MAKALELER    Alptekin DURSUNOĞLU
ARAP DÜNYASI | SURİYE | FİLİSTİN | IRAK | İRAN | İSRAİL | LÜBNAN | ASYA | RUSYA | KÜRDİSTAN | ANALİZLER | KİMDİR? | RÖPORTAJ |
15/5/2005 - 12:15 tarihinde eklendi
Askerî modernizasyonun dış politika ve güvenlik stratejisi üzerindeki etkisi
Alptekin DURSUNOĞLU
Güçlü bir ulusal savunma sanayisine sahip olmayan Türkiye, askerî açıdan “Sovyet tehdidine karşı” NATO bünyesinde büyük ölçüde ABD askerî yardımlarıyla silahlandırılmıştı.

Soğuk Savaş sırasında “Sovyet tehdidine” dayalı olarak NATO kapsamında büyük ölçüde ABD yardımlarıyla teçhiz edilen Türk ordusu, Soğuk Savaş sonrası süreçte elindeki askerî araç ve silahların modern teknolojiye uygun olmadığını fark etti.

 

Ayrıca, Soğuk Savaş dönemi şartlarında NATO çerçevesinde Türkiye’ye verilen askerî rolün ve Türkiye’nin tehdit algılamasının da 1990’lı yıllarda değişmeye başladığı görüldü.

 

Türkiye, Soğuk Savaş döneminde NATO’nun Güneydoğu Avrupa müttefikiydi. O dönemde NATO çerçevesinde ortaya konan tehdit değerlendirmesi, öncelikli tehdit olarak Sovyetler Birliğini işaret ediyordu.

 

Güçlü bir ulusal savunma sanayisine sahip olmayan Türkiye, askerî açıdan “Sovyet tehdidine karşı” NATO bünyesinde büyük ölçüde ABD askerî yardımlarıyla silahlandırılmıştı.

 

Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Ortadoğu, Balkanlar ve Kafkaslarda oluşan stratejik boşluk, yeni tehdit değerlendirmelerini gündeme taşıdı. NATO karşısında artık Soğuk Savaş döneminde olduğu gibi Varşova Paktı gibi büyük bir askerî blok söz konusu değildi ve NATO bünyesinde yapılan tehdit değerlendirmesinde, “uluslar arası terörizm”, “etnik bölgesel çatışmalar” ve “köktenci dinî hareketler” birer tehdit olarak ortaya konuyordu.

 

Bu durum, orduların geleneksel yapılarını da tartışmaya açıyordu. Soğuk Savaş dönemi için gerekli görülen kalabalık asker sayısına dayalı büyük; ama hantal ordu yapısı yerine, asker sayısı bakımından küçültülmüş, modern teknolojik araçlarla donatılmış hızlı askerî birlikler gündeme geliyordu.

 

Körfez Savaşı, âdeta yeni ordu yapılanmasının sergilendiği bir savaş fuarı olmuştu. Dünya, ABD’nin üstün teknolojik özelliklere sahip silahlarla Irak’ın tüm hava savunma sistemini bir anda etkisiz kılışını izlemiş ve elektronik harbin önemini kavramıştı.

 

Körfez Savaşı sırasında CNN aracılığıyla yaratılan ABD imajı, o dönemde ABD ile yakın bir işbirliği sergileyen Turgut Özal yönetimindeki Türkiye’yi de çok etkilemişti. Türk ordusunun asker sayısı bakımından küçültülmesi, bu şekilde yapılacak tasarrufla, profesyonel askerlerden oluşan, hızlı ve üstün teknolojik araçlara sahip bir ordunun yapılandırılması gündeme getirilmişti.

 

1990’lı yılların başında saldırılarını etkili hale getirmeye başlayan PKK karşısında klasik ordu yapılanmasıyla görünür bir başarı sağlanamaması da profesyonel askerlerden oluşmuş, küçültülmüş ve modern silahlarla donatılmış ordu ihtiyacını, daha hissedilir hale getirmişti.

 

Türk ordusunun elinde bulunan ABD askerî yardımlarıyla tedarik edilmiş birçok silah, ikinci dünya savaşından kalmaydı ve bu silahlar, Soğuk Savaş sonrası ortaya konan tehdit algılamalarına cevap verememekteydi.

 

Türkiye, 1996 yılında başlattığı uzun donem siyasî-askerî stratejisinde merkezî bir öneme sahip olan askerî modernizasyon projesine ilk 8-10 yıllık donem için 25-30 milyar dolar, gelecek 30 yıllık dönem için ise 150 milyar dolarlık bir tutara varan bir bütçe ayırdı.[1]

 

Türkiye’nin yaşadığı ekonomik krizler, bu askerî modernizasyon projesinin önünde büyük engellemeler oluşturdu. Bununla birlikte, ordunun harcamalarının hiçbir zaman mecliste tartışma konusu yapılamaması ve dikkatli bir incelemeden geçirilememiş olması, modernizasyon projesinin her şeye rağmen sürdürülmesini sağlamıştı.

