Duceyl davasının hukuki süreci

Irak Yüksek Cinayet Mahkemesi Duceyl davası dolayısıyla devrik rejim lideri Saddam Hüseyin ve 7 yardımcısını cezalandırılmasına karar verdi. Duceyl kasabasında 143 kişiyi kasten öldürmekle suçlanan Saddam Hüseyin, kardeşi Barzan Tikritî ve Duceyl olayları sırasında devrim mahkemeleri başkanlığını yapmakta olan Avad Hamd El-Bender asılarak ölüme mahkûm edildi.

 

Aleni olarak sürdürülen 40 celseyle yargı süreci şahitlerin kimliklerini gizlemelerine ve yargıçların çeşitli nedenlerden dolayı değiştirilmesine şahit oldu. 5 Kasım'da idam cezasına çarptırılan sanıkların avukatlarının başvurduğu temyiz mahkemesi de kararı 26 Aralık tarihi itibariyle onadı. Hâlihazırda Saddam'ın 30 gün içerisinde idam edilmesi bekleniyor.

 

Duceyl Davası

 

8 Temmuz 1982 tarihinde devrik rejim lideri Saddam Hüseyin, 1. Körfez savaşı sonrası Duceyl kasabasını ziyaret etmek üzere yola çıktı. Ancak Saddam Hüseyin’in arabasına İslami Dava Partisi üyeleri tarafından ateş açıldı ve Saddam’ın muhafızları ile İslami Dava Partisi üyeleri arasında çatışma çıktı.

 

Saddam’a yönelik suikast girişiminin başarısız olmasından sonra –şikâyetçi tanıkların ifadelerine göre- Irak ordusu, Saddam Hüseyin’in emriyle Duceyl’de bir kıyım operasyonuna girişti. Operasyon sırasında birçok insan tutuklandı, evler arandı, 143 kişi idam edildi, 1500 civarında kişi tutuklandı. Görgü tanıklarının ifadelerine göre öldürülenler arasında henüz 13 yaşında olan çocuklar da vardı.

 

Bu operasyon kapsamında tutuklanan 1500 civarında Duceyl kasabası sakini önce başkent Bağdat’taki hapishaneye daha sonra da Musenna çölündeki bir hapishaneye götürüldü. Tutuklananlardan halen yaşayıp da kurtulanların ifadelerine göre bu operasyon kapsamında hapsedilenler türlü türlü işkencelerden geçti.

 

Duceyl kasabasına yönelik operasyon kasaba sakinleriyle de sınırlı kalmadı; operasyon kapsamında yerleşim birimine ait 1000 km2’lik tarım alanı ekilemez hale getirildi. Irak hükümeti yaklaşık 10 yıl sonra kullanılamaz hale getirilen ekim alanlarının sahiplerine para ödedi.

 

Dava sanıkları

 

Saddam Hüseyin: Devrik rejim lideri Saddam Hüseyin! 20 Mart 2003 tarihinde başlayan ve 9 Nisan 2003 tarihinde Bağdat'ın düşmesiyle son bulan işgalle birlikte koltuğundan indirildi.

 

ABD'nin hakkında arama çıkardığı 55 devrik rejim yetkilisinden Saddam Hüseyin, 14 Aralık 2003 tarihinde ABD güçleri tarafından saklandığı yer altı sığınağında yakalandı.

 

Irak Yüksek mahkemesi tarafından Saddam Hüseyin'e yöneltilen suçlamalardan bazıları da şunlardı:

 

- 1988 yılında Kuzey Irak'ta düzenlediği Enfal operasyonu: Irak-İran savaşı sonrası Saddam'a bağlı Irak ordusu bazı Kürt bölgelerinde kıyım operasyonları düzenlemişti.

 

- Halepçe şehrini kimyasal silahlarla bombalama.

 

- 1991 yılında Körfez savaşının son bulmasıyla birlikte Irak'ın kuzeyinde ve güneyinde Kürtlere ve Şiilere karşı giriştiği kıyım operasyonları.

 

- 1980-1988 yılları arası süren Irak-İran savaşı, kullanılan kimyasal silahlara ilişkin dosya.

 

- 1990-1991 yılları arası Saddam'ın Kuveyt'e saldırısı ve Kuveyt'i işgal etmesi.

 

Taha Yasin Ramazan: Başkan yardımcısı ve Baas Devrimi Komuta Konseyi Üyesi ve Baas Partisi'ne bağlı halk ordusunun komutanıdır.

