Allame Celâleddin Aştiyâninin Hayat Hikâyesi

İlk öğrenimini Aştiyân’da tamamlayan çağımızın en büyük ârif ve filozoflarından Üstad Seyyid Celâlettin Aştiyânî, ş.1323/m.1945 yılında İslamî ilimleri tahsil etmek amacıyla Kum’a yolculuk etti ve orada Dar’ul-İlim Medresesi’nde Arap dili ve edebiyatı üzerine geleneksel metotlarla öğrenim gördü. Kum’da büyük âlimlerden aldığı derslerden sonra Irak’ın Necef-i Eşref şehrine gitti ve öğrenimine orada devam etti. Necef-i Eşref’te bir müddet ikâmet ettikten sonra Kum’a geri döndü ve Allâme Tabâtabâî, Ebu’l-Hasan Refi’î Kazvinî, Mirzâ Mahmut Aştiyânî ve Seyyid Muhammet Kazım Assâr gibi büyük âlimlerin ders halkalarına katıldı. Allâme’nin yanında beş yıl süren felsefe ve hikmet derslerinin yanı sıra Ayetullah Burucerdî’den de sekiz yıl boyunca fıkıh ve usul dersleri aldı.

Ş.1338/m.1960 yılında varlık felsefesi hakkında “Felsefe ve İrfân Açısından Varlık” isimli bir kitap kaleme alıp, Meşhed Üniversitesi’ne sundu. Ş.1339/m.1961 yılının Behmen/Şubat ayında Meşhed Üniversitesi Telif ve Tercüme Kurulu Aklî ve Naklî Bilimler Fakültesi temsilciliğine seçildi. Doçentlikten profesörlüğe geçtikten sonra bir yıl boyunca Tahran Üniversitesi İnsanî Bilimler ve Edebiyat Fakültesi’nde faaliyet gösterdi. Ş.1349/m.1971 yılında İslam Felsefe ve Hikmet Akademisi’nin Meşhed İlahiyat Fakültesi müdürlüğünü üstlendi ve ilmî araştırmalarından dolayı Elburz Kültür Akademisi’nin ödülünü almaya hak kazandı.

Allame Aştiyanî\'nin Kitaplarının Bibliyografyası:

Allâme Seyyid Celalettin Aştiyânî çağımız İslâm bilginlerinden ve Molla Sadrâ felsefesinin şârih ve araştırmacılarındandır. İslâm felsefesiyle ilgili eserlerin yayına hazırlanmasında Üstat ile birlikte çalışan tanınmış Fransız oryantalist Prof. Henry Corbin Üstat Aştiyânî’nin ilmî-felsefî konumuna değinerek onun araştırma ve çalışmalarını İslâm felsefesi tarihinde bir dönüm noktası olarak görür ve şöyle der:

“... Meşhed okulu hakkındaki bu kısa hatırlatmamızı Meşhed Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde profesör olan genç bir felsefe hocasının, Seyyid Celalettin Aştiyânî’nin eserlerini zikrederek bitireceğiz. Onun yöntemi, faaliyeti ve üretkenliğinin özelliğini belirtmek için en iyi söyleyebileceğimiz, “yeniden dirilen bir Mollâ Sadrâ” olduğudur. Adı geçen üstatların –Meşhed okulu üstatları- temsil ettiği geleneksel felsefenin ürünü olan eserleri daha şimdiden hatırı sayılır büyüklüktedir: Metafizik ve tasavvufî açıdan varlık üzerine büyük bir kitap (Hestî Ez Nazar-ı Felsefe ve İrfân), Davud-i Kayserî’nin İbn-i Arabî’nin Fusus’u üzerine yaptığı şerhin giriş bölümü üzerine geniş bir inceleme (yedi yüz sayfalık bu eser konuyla ilgili problemleri derinleştirmektedir), Molla Sadrâ’nın Kitab’ul-Meşâir’i üzerine Lengurdî’nin şerhi ve Sebzvârî’nin şerhiyle birlikte Şevâhid’i gibi olağanüstü notlar ve gözlemlerle donatılmış birçok metin tashihi ve basımı... Bu eserler bir mihenk taşı ve hatta bir dönüm noktası olacaktır.”

