ABD Yüksek Mahkemesi'nin, Donald Trump’ın uyguladığı gümrük vergilerinin büyük bir kısmını iptal etmesinin beraberinde muhafazakar ve liberal yargıçlar arasında "önemli meseleler doktrini"nin kullanımı ve başkanlık yetkilerinin sınırlandırılması konusunda tartışma başladı.
YDH - Muhafazakar Yargıç Neil Gorsuch, Joe Biden ve Donald Trump tarafından öne sürülen geniş kapsamlı başkanlık yetkilerine yaklaşımda tutarlılık sergilemedikleri gerekçesiyle Yüksek Mahkeme’deki meslektaşlarına tepki gösterdi.
Gorsuch, cuma günü Trump’ın gümrük vergilerinin çoğunu iptal eden 6'ya 3'lük çoğunluk grubunda yer almasına rağmen, davaya yaklaşımları nedeniyle diğer yargıçlara yönelik sitemlerini içeren 46 sayfalık ayrı bir şerh kaleme aldı.
Gorsuch, meslektaşlarının Trump döneminde, Biden döneminde uyguladıkları emsal kararları fiilen farklılaştırdığını savundu. Gorsuch, bu durumu "olayların ilginç bir gelişimi" olarak nitelendirdi.
Gorsuch’un eleştirileri, savunucularının Kongre tarafından açıkça yetkilendirilmeyen geniş kapsamlı başkanlık eylemlerini yasakladığını söylediği "önemli meseleler doktrini" (major questions doctrine) üzerine yoğunlaştı.
Muhafazakar çoğunluktaki mahkeme, Biden görevdeyken öğrenci kredisi borçlarının silinmesi gibi geniş kapsamlı planları durdurmak için bu doktrini benimsemişti.
Muhafazakar yargıçlar gümrük vergisi kararında görüş ayrılığına düştü
Trump’ın gümrük vergileri aleyhindeki cuma günkü kararda muhafazakar çoğunluk bölündü. Yargıç Amy Coney Barrett ve Başyargıç John Roberts ile birlikte çoğunlukta yer alan Gorsuch, Trump’ın gümrük vergilerinin Kongre’den geçmesi gerektiği sonucuna vardı.
Diğer üç muhafazakar yargıç Clarence Thomas, Brett Kavanaugh ve Samuel Alito ise karara muhalif kaldı.
NBC News'e konuşan Fordham Üniversitesi Hukuk Fakültesi Profesörü Robin Effron, "Bu durum, Yüksek Mahkeme içinde şu an ne kadar büyük bir iç çekişme olduğunu gösteriyor" dedi.
Effron, Roberts’ın 21 sayfalık çoğunluk görüşünün dokuz oyun tamamını almayı umarak yazıldığını ancak bunun yerine "büyük bir iç başarısızlıkla" sonuçlandığını ekledi.
Sonuca katılan bazı yargıçlar bile, Roberts’ın Trump’ın gümrük vergilerini kısıtlarken önemli meseleler doktrini benimsemeye çalışan kısmına imza atmadı; bu da doktrinin gelecekteki davalarda nasıl uygulanacağı konusunda soru işaretleri yarattı.
Yargıçlar arasında karşılıklı atışma
Geçmişteki kararlarda Biden’ı destekleyen ve önemli meseleler doktrini eleştiren mahkemenin üç liberal yargıcı, Trump aleyhindeki çoğunlukta yer alsa da bu teoriyi yine benimsemedi.
Önemli meseleler doktrini kararlılıkla destekleyen Gorsuch ise şerhinde meslektaşlarının bu konudaki kararsızlığına işaret etti.
Gorsuch, liberal yargıçlara atıfta bulunarak, "Önemli meseleler doktrini geçmişte eleştirenler, bu davada uygulanmasına itiraz etmiyor" dedi.
Ardından muhalif muhafazakarlara değinerek, "Geçmişte önemli meseleler kararlarına katılan diğerleri ise bugünkü uygulamaya muhalefet ediyor" diye ekledi.
Thomas, Kavanaugh, Barrett ve liberal Yargıç Elena Kagan, Gorsuch’un eleştirilerine kendi görüşlerinde yanıt verme ihtiyacı hissetti. Bu durumun, mahkemenin davayı karara bağlamasının neden aylar sürdüğünü açıklayabileceği belirtiliyor.
Kagan, örneğin Gorsuch’u hedef alan bir dipnotta, doktrini sessizce onayladığı fikrine karşı çıkarak, "Kendisini takip edenlere duyduğu güçlü arzu göz önüne alındığında, onlardan biri olmadığımı kendisine bildirmekten üzüntü duyuyorum" ifadesini kullandı.
William & Mary Hukuk Fakültesi Profesörü Jonathan Adler, Gorsuch’un Kagan’a yönelik eleştirisinin haklılık payı olduğunu belirterek, Kagan’ın cuma günkü görüşüyle geçmişteki oyları arasında bağ kurmanın zor olduğunu ifade etti.
Mahkemenin Biden’ın iklim değişikliğiyle mücadele girişimleri aleyhinde karar verdiği 2022 tarihli bir davada Kagan, önemli meseleler doktrini muhafazakar çoğunluğun işine geldiğinde "sihirli bir şekilde ortaya çıktığını" yazmıştı.
Gümrük vergilerine karşı açılan davaya katılan George Mason Üniversitesi Hukuk Fakültesi Profesörü Ilya Somin ise muhalif muhafazakarların da kendileriyle çelişmekten suçlu olduğunu savundu.
Kavanaugh görüşünde, dış ilişkiler mülahazaları nedeniyle önemli meseleler doktrini gümrük vergilerine uygulanmayacağını öne sürmüştü.
Somin, "Haklı gösterilemese bile gümrük vergileri için bu doktrine keyfi bir istisna getirmek istiyorlar gibi görünüyor" dedi.
Adler için asıl önemli olan, mahkemenin hangi hukuki yaklaşımı benimserse benimsesin, soldaki birçok kişinin aksi yöndeki endişelerine rağmen önemli bir davada Trump aleyhinde karar vermiş olmasıdır.
Adler, "Bunu önemli meseleler doktrini olarak adlandırsak da adlandırmasak da mahkemenin, Kongre’nin yürütme organına verdiği yetkilerin sınırlarını denetlemeyi önemli bulduğu çok açık" değerlendirmesinde bulundu.