 

18 Ağustos 2003 tarihinde Kürt silahlı kuvvetleri tarafından Irak'ın Kuzeyindeki Musul kentinde yakalanan Taha Yasin Ramazan'ın, idamla sonuçlanan Duceyl davası dışında suçlandığı bazı davalar şunlardı:

 

- 1991 yılında Iraklı Şiilere karşı girişilen kıyım operasyonlarını yönetmek.

 

- 1988 yılında kimyasal silahlarla bombalanan Halepçe'de binlerce Kürt'ün hayatını kaybetmesine neden olmak.

 

Barzan Tikritî: Saddam Hüseyin'in üvey kardeşi Barzan, Duceyl hadisesinin yaşandığı seksenli yıllarda Irak İstihbaratı başkanı olarak 143 Şii Iraklının idam edilmesine karar verenler arasındadır.

 

1988–1999 yılları arası Irak'ın BM nezdinde temsilciliğini yapan Barzan, Saddam ile Saddam'ın oğlu Udeyy'in aralarında ihtilaf çıkması sonrası 1999 yılında Irak'a dönmüştür.

 

Barzan, Iraklı muhaliflere işkence ettirmekle, tutukluları öldürmekle ve bazı insan hakları kuruluşları tarafından 1983 yılında Iraklı bir kabilenin toptan imha edilmesine bilfiil iştirak etmekle suçlanmaktadır.

 

Avad Hamd El-Bender: Başkanlık bürosu başkan yardımcılığı ve devrim mahkemeleri baş yargıçlığını yapan Avad Bender, Duceyl davası sırasında siyasi mahkemelerin baş yargıçlığı görevini yürütüyordu.

 

Ailesi Şii olduğu söylenen Avad Bender, genç yaştan itibaren Baas partisine katılmış ve devrim mahkemeleri başkanlığı görevine kadar yükselmiştir. Duceyl davasına katılmakla ve Kürtlere karşı kıyım operasyonlarına karar vermekle suçlanmaktadır.

 

Abdullah Kazım Ruveyd: Iraklı Şiilerin yaşadığı Duceyl kasabasından Abdullah Kazım, Barzan Tikriti'nin Duceyl'deki büro başkanıdır. Duceyl katliamının gerçekleştiği sırada Baas rejimine istihbarat bilgileri vermekle ve birçok insanın katline sebep olmakla suçlanmaktadır.

 

Yargılama sonrası 15 yıl hapse mahkûm edilen Abdullah Kazım, ABD güçleri tarafından Mart 2004'te tutuklandı.

 

Muzhir Ruveyd: Abdullah Kazım'ın oğlu olan Muzhir, Baas Partisi yetkililerinden ve parti büro başkanlarındandır. Babasıyla birlikte 15 yıl hapse mahkûm edilen Muzhir Ruveyd, Duceyl katliamı sırasında bölgede postacılık görevini yürüten Muzhir, Baas istihbaratını enforme etmekle suçlanmaktadır. Muzhir babasıyla birlikte aynı günde tutuklanmıştır.

 

Ali Dayih: Şii bir aileye mensup olan Ali Dayih, küçük yaştan itibaren Baas partisine katılmıştır. Barzan El-Tikriti'nin kendilerine 143 kişi hakkında sunulan raporun hazırlayıcılığını yapanlardan birisi olarak Ali Dayih'i göstermesinden sonra sadece Mayıs 2006'daki celseye katılmış ve 15 yıl hapse mahkûm edilmiştir.

 

Muhammed Azzavi: Şii bir aileye mensup olan Muhammed Azzavi de küçük yaştan itibaren Baas partisine katılmıştır. Barzan El-Tikriti'nin kendilerine 143 kişi hakkında sunulan raporun hazırlayıcılığını açıkladığı celse sonrası Mayıs 2006'daki celseye katılmış, ancak hakkında yeterli delil bulunmamasından ötürü beraat etmiştir.

 

Davayı yürüten yargıçlar

 

Saddam’ın yargılanması sürecinde Yüksek Cinayet Mahkemesi üç baş yargıç değiştirdi. Davaya ilk bakan başyargıcın adı Rüzgâr Muhammed Emin adlı bir Kürt’tü. Emin ilk 8 celse boyunca yargı sürecini yürüttü. Ancak 15 Ocak 2006 tarihi itibariyle istifasını vererek davayı yönetmekten çekildi.

 

Emin, mahkemeyi idare ediş şekli dolayısıyla şiddetli eleştirilere maruz kalmıştı. Iraklı bir Kürt akademisyen olarak hayatında hiçbir Kürt gruba üye olmayan Emin eski Baas partiyle ilişkili olmakla suçlanıyordu.

 

Duceyl davasını yürütmek üzere ikinci olarak göreve atanan baş yargıç Said El-Hemmaşi idi. Ancak Hemmaşi de 23 Ocak 2006 tarihinde görevden alındı. Hemmaşi de eski Baas partisi üyesi olmakla suçlanıyordu.

 

Duceyl davasını yürütmek üzere atanan üçüncü ve son baş yargıç Rauf Reşid Abdurrahman’dı. Abdurrahman, Kürt asıllıydı ve Saddam’ın Ali Kimyavî aracılığıyla kimyasal bombalar altında bıraktığı Halepçe bölgesinden bir Irak vatandaşıydı. Bu sebepten ötürü mahkemeyi eleştirenlerin hedefi oldu ve Halepçeli olması dolayısıyla Saddam’a karşı nefret beslediği söylendi.

 

Saddam’ın yargısı sürecinde Baş yargıçla birlikte 4 yargıç daha görev yaptı. Ancak güvenlik gerekçesiyle bu yargıçlar hakkında herhangi bir ayrıntılı bilgi verilmedi.

 

İddia makamı

 

Irak Genel İddia Makamı Başkanı Cafer El-Musevi, Duceyl davası genel iddia makamı görevini üstlendi. Musevi, Yüksek Cinayet Mahkemesi’nden devrik rejim lideri Saddam Hüseyin, kardeşi Barzan Tikritî ve Irak eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı Taha Yasin Ramazan’ın idamını istiyordu.

 

Savunma avukatları

 

Saddam’ı yargı süreci boyunca 22 avukat savundu. Saddam’ı savunan avukatların başında Ürdünlü avukat Ziyad El-Hasavine vardı. Irak Adalet kanunları uyarınca Iraklı olmayan bir kimse Irak vatandaşı olan birinin baş avukatlığını yürütemeyeceğinden davanın baş avukatı Halil El-Duleymi gözüküyordu.

 

Saddam’ın savunmasını yürüten avukatlar arasında ABD Adalet eski Bakanı Ramsy Clarck ile Katar Adalet eski bakanı Necip El-Nuaymi bulunuyordu. Saddam’ın savunmasını yürüten diğer avukatlar Taha Yasin Ramazan, Mecid Heddad El-Helul, Samir Hammud Hadi, Şellah Abdu Hamis, Adil Muhammed Abbas ve Lübnanlı Büşra Halil’di.

 

Sanıklardan Barzan İbrahim Hasan’ı avukat Abdussamed El-Hüseyni yürütüyordu. Avad Muhammed Bender El-Sadun’un savunmasını ise avukat Bedr Avad Sadun ile Sadun Anter El-Cenabi yürütüyordu. Mahkeme sanıklardan Abdullah Kazım Zuveyd ile Müzhir Abdullah Kazım’ı savunmak üzere Iraklı avukat Samir Nasif’i seçmişti.

 

20 Ekim 2005'te Avad Muhammed Bender El-Sadun’un savunmasını yürüten Sadun Anter El-Cenabi öldürüldü. Yaklaşık 18 gün sonra 8 Kasım 2005 tarihinde ise avukat Adil Zubeydî ile Abdulkazım Ruveyd öldürüldü. Aynı suikast girişiminde avukat Samir El-Huzai yaralandı.

 

Mahkeme Süreci

 

(19.10.2005) 8 sanığın yargılanmasına başlanıldığı ilk celsede Saddam Hüseyin ve kardeşi Barzan mahkemenin yasal olmadığını savundu; kendilerine yöneltilen suçlamaları reddederek Duceyl kasabasında öldürülen kimseler hakkında ölüm fermanı vermediklerini öne sürdüler.

 

(28.11.2005) Mahkeme ilk şahit olarak Saddam Hüseyin’in Duceyl’de öldürülenlere ilişkin ölüm fermanı vermesi konusunu araştırmış olan eski bir Irak İstihbarat Subayını dinledi.

 

Savunma avukatlarından en az dördü celseye gelmeyi reddetti. Bu sebepten ötürü yargı işlemi 5 Aralık 2005 tarihine ertelendi. Bu süre içerisinde savunma avukatlarından öldürülen iki kişi yerine başka iki avukat bulundu.

 

(05.12.2005) Mahkeme önünde aleni olarak ilk şahit çıkarıldı. Ancak Saddam Hüseyin ile kardeşi Barzan Tikritî kızgınlıkla bu durumu protesto etti.

 

(21.12.2005) Mahkeme iddia makamının şahitlerini güvenlik gerekçesiyle perde arkasından, kimliklerini göstermeksizin dinledi. Saddam Hüseyin ise ABD güçlerinin kendisini dövdüğünü söyledi ve iddia makamı temsilcileriyle alay etti.

 

(29.01.2006) Mahkeme başlamasından birkaç dakika sonra Saddam Hüseyin mahkeme salonunu terk etti. Saddam salonu terk ederken avukatları da mahkemeyi protesto ederek dışarı çıktı. Buna göre Barzan’ı diğer bir sanıkla salondan kovan yeni yargıç protesto edildi.

 

(02.02.2006) Bu celseyi Saddam ve beraberindeki 4 sanık protesto ederek katılmayı reddettiler. Diğer 3 sanık ise kargaşaya neden olmaları dolayısıyla hâkim tarafından mahkemeye alınmamıştı.

 

(13.02.2006) Daha önceli celseyi protesto eden Saddam Hüseyin mahkeme salonuna döndü, ama salonda kargaşa çıkardı.

 

Mahkeme başyargıcı Rauf Abdurrahman'ın azlini isteyen Saddam Hüseyin, diğer günkü celsede açlık grevine gideceğini açıkladı.

 

(28.02.2006) Saddam ve arkadaşlarını savunan avukatlar mahkeme yargıcını protesto ettiklerinden ötürü bir ay boyunca katılmadıkları mahkemeye ilk defa iştirak ettiler.

 

(13.03.2006) Sanıklardan Avad Hamd El-Bender Duceyl kasabasındaki 148 Şii Irak vatandaşının idam edilmesi kararını verdiğini ikrar etti. Ancak bu kararın "yasalara uygun" olduğunu öne sürdü.

 

(05.04.2006) Saddam Hüseyin kendine yönelik suçlamalara cevap olarak aleyhine sunulan delillerin sahte olduğunu, genel iddia makamının şahitlerinin de sahte kişiler olduğunu iddia etti.

 

(17.04.2006) Genel İddia makamı Saddam'ın 1982 yılında Duceyl kasabasından 148 Şii Irak vatandaşının idam edilmesine imza attığını el yazısı uzmanlarının raporuna dayanarak mahkemeye sundu.

 

(15.05.2006) Saddam Hüseyin, iddia makamı tarafından ayrıntılı okunması bitirilen dava metni sonrası suçlu yahut suçsuz olduğunu söylemedi.

 

(22.05.2006) Mahkeme başkanı ile Lübnanlı avukat Büşra Halil arasında çıkan tartışma sonrası baş yargıç Lübnanlı avukatı mahkeme salonundan çıkardı.

 

(24.05.2006) Saddam Hüseyin'in Başbakanlıktaki yardımcısı Tarık Aziz, savunma şahidi olarak mahkemeye katıldı. Tarık Aziz, eski başkanını "yıllar boyu muktedir bir yoldaş" olduğunu söyledi.

 

(30.05.2006) Savunma makamı, idam edilen 148 Şii Irak vatandaşından 23'ünün halen daha yaşadığını iddia etti.

 

(31.05.2006) Savunma makamı, iddia makamını delil uydurmakla suçladı. İddia makamı da bu ithamın kanıtını istedi.

 

(19.06.2006) İddia makamı, Saddam Hüseyin, Barzan Tikritî ve Taha Yasin Ramazan için idam isteminde bulundu.

 

(10.07.2006) Saddam Hüseyin, celseleri protesto etti, mahkemenin ABD'nin şerli hedefleri doğrultusunda hareket ettiğini, Irak ve uluslar arası hukukla alay edildiğini savundu.

 

(26.07.2006) Saddam Hüseyin mahkemeye celsesine geri döndü. Saddam, açlık grevi dolayısıyla yatırıldığı hastaneden zorla kaldırılarak mahkemeye getirildiğini söyledi.

 

(27.07.2006) Saddam'ın katılmadığı bu celsede Duceyl davasında nihai karar alınmak üzere mahkemeyi erteledi.

 

(05.11.2006) Irak Yüksek Cinayet Mahkemesi adına baş yargıç Rauf Reşid Abdurrahman, 5 Kasım 2006 Pazar günü Saddam Hüseyin’in idamı kararını açıkladı. Karara göre "insanlığa karşı işlediği suçlar nedeniyle" Saddam Hüseyin, kardeşi Barzan el-Tikritî ile Irak'ın eski başyargıcı Avad Hamid el-Bender hakkında idam cezası onanıyordu.

 

(26.12.2006) Irak Ulusal Güvenlik Danışmanı Muvafak El-Rubai, Temyiz Mahkemesi’nin idam kararını onadığını açıkladı. Temyiz Mahkemesi’nin bu kararıyla birlikte, Irak Yüksek Mahkemesi’nin cezayı 30 gün içinde infaz etmesi öngörüldü.