Ez-Zeytun Merkezi, 2024-2025 yıllarını kapsayan Filistin Stratejik Raporu'nun özetini kamuoyuyla paylaştı. Dr. Muhsin Muhammed Salih yönetiminde 15 uzman araştırmacı tarafından hazırlanan çalışma, demografik verilerden ekonomik çöküşe ve bölgedeki askeri hareketliliğe kadar kapsamlı bir analiz sunuyor.
YDH - Ez-Zeytun Strateji ve Danışmanlık Merkezi, 500 sayfayı aşan ve 15 uzmanın katkı sağladığı 2024-2025 Filistin Stratejik Raporu'nun özetini yayımladı.
Aksa Tufanı sonrası süreci değerlendiren çalışma, Filistin davasının tarihi bir dönemeçten geçtiğini belirtiyor.
Raporda, Filistin içindeki siyasi durumun krizde olduğu, Filistin Yönetimi'ne yönelik eleştirilerin arttığı kaydediliyor.
Özellikle Gazze'deki askeri operasyonlar ve Batı Şeria'daki ihlaller sürecin odağında yer alıyor.
Yönetimin "reform" olarak nitelendirdiği ancak tartışmalara yol açan, şehit ve esir maaşlarının kesilmesi ile Filistin Kurtuluş Örgütü bünyesindeki atamalar gibi adımlar, dış baskıların gölgesinde gerçekleştiriliyor.
Gazze'nin "ertesi gün" yönetimi konusunda ise Filistinli taraflar arasında görüş ayrılıkları sürüyor.
Filistin Yönetimi yönetimi devralmaya hazır olduğunu bildirirken, Hamas'ın çatışma sonrası dönem için önerilen toplum destek komitesi fikrine karşı esneklik gösterdiği ancak bu durumun tam bir iç uzlaşı sağlamadığı belirtiliyor.
Öte yandan kamuoyu yoklamaları, Filistinlilerin büyük çoğunluğunun temel reformlar talep ettiğini ve Filistin Yönetimi Başkanı'nın istifasını istediğini ortaya koyuyor. Çin arabuluculuğunda gerçekleşen Pekin Deklarasyonu gibi uzlaşı girişimleri ise İsrail'in reddi ve ABD'nin çekinceleri nedeniyle uygulama aşamasında zorluklarla karşılaşıyor.
Raporda yer alan verilere göre, 2025 yılı sonu itibarıyla dünyadaki Filistinli sayısı 15,5 milyona ulaştı. Bu nüfusun yüzde 52,1'i Filistin dışında yaşarken, yüzde 47,9'u tarihi Filistin topraklarında bulunuyor.
Yaklaşık 10,5 milyon kişi ile mülteciler, toplam nüfusun yüzde 68'ini oluşturuyor. Demografik projeksiyonlar, tarihi Filistin topraklarındaki Filistinli sayısının 2023 sonu itibarıyla Yahudi nüfusunu geçtiğini ve bu farkın 2030 yılına kadar kademeli olarak artacağını öngörüyor. Gazze Şeridi ise iki yıllık süreçte nüfusunun yüzde 10,6'sını kaybetti.
Kudüs ve kutsal mekanlardaki durum
Ez-Zeytun Merkezi, Mescid-i Aksa'nın yahudileştirilmesinde yeni bir aşamaya geçildiğini kaydediyor. 2025 yılında Mescid-i Aksa'ya yönelik günlük baskınların ve talmudik ritüellerin devlet destekli hale geldiği, baskın yapanların sayısının 73 bini aştığı belirtiliyor.
Benzer bir sürecin el-Halil'deki İbrahim Camii için de işletildiği aktarılıyor. Kudüs'teki Filistinli sayısı yaklaşık 405 bin olarak hesaplanırken, kentsel dönüşüm projeleri ve yıkım politikalarıyla bu demografik yapının değiştirilmeye çalışıldığı ifade ediliyor. Gazze'de ise camilerin yüzde 93'ünün ve mezarlıkların yüzde 66'sının tahrip edilmesi, bölgenin dini ve tarihi kimliğinin silinmesi girişimi olarak tanımlanıyor.
Raporda, Filistin ekonomisinin içinde bulunduğu tablo karamsar bir görünüm sergiliyor. 2025 yılında Gazze'deki gayrisafi yurt içi hasıla 2023'e kıyasla yüzde 84 oranında küçülürken, işsizlik oranı yüzde 78'e ulaştı.
Batı Şeria'da ise ekonomi yüzde 13 oranında daraldı ve işsizlik yüzde 28 oldu. 2024 yılında toplam Filistin gayrisafi yurt içi hasılası 16 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.
Filistin Yönetimi'nin gelirlerinin yüzde 84'ü gümrük vergileri ve dış yardımlara bağlı durumda, bu da mali kararların siyasi ve güvenlik şartlarına endeksli kalmasına neden oluyor.
Askeri cephede 2024-2025 döneminde yoğun bir çatışma süreci yaşandı. İsrail ordusu 2025 yılında yalnızca Gazze'de 20 bin 900 hava saldırısı gerçekleştirdi. Hamas ve diğer direniş gruplarının faaliyetleri devam ederken, Şabak verileri Batı Şeria'daki operasyonların sayısını binlerle ifade ediyor.
7 Ekim 2023'ten bu yana hayatını kaybeden Filistinlilerin sayısı 78 bini aşmış durumda. Rapor, İsrail'in askeri ve stratejik hedeflerine ulaşmada başarısız olduğunu, direnişin ise sahadaki operasyonel yeteneğini koruduğunu vurguluyor.
Gelecek dönemde Filistin içi kutuplaşmanın süreceği, İsrail'in ise özellikle Kudüs ve Batı Şeria'da yeni oldu-bittiler oluşturmaya devam edeceği tahmin ediliyor.