 

1996 yılından bu yana M-60 tanklarının modernizasyonu ve ana muharebe tank üretimi, F-4, F-5 ve F-16 savaş uçaklarının modernizasyonu ve taktik taarruz helikopter tedariki, askerî modernizasyon programının en öncelikli hususları olarak ortaya kondu.

 

Sadece bu üç hususta bile ortaya çıkan rakam, yaklaşık olarak 10 milyar dolara tekabül etmekteydi. Türkiye’nin ABD ile ilişkileri düşünüldüğünde, Türkiye’nin askerî modernizasyon projesinin ABD ve müttefikleri için büyük bir pazar sunduğu görülmektedir.

 

1990’lı yılların ortalarından itibaren fiilen başlatılan askerî modernizasyon projesinin günümüze kadar olan seyri göz önünde bulundurulduğunda, bu projenin ülkenin sadece ekonomisini değil, güvenlik stratejisini de etkilediği görülmektedir.

 

Türkiye, elindeki demode olmuş askerî araçların ve silahların modernize edilmesi konusunda öncelikle askerî açıdan bağımlı bulunduğu ABD’ye ve AB ülkelerine müracaat etti.

 

ABD’nin, TSK’nın modernizasyonu konusunda sürekli olarak İsrail’i işaret etmesi, Türkiye’nin askerî sanayi alanında İsrail’e yönelmesinin gerekçesi olarak ortaya kondu.

 

Öte yandan ABD’liler, Soğuk Savaş’ın bitmesiyle birlikte Türkiye’nin stratejik pozisyonunun da değiştiğini, Türkiye’nin fakir ve küçük bir kanat ülkesi konumundan Balkanlar, Ortadoğu, Kafkaslar ve Orta Asya bölgelerini içine alan çeşitli stratejik bölgelerde “eksen ülke” konumuna yükseldiğini telkin ettiler.[2] 

 

Bu ifadeleri, Türkiye’de kelimesi kelimesine en çok dillendiren kişi 1996’dan 1998’e kadar Genelkurmay 2. Başkanı olan Orgeneral “Çevik Bir” idi. Türkiye üzerinde yapılan bu rol belirlemesi sonrasında Çevik Bir, 23 Şubat 1996 tarihli Askerî Eğitim ve İşbirliği Anlaşmasını imzalayarak Türkiye İsrail ilişkilerini “stratejik ittifak” düzeyine taşımaktaydı.

 

O dönemde Türkiye ile İsrail arasındaki toplam ticaret hacmi 150 milyon dolar civarında bulunuyordu. Askerî Eğitim ve İşbirliği Anlaşması ile başlayan Türk İsrail stratejik ilişkisi, iki sene içerisinde inanılmaz bir hız ve kapsam içerisinde geliştirildi.

 

İki taraf arasında ortak tehdit değerlendirmelerinin yapıldığı “stratejik diyalog toplantıları” ve “savunma sanayi işbirliği anlaşmaları” Türkiye’nin ulusal güvenlik stratejisini de, savunma sanayi yapısını da, dış politika tutumunu da büyük ölçüde yeniden yapılandırdı.

 

Türkiye’ye Soğuk Savaş sonrasında Balkanlar, Ortadoğu, Kafkaslar ve Orta Asya bölgelerinde İngilizce tabiriyle “pivotal state” (eksen ülke) rolü verilmişti. “Pivot” ifadesi basketbolda oyunu kuran ve hücumu taşıyan oyuncu için kullanılmaktadır.

 

ABD, Türkiye İsrail stratejik ilişkisine Ortadoğu’da “pivot” rolü vermiştir. Türkiye, aslında çok çelişkili bir biçimde Soğuk Savaş dönemi alışkanlığı ile ABD’nin Soğuk Savaş sonrası için verdiği bu yeni rolü benimsemiş gözükmektedir.

 

Başbakan Tayyib Erdoğan’ın İsrail gezisi, büyük ölçüde askerî modernizasyon çerçevesinde şekillenen Türkiye-İsrail stratejik ilişkisinin sonucu olarak gerçekleşti. AKP çevreleri, bu ziyareti, Filistin sorunu ve “Ortadoğu Barışı” çerçevesinde izah etmeye çalıştılar. İsrail daha ziyaretin ilk gününde Türkiye’yi bu meseleye karıştırmak istemediğini açıkça ortaya koydu.

 

Kaldı ki Başbakan Erdoğan’ın Şaron’la yaptığı ziyarette “silahlı grupların kontrol edilebilmesi için Mahmud Abbas’ın elinin güçlendirilmesi gerektiğine” ilişkin sözleri, Filistin sorununa esas itibariyle Şaron gibi yaklaştığını ortaya koyar nitelikteydi.

 

Türk İsrail stratejik ilişkilerinin “Ortadoğu Barışı” ve Filistin sorunu çerçevesinde izah edilmesi ise sadece aptalları aldatmaya yöneliktir.