Allamenin sayısı yetmişi bulan yayımlanmış kitaplarının bir kısmının listesini İslâm hikmet ve felsefesiyle ilgilenen okuyucularımıza sunuyoruz:

Telif Eserleri:

Şerh Ber Zad’ul-Musâfir-i Molla Sadrâ, Encumen-i İslâmî Hikmet ve Felsefe-i İran, Tahran-h.1369

Şerh-i Hal ve Arâ-i Felsefî-i Molla Sadrâ, İntişârât-ı Zuvvâr, Meşhed-ş.1339

Şerh-i Fusus’ul Hikem-i Fârâbî, Danişgâh-i Firdevsî, Meşhed-ş.1353

Tefsir-i Fatihat’ul-Kitab, Encumen-i İslâmî-i Hikmet ve Felsefe-i İran, Tahran-ş.1360

Tashih ve Şerhleri:

Risâle-i Nuriyye Der Alem-i Misâl, Hakim Bahaî Lâhicî, Encumen-i Felsefe-i İran, Tahran-h. 1397

Resâil-i Vahdet-i Vucud ve Bedâ, S. Muhammet Kazım Assâr, Encumen-i Felsefe-i İran, Tahran-ş.1348

Şerh-i Fusus’ul-Hikem, Müeyyid’ed-din Cendî, İntişârât-ı Danişgâh-ı Firdevsî, Meşhed-ş.1361

Şerh-i Fusus’ul-Hikem, Davud-i Kayserî-i Rumî, İntişârât-ı İlmî ve Ferhengî, Tahran-ş.1375

Risâlet’ul-Meşâir, Molla Sadrâ, Molla Muhammet Lâhicî’nin şerhi ile birlikte,İntişârât-ı Emir-i Kebir, Tahran-ş.1376

El-Şevâhid’ur-Rububiye, Sadreddin-i Şirazî, Meşhed-ş.1346

El-Mebde ve’l-Meâd, Sadreddin-i Şirazî, Encumen-i Felsefe-i İran, Tahran-ş.1354

Resâil-i Felsefî, Sadreddin-i Şirazî, İntişârât-ı Defter-i Tebligât-ı İslâmî, Kum-ş.1362

El-Mesâil’ul-Kudsiyye, Sadreddin-i Şirazî, İntişârât-ı Danişkede-i İlahiyat, Meşhed-şh.1391

El-Mezâhir’ul-İlahiyye, Sadreddin-i Şirazî, İntişârât-ı Sazman-ı Tebliğât-ı İslâmî, Kum-ş. 1378

Meşârik’ud-Dırâre (Şerh-i Tâiyye-i İbn-i Fâriz), Said’ed-din Fegânî, Encumen-i Felsefe-i İran, Tahran-h.1398

Hidâyet’ut-Tâlibîn, Hakim Sebzvârî, İntişârât-ı Evkâf-ı Horâsân, Meşhed-ş.1347

Mecmua-i Resâil-i Hakim Sebzvârî, Encumen-i Felsefe-i İran, Tahran-ş.1348

Kurret’ul-Uyûn, Molla Mehdi Nerâkî, Encumen-i Felsefe-i İran,Tahran-ş.1357

Lemaât-ı İlahiyye, Molla Abdullah Zunuzî, Encumen-i Felsefe-i İran, Tahran-h.1395

Temhid’ul-Kavâid, İbn-i Turke, Encumen-i İslâmî-i Hikmet ve Felsefe-i İran, Tahran-ş.1360

Risâlet’un-Nusus, Sadreddin-i Konevî, Merkez-i Neşr-i Danişgâhî, Tahran-ş.1362

Muntehabâti Ez Asâr-ı Hukemâ-i İlahî-i İranî, cilt:1, Encumen-i Devletî-i İran ve Fransa, Tahran-ş.1350;

Mir Dâmâd, Mir Findereskî, Molla Sadrâ, Molla Recebali Tebrizî, Abdurrezzak Lâhicî, Aga Hüseyin Hânsarî, Molla Şemsâ Gilanî’nin;  Muntehabâti Ez Asâr-ı Hukemâ-i İlahî-i İranî, cilt:2, Encumen-i Devletî-i İran ve Fransa, Tahran-ş. 1354;

Seyyid Ahmed Alevî-i Amilî, Feyz Kâşânî, Muhammed Ali Rıza bin Agacânî, Hüseyin Tenbekânî, Kıvameddin Razî, Muhammed Refi-i Pirzâde ve Muhammed Bakır Pirzâde’nin; Muntehabâti Ez Asâr-ı Hukemâ-i İlahî-i İranî, cilt:3, Encumen-i Felsefe-i İran, Tahran-ş.1355;

Gazi Said Kummî, Mirzâ Hasan Lâhicî, Molla Naima Taleganî, Baha’ud-Din Muhammed Isfahanî, Abdurrahim Demavendî-i Razî’nin; Muntehabâti Ez Asâr-ı Hukemâ-i İlahî-i İranî, cilt:4, Encumen-i Felsefe-i İran, Tahran-ş.1357;

Molla Hamza-i Gilanî, Molla İsmail Bidâbâdî, Molla Mehdi Nerakî, Ahmed Nuri, Molla Nazarali Gilanî’nin eserlerinden seçmelerden oluşan dört ciltlik bir antoloji.