güvensizleşmesi ve tartışmalı güzergâhlardan geçen gemilerin karşı karşıya olduğu riskler de bu tabloya dahil.

İran, ihlal yaptığı belirtilen tanker ve düşman uçaklarına karşılık vermenin yanı sıra, düşmanın radar ağına ve keşif kapasitesine odaklanan hassas İHA ve füze saldırıları düzenliyor. Körfez’in güney kıyısındaki ülkelerde bulunan ABD unsurlarına yönelik füze saldırıları da yeniden başladı. Güneyde bir Lucas İHA’sının önlenmesi, Tahran’da hava savunma kapasitesinin geliştiğine dair yeni bir işaret.

İHA’ların önlenmesi, düşürülmesi veya ele geçirilmesi iki sonuç doğuruyor: Karşı tarafın istihbarat toplama ve hedef listesi oluşturma imkânı daralıyor; ele geçirilen araçların verileri ve teknolojileri incelenerek insansız sistemlere erişim sağlanıyor. İHA’ların hafıza birimlerinin ve donanım-yazılım özelliklerinin incelenmesi, karşı tarafın operasyonel yöntemlerini daha iyi anlamaya yardımcı oluyor.

“Sınırlı saldırı” kontrol edilebilir mi?

Washington’da tartışılan senaryolardan biri, sınırlı bir askerî saldırı düzenlemek, ekonomik baskıyı artırmak ve ardından operasyonun sona erdiğini ilan etmek. Ancak ABD çevrelerinde de şu soru gündemde: Sınırlı bir saldırının ardından savaşın büyümesi gerçekten kontrol altında tutulabilir mi?

İran’ın bu konudaki yanıtı açık: “Nokta atışı bir saldırıya verilecek karşılık nokta atışı olmayacak.” İsrail’in olası bir operasyonda suikastlar ve altyapı saldırıları dahil rol üstlenme çabası da güvenlik hesaplarını karmaşıklaştırıyor.

Bu tereddütler dış siyasi gelişmelerle de bağlantılı. Trump’ın talebiyle bu hafta yapılan Çin, Rusya ve ABD liderleri toplantısı, Tahran’daki değerlendirmelerde Kongre seçimlerindeki kayıpların etkisini hafifletmeye dönük bir propaganda buluşması. Şi Cinping ve Vladimir Putin Trump’ı zayıflamış görüyor. Trump propaganda desteği karşılığında özellikle Tayvan konusunda taviz koparmaya çalışıyor.

İran başlığı zirvede gündeme gelecek. Ancak Pekin ve Moskova İran’a yönelik yeni bir askerî saldırıya karşı ve İran’a karşı ekonomik bir projeye katılmayacak. Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğünü vurgulayan muhtemel bir açıklama ise diplomatik nezaket sınırlarını aşmayacak ve boğazdaki durumu değiştirmeyecek.

Irak’taki gelişmeler de ABD ile direniş güçleri arasındaki daha geniş rekabetin parçası. Curf Nasr’daki gelişmeler ve Irak hükümetinin Hizbullah Tugayları’nın bölgeden çekilmesi yönündeki baskı, yalnızca Irak içindeki görüş ayrılıklarıyla ilgili değil. Grubun üzerindeki baskının zamanlaması ve bunun İran’a yönelik askerî hesaplamalara olası etkileri de önemli.

İç cephede “sıfır anı” arayışı

En hassas cephe İran’ın içi; özellikle ülkenin kuzeybatısı ve sokaklar. PJAK’ın ve diğer terörist örgütlerin kuzeybatıdaki hareketliliğinin artması, intihar tipi küçük İHA’ların kullanılması ve askerî mevzilerin hedef alınmaya çalışılması bu cephedeki gelişmeler arasında.

Abadan’daki gelişmeler ve bazı sokak hareketleri de iç güvenlik başlığını öne çıkarıyor. Önümüzdeki haftalarda sokaklardaki olayların güvenlik meselesi olarak ele alınması yakından izlenecek. Bu tablo, “anları yönetme” stratejisinin parçası: Bir hata veya yerel olay sosyal ağlar üzerinden ülke çapında bir çöküş anlatısına dönüştürülüyor; ardından “sıfır anını” bekleyen örgütlü silahlı unsurların bu ortamdan yararlanması hedefleniyor.

Son 48 saatte Washington merkezli güvenlik cephesinde yaşananlar, bilginin bu süreci hazırlamak için nasıl kullanılabileceğini gösteriyor. Mossad başkanının, İran’ın ABD içinde kimyasal bombalar ve “kirli silahlar” kullanmayı planladığı iddiasını içeren istihbaratı Washington’a ilettiği bildirildi. Bilginin aktarılma ve kamuoyuna yansıma biçimi, Tahran’daki değerlendirmelerde Trump’ın zihnini ve siyasi kararlarını etkilemeye dönük bir istihbarat operasyonu olarak yorumlanıyor.

Müzakerelerde somut ilerleme sağlanamaması, askerî çatışmaya dönüş ihtimalini gündemde tutuyor. Turabi’nin çizdiği tabloda, savaşta istediğini elde edemeyen rakip İran’ın hatalarına, ekonomisine ve sokaklarına bel bağlıyor; aynı sırada uçak gemilerini kıyılardan uzakta tutuyor ve Washington’da yeni adımlara gerekçe oluşturabilecek kaygı verici iddiaları dolaşıma sokuyor.

Yakın Doğu Haber
ydh.com.tr
Bu belge 20.11.2026 12:43 tarihinde alınmıştır.
https://ydh.com.tr/d/47613/iran-da-sifir-ani-arayisi-ekonomik-baskidan-sokaklara