[1] Elliot Hen-Tov, The Political Economy of Turkish Military Modernization http://meria.idc.ac.il/journal/2004/issue4/hentov.pdf

[2] R. Chase, E. Hill and P. Kennedy, "Pivotal States and US Strategy," Foreign Affairs Vol. 75, No.1 (January/February 1996).

Paylaşım
Facebook da Paylaş
Yorum Yaz Yorum
Yorumlar
Henüz yorum yapılmamış
Diğer İlgili Başlıklar
[ Tümü ]
Barış Pınarı’nda neye niyet neye kısmet 18/10/2019 - 22:53 tarihinde eklendi
İdlib için ‘yeni bir sayfa’ mümkün 11/07/2019 - 03:21 tarihinde eklendi
İsrail, Trump yönetiminden ne kadar korksa yeridir! 22/05/2019 - 03:10 tarihinde eklendi
Tahran ve Şam’dan Amerika’ya uyarı, Rusya’ya ayar 02/03/2019 - 01:40 tarihinde eklendi
Adana mutabakatı, Türkiye’nin 'berat belgesi' 29/01/2019 - 09:22 tarihinde eklendi
Sahi kim Kürt düşmanı? 26/12/2018 - 15:41 tarihinde eklendi
Suudi makamında Yemen ağıtları 17/12/2018 - 03:36 tarihinde eklendi
Yemen savaşı biter mi? 25/11/2018 - 21:26 tarihinde eklendi
‘Şii İran Hilali’ne karşı ‘Sünni Siyon Yıldızı’ 04/11/2018 - 14:06 tarihinde eklendi
Bir acayip zirve 29/10/2018 - 16:26 tarihinde eklendi
Netanyahu’yu kim işletti? 30/09/2018 - 01:47 tarihinde eklendi
Soçi anlaşması, Fırat’ın doğusu ve Türkiye’nin İdlib rolü 23/09/2018 - 01:25 tarihinde eklendi
Suriye’ye müdahale ihtirasının acı meyvesi İdlib 15/09/2018 - 15:42 tarihinde eklendi
İran Rusya ortaklığında neler oluyor? 02/06/2018 - 03:54 tarihinde eklendi
Sadr’ın ‘zaferi’ Irak’ın belirsizliği 20/05/2018 - 02:23 tarihinde eklendi
Mağluplar cephesinin savaş tehdidi 03/05/2018 - 03:26 tarihinde eklendi
‘Doğu Guta’dan ‘Doğu Fırat’a Suriye’nin toprak bütünlüğü 26/02/2018 - 14:02 tarihinde eklendi
İsrail’in ‘panik atak’ sorunu 12/02/2018 - 03:44 tarihinde eklendi
Meğer İran halkı ne istiyormuş? 04/02/2018 - 20:45 tarihinde eklendi
Amerika’nın yeni Suriye stratejisi ve Türkiye'nin safı 21/01/2018 - 17:13 tarihinde eklendi
Güncel
13:35 (24.10.2019)
Reuters: Rusya Dışişleri Bakanlığı, Türkiye güçlerinin Suriye'de bulunması konsunda belirli bir zaman çizelgesi olmadığını açıkladı.
23:53 (14.04.2019)
İsrail Kanal-12 TV: Birleşik Arap Emirlikleri uçakları ve subayları ile İsrail hava kuvvetleri Yunanistan'da ortak askeri tatbikat yaptı.
23:36 (25.03.2019)
İsrail kabinesi, ateşkesi reddetti, Gazze'ye yönelik saldırıların sürdüğünü açıkladı.
22:44 (25.03.2019)
SANA: Terörist gruplar, Halep'in el-Cedide mahallesine roket saldırısı yaptı.
22:22 (25.03.2019)
El Kuds: İşgalci rejim uçakları Cibaliya'nın doğusunu vurdu.
22:11 (25.03.2019)
El Hades: Halk Cephesi: İsrail bombardımanı, ateşkes ilan edildikten sonra durdu.
22:06 (25.03.2019)
El Cezire: İsrail Han Yunus'un batısındaki balıkçı limanına hava saldırısı yaptı.
21:50 (25.03.2019)
Direniş Grupları Ortak Operasyon Odası: Mısır'ın çabaları ile ateşkes anlaşması gece saat 10'da başlayor.
Haftanın Yorumu
Alptekin DURSUNOĞLU
Barış Pınarı’nda neye niyet neye kısmet
Siyasi Analizler
En Çok
Okunan Yorumlanan Paylaşılan
Hava Durumu
İstanbul Ankara İzmir
ISTANBUL ANKARA IZMIR
Piyasa Verileri
Anket
Türkiye'nin Irak politikasının hedefi ne olmalıdır?
Üç ayrı devlete bölünmesini desteklemek.
Ulusal birliğini ve toprak bütünlüğünü korumak.
Yeni federal bölgelerin kurulmasını sağlamak.
Mevcut durumun devamını desteklemek.
Yakın Doğu Haber ® 2006 - 2012
Sitede bulunun içerikler ve analizler kaynak gösterilerek alıntılanabilir  RSS Tasarım & Yazılım : Network Yazılım