ABD-İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş, Hürmüz Boğazı’nda ve Körfez’de küresel enerji güvenliğini tehdit ederken, Trump’ın “küçük operasyon” olarak nitelendirdiği girişim geniş çaplı bir kriz haline geldi.
YDH- ABD hava savunma sistemleri ve birliklerin “Doğu Asya’dan çekildiği”, Körfez’deki petrol zengini bölgeler için yapılan füze önleyici taleplerin “engellendiği” bildirildi. Hatta Romanya’daki bir hava üssü de ABD-İsrail savaşına dahil edildi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın “küçük bir operasyon” olarak nitelendirdiği bu girişim, Soğuk Savaş sonrası “süper gücün güvenlik mimarisine en büyük yüklerden biri” haline geliyor.
İran’a karşı savaşın maliyetleri ve yanıtı
ABD, küresel ortaklarından “büyük fedakârlıklarla” savaş yürütüyor, ancak milletvekilleri ve dünya liderleri “savaşın amacı ne?” sorusunu soruyor.
Trump yönetimi hâlâ Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasını nasıl aşacağı veya enerji fiyatlarını nasıl kontrol edeceği konusunda somut yanıt vermiş değil.
Oxford Üniversitesi tarih profesörü Peter Frankopan, Middle East Eye’a yaptığı açıklamada, “ABD’nin baştan bir Pandora kutusunu açıp sonrasını düşünmemesi itibarı kaybettirdi. Yetersizlik göstermek kötü bir şey.” dedi.
Savaşın üçüncü haftasında, ABD-İsrail saldırıları İran’ı uzaktan hedef alabildiğini gösterdi. İran lideri Ayetullah Ali Hamenei, savaşın ilk dalgasında şehit edilirken, ABD “6.000 hedefi vurduğunu” iddia etti. Ancak Trump’ın çağrısını yaptığı hükümet kurumlarının ele geçirilmesi hâlâ gerçekleşmedi ve Ayetullah Hamenei’nin oğlu Seyyid Mücteba, bir sonraki lider olarak atandı.
Körfez ve Çok Kutuplu Tehditler
İran, Doha, Manama ve Dubai’yi ucuz Şahit insansız hava araçlarıyla hedef almaya devam ederken, pahalı Amerikan füze önleyicileri tükeniyor.
Tel Aviv’e saldırılar devam ederken ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen dünyadaki enerji arzının %20’si bu hafta en az altı gemiyle vuruldu.
İran, 40 yıldır ABD ambargosu altında olmasına rağmen bu saldırıları gerçekleştiriyor. London School of Economics Uluslararası İlişkiler profesörü Fawaz Gerges, “ABD için Süveş Krizi benzeri bir an yaşıyoruz” dedi.
Trump’ın iddiasına göre, Rusya İran’ın ABD’ye saldırılarını destekliyor, Çin ise hava savunma ve saldırı sistemlerini Tahran’a gönderiyor.
Habere göre, bir Arap yetkilisi, silah sevkiyatlