ABD ve BAE'nin gizli İran temasları ortaya çıktı

YDH ― Axios’a göre Beyaz Saray Temsilcisi Steve Witkoff, geçen hafta sonu Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Ulusal Güvenlik Danışmanı Tahnun Bin Zayed Nahyan (TBZ) ile Akdeniz'deki Sardinya Adası'nda bir araya geldi.

TBZ, BAE'nin en güçlü isimlerinden biri. BAE Devlet Başkanı Muhammed bin Zayed'in kardeşi olan TBZ, ülkenin Ulusal Güvenlik Danışmanlığı ve Abu Dabi Veliaht Prens Yardımcılığı görevlerini yürütüyor. Aynı zamanda BAE'nin geniş yatırım ve teknoloji alanındaki çıkarlarını denetliyor.

Kaynaklara göre Witkoff ve TBZ, İran krizinde atılabilecek sonraki adımlar konusunda görüş alışverişinde bulundu ve başka bazı konuları da ele aldı. Beyaz Saray, konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.

Beyaz Saray tarafından duyurulmayan ve bugüne kadar kamuoyuna yansımayan görüşme, Trump rejiminin Hürmüz Boğazı'nı yeniden açarak petrol tankerlerinin geçişini sağlama ve İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırma girişimlerinin sürdüğü bir dönemde gerçekleşti.

BAE, ABD öncülüğünde Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak ve petrol tankerlerine geçiş sırasında rehberlik sağlamak amacıyla yürütülen operasyonun kilit ortağı konumunda.

BAE ayrıca ABD'nin İran'a yönelik ekonomik baskı kampanyasının başarıya ulaşmasında kritik bir rol oynuyor. 

Görüşme, Hazine Bakanı Scott Bessent'ın İran ile ticaret yapan ülke ve kuruluşlara ağır yaptırımlar uygulama taahhüdü olarak tanımladığı “Ekonomik Dışlanma Operasyonu”nu duyurmasından birkaç gün sonra gerçekleşti. Görüşme hakkında bilgi sahibi bir kaynağa göre Bessent, duyurudan önce TBZ ile telefonda görüştü.

Witkoff'un TBZ ile görüştüğü gün ABD Hazine Bakanlığı, Mısır merkezli Banque Misr'in BAE'deki şubelerini İran'la yürüttükleri ticari faaliyetler nedeniyle ABD finansal sisteminden çıkarmak üzere harekete geçti. Önerilen adım, bankanın dolar cinsinden gerçekleştirdiği işlemlerin engellenmesini öngörüyor.

BAE Merkez Bankası ise Mısır bankasının şubelerinin İran'la gerçekleştirdiği işlemler hakkında “acil bir inceleme” başlatacağını açıkladı. Trump rejiminin yaptırım kararını açıklamasından birkaç gün önce BAE, İran'la tüm ticareti, ticari alışverişi ve finansal işlemleri durdurma kararı aldı. 

Bu karar dikkat çekici bir gelişmeydi; zira başta Dubai olmak üzere BAE, İran açısından önemli bir ticaret ve yeniden ihracat merkezi olarak hizmet veriyordu. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2024 yılında 28 milyar dolara ulaştı.

Daha fazlasını okuyun: ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları: 1979’dan 2026’ya kronoloji

Konuyla ilgili bilgi sahibi ikinci bir kaynağa göre Emirlik yetkilileri, Trump rejimine İran'a yönelik herhangi bir ekonomik baskı kampanyasının etkili olabilmesi için İran ile ticaret yapan tüm kilit ülkeleri kapsaması gerektiğini iletti. 

Konuyla ilgili bilgi sahibi iki kaynağa göre Trump rejiminin İran'a yönelik uygulamaya koyması beklenen ikincil yaptırımlar, BAE'nin kararında etkili oldu ancak kararın temel nedeni değildi.

Kaynaklara göre 11 Ağustos'ta İranlı bir heyet, Emirlik yetkilileriyle düşük profilli diplomatik görüşmeler gerçekleştirmek üzere Abu Dabi'yi ziyaret etti.

Kaynaklar, görüşmeler sırasında İranlı yetkililerin gerilimi azaltmak ve ilişkileri geliştirmek istediklerini ifade ettiğini aktardı. Bu görüşmeler, savaş sırasında İran'ın BAE'ye binlerce füze ve insansız hava aracı fırlatmasının ardından gerçekleşti. 

Kaynaklara göre İranlı yetkililer ayrıca BAE'den gıda ve ilaç tedarikinin güvence altına alınmasına yardımcı olmasını istedi ve Emirlik yetkililerini ABD yaptırımlarıyla iş birliği yapmamaya çağırdı. Ancak bu talep derhâl reddedildi.

Bununla birlikte, takip eden birkaç gün içinde Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan BAE ulusal petrol şirketine ait tankerleri hedef alan saldırılarını yoğunlaştırdı.

Kaynaklara göre Emirlik yetkilileri bu duruma büyük tepki gösterdi ve İran'la yürütülen tüm ticari faaliyetleri askıya almaya karar verdi. 

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ABD'li yetkililerin açıklamasına göre bu haftanın başında dünya genelindeki tüm ABD büyükelçiliklerine, “Ekonomik Dışlanma Operasyonu” kapsamında ev sahibi ülkelerin en üst düzey yetkililerine resmi diplomatik demarş iletilmesi talimatını verdi.

ABD büyükelçiliklerinden, ev sahibi ülkelerden İran'la tüm ticareti "derhâl ve sistematik biçimde" kesmeleri ve İran'ın yasa dışı ticari faaliyetlerini tespit etmeleri talep edildi.

ABD'li yetkililere göre ABD'nin diplomatik girişiminde, İran'la ticari faaliyetlerini sürdürmeye devam eden ülkelerin, şirketlerin ve kişilerin yaptırımlara maruz kalma ve dolar sisteminden çıkarılma riski taşıdığı vurgulandı.

ABD'li yetkililerden biri, Abu Dabi, Maskat, Hong Kong, Doha, Londra, Berlin ve Orta Asya'nın çeşitli başkentlerindeki ABD diplomatik misyonlarına özel bir mesaj gönderildiğini söyledi. Mesajda, ev sahibi hükümetlerden Devrim Muhafızları ile bağlantılı İran Melli Bank ve Saderat Bank'ın tüm şubelerini kapatmalarının talep edilmesi istendi. 

ABD'li yetkiliye göre Trump rejimi, İran'a yönelik ekonomik baskı kampanyasının uygulanmasını ve yaptırımların icrasını koordine etmek üzere kurumlar arası bir görev gücü oluşturmak için çalışmalarını sürdürüyor.