ABD’nin siyasi baskısı eşliğinde Panama Yüksek Mahkemesi’nin, Çin’le bağlantılı şirketin Panama Kanalı’ndaki liman sözleşmelerini iptal etmesinin beklendiği aktarıldı.
YDH- Axios’a konuşan iki kaynağın aktardığına göre, Beyaz Saray, Panama Yüksek Mahkemesi’nin perşembe günü, Çin hükümetiyle bağlantıları bulunduğu belirtilen bir şirket tarafından işletilen Panama Kanalı limanlarına ilişkin kritik bir sözleşmeyi iptal etmesini bekliyor.
Kaynaklar, söz konusu kararın Panama Kanalı’nın her iki ucundaki terminal işletmelerini kapsayan imtiyaz sözleşmeleriyle ilgili olduğunu ifade etti.
Bu sözleşmelerin, Pasifik ve Atlantik okyanusları arasındaki tüm deniz taşımacılığı üzerinde “belirli bir kontrol alanı” yarattığı aktarıldı.
Yüksek Mahkeme’deki dava
Habere göre, Panama Yüksek Mahkemesi önündeki davada temel tartışma konusu, Hong Kong merkezli CK Hutchison şirketinin, 2021’de yenilenenler dahil olmak üzere imtiyaz sözleşmelerini ihlal edip etmediği oldu.
Şirketin söz konusu sözleşmeler aracılığıyla kamu zararına yol açtığı ve ülkenin anayasasını ihlal ettiği ileri sürüldü.
Axios’un aktardığına göre dava, Panama hükümeti tarafından açıldı ve sürecin, yapılan bir denetimin ardından hız kazandığı belirtildi.
Denetimde, CK Hutchison’un sözleşmeleri yönetme biçiminin Panama’yı yaklaşık “1,3 milyar dolar zarara uğrattığı” iddia edildi.
Geçici yönetim ve beklentiler
Haberde, Trump yönetiminden üst düzey bir yetkilinin, Danimarka merkezli denizcilik şirketi Maersk’in, Panama yeni bir ihale sürecine gidene kadar söz konusu imtiyaz sözleşmesini geçici olarak yönetmesinin beklendiğini söylediği aktarıldı.
Aynı yetkili, kararın Panama’daki yargıçlar arasında “çoğunluk, hatta oybirliği” desteğine sahip olduğu bilgisinin hükümete yakın bir kaynaktan iletildiğini belirtti ve kararın kısa süre içinde açıklanmasının beklendiğini ifade etti.
Axios’a konuşan ikinci bir kaynak ise yönetimin olumlu bir karar beklediğini, ancak bunun kesinleşmesi için resmi kararın görülmesi gerektiğini söyledi.
Bölgesel bağlam
Haberde, Trump yönetiminin Panama’daki sürece doğrudan müdahil olmasının, Batı Yarımküre’ye yönelik “daha geniş kapsamlı bir stratejinin” parçası olarak değerlendirildiği aktarıldı.
Bu bağlamda, “ABD’nin bölgedeki jeopolitik çıkarlarının, resmi gerekçelerin ötesine geçtiği” yorumlarına da yer verildi.
Axios, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun 3 Ocak’ta ABD güçleri tarafından kaçırılarak New York’a götürülmesini ve bunun geçmişte Panama lideri Manuel Noriega’nın tutuklanmasıyla aynı döneme denk gelmesini de hatırlattı.
Haberde, her iki olayda da “asıl belirleyici unsurun jeopolitik çıkarlar olduğu” yönünde değerlendirmelere yer verildi.
Sözleşmelerin geçmişi
Axios, Trump’ın, 2025’te göreve gelmeden bir ay önce, ABD çıkarlarının gözetilmemesi halinde Panama Kanalı’nın “tam ve koşulsuz biçimde geri verilmesini talep edeceğini” söylediğini hatırlattı.
Haberde, ABD yönetiminin, Hong Kong merkezli şirketlerin Çin devletiyle ilişkili olduğu yönündeki değerlendirmelerinin, Panama Kanalı’ndaki liman sözleşmelerini yönetimin öncelikli gündem maddelerinden biri haline getirdiği belirtildi.
Süreç kapsamında, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Ocak 2025’te Panama’yı ziyaret ederek limanların kontrolü konusunu gündeme getirdiği; ardından CK Hutchison’un, Panama Kanalı sözleşmesini ABD merkezli yatırım şirketi BlackRock’a “22,8 milyar dolarlık” bir anlaşmayla devretmeyi kabul ettiği aktarıldı.
Ancak dört ay sonra, Temmuz ayında şirketin Çinli denizcilik firması Cosco’yu “büyük stratejik yatırımcı” olarak sürece dahil edeceğini açıklaması üzerine, bu adımın ABD yönetimi tarafından “kabul edilemez” bulunduğu belirtildi.
Bu gelişmeden iki gün sonra, 30 Temmuz’da Panama Sayıştayı’nın sözleşmelerin iptali için dava açtığı ve sürecin o tarihten bu yana belirsizlik içinde olduğu kaydedildi.
Axios’a göre, Panama Yüksek Mahkemesi’nin CK Hutchison’u “uygunsuz bir taraf” olarak değerlendirmesi halinde, söz konusu anlaşmanın fiilen sona ermiş sayılabileceği ifade ediliyor.
