Saddam’ın idamı kararı ve tepkiler

Irak Yüksek Cinayet Mahkemesi adına baş yargıç Rauf Reşid Abdurrahman, 5 Kasım 2006 Pazar günü itibariyle Saddam Hüseyin’in idamı kararını açıkladı. Karara göre Irak'ın devrik lideri Saddam Hüseyin, 1982'de Şiîlerin yaşadığı Duceyl kasabasında 148 kişinin öldürülmesinden dolayı suçlu bulunarak "insanlığa karşı işlediği suçlar nedeniyle" ölüme mahkûm edildi.

Yine karar göre Duceyl'de 148 kişinin ölümünden sorumlu tutulan Saddam Hüseyin'in kardeşi Barzan el-Tikritî ile Irak'ın eski başyargıcı Avad Hamid el-Bender ölümle cezalandırıldı. Aynı davada yargılanan eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı Taha Yasin Ramazan ömür boyu hapis cezası alırken, davanın üç sanığı (Abdullah Rudai, Abdullah Mizher, Ali Daim Ali) 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Aynı dava kapsamında yargılanan devrik Baas Partisi'nin yetkililerinden Muhammed Azavi Ali ise beraat etti.

Kararın açıklanmasının hemen ardından hem Irak’taki yerel gruplar, hem de uluslar arası kamuoyu karara ilişkin görüşlerini belirttiler. Buna göre kimi çevreler idam kararını “adaletin gerçekleşmesi” olarak değerlendirirken kimi çevreler de kararı “siyasi bir hile” olarak değerlendirerek eleştirdiler.

Karara Irak’tan tepkiler

Irak halkı ve siyasi çevreler, bağlı bulundukları siyasi grup yahut etnik köken bağlamında Saddam’ın idamı kararına birbirlerinden farklı tepkiler gösterdiler. Kürt ve Şii bölgelerde, özellikle de Sadr şehrinde binlerce kişi kutlama yürüyüşü düzenlerken, İslamcılar tarafından Iraklı Sünnilere mal edilemeyeceği düşünülmesine rağmen Saddam Hüseyin için Tikrit başta olmak üzere Sünni bölgelerde idam kararını protesto eden yürüyüşler düzenlendi.

(El-Arabiya - Tikrit'te Saddam'ı savunan göstericiler)

Verilen karara Kürtler ve Şiiler gecikmiş ama sevindirici bir karar olarak yaklaşırken parlamentoda bulunan Salih Mutlak ve Halef Ulyan gibi Sünni liderlerle parlamentoda bulunmayan “Müslüman Âlimler Heyeti” Başkanı Dari kararı şiddetle eleştirdi.

Suudi Arabistan kanalı Al-Arabiyye’ye demeç veren Halef Ulyan, Saddam’a ilişkin suçlamayı “saçma” olarak nitelendirirken, “Voices of Irak”a demeç veren Salih Mutlak ise mahkemeyi eleştirerek kararı “alay konusu” olarak değerlendirdi.

El-Arabiya televizyonuna demeç veren Haris ed-Dari, “Saddam Hüseyin mahkemesi, başından beri siyasidir, hukuki yönü bulunmamaktadır” dedi.

Irak İslam Devrimi Yüksek Meclisi Lideri Seyyid Abdulaziz El-Hekim ise Saddam’ın idam kararı dolayısıyla bir bildiri yayınladı. Yayınladığı bildiriye “Kısasta hayat vardır ey temiz akıl sahipleri” ayetiyle başlayan El-Hekim, Irak şehitlerini selamladı ve beklenilen kararın verildiğini; bu münasebetle Irak halkının saflarını daha bir birleştirmesi gerektiğini söyledi.

Dr. İbrahim Caferi liderliğindeki İslami Dava Partisi ise yayınladığı bildiride Saddam’ın idam kararı dolayısıyla sevindiklerini ifade ederlerken Sünni liderlerin Saddam’ın idam edilmesine yönelik kararı eleştiren ifadelerine de hükümet olarak ciddi bir tepki verilmesi gerektiğini savundu.

Irak Başbakanı Nuri Maliki ise kararı El-Irakiyye televizyonunda açıkladıktan sonra yayınladığı bildiride Muhammed Bakır Es-Sadr, Muhammed Sadık Es-Sadr, Hekim Ailesi, birçok Kürt, Türkmen ve Aşuri’nin öldürülmesine karşın Saddam’ın idamı kararının pek bir şey ifade etmediğini Saddam’ın birçok Iraklı âlim, entelektüel ve düşünürünü katlettiğini belirtti.

Mahkemenin kararı alana dek son derece şeffaf davrandığını söyleyen Nuri Maliki, bu kararın Irak tarihinde önemli bir dönüm noktası olduğunu söyledi.

Karara Uluslar arası tepkiler

Saddam’a idam kararı verilmesi sonrası BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi olan ABD, İngiltere, Fransa, Rusya ve Çin’in tepkileri merak konusu oldu.

ABD Başkanı George W. Bush, Saddam’ın idamı kararını demokrasinin bir zaferi olarak değerlendirirken, bugünün Iraklılar için iyi bir gün olduğunu ve bu kararın Irak yargısının bağımsızlığının bir kanıtı olduğunu söyledi. ABD’nin Irak büyükelçisi Zalmay Halilzad ise “kararın Iraklılar için tarihi bir önem taşıdığını” ifade etti.

İngiltere ise “adaletin uygulanması”nı tebrik ederken İngiltere Dış İşleri Bakanı Margaret Beckett Saddam’ın işlediği suçlarla hesaplaştığını söyledi.

Fransa ise kararın Irak’ta karışıklık çıkarmasından yana kaygı duyduklarını, Rusya “kötü sonuçlara karşı uyardıklarını” ifade ederlerken Çin olay konu üzerine herhangi bir yorum yapmaktan kaçındı.

Saddam zamanında Irak’la 8 sene savaşmak zorunda kalan İran İslam Cumhuriyeti adına konuşan Dış İşleri Bakanlığı sözcüsü Muhammed Ali Hüseynî ise kararı şiddetle tebrik ederken Saddam’ın idam edilmesinin hak ettiği cezanın en azı olduğunu söylediler.

Avustralya ve Japonya idam kararını adil bulurken Endonezya Dış İşleri Bakanlığı sözcüsü kararı anlayışla karşıladıklarını ancak mahkemenin adil bir mahkeme olmadığını savundu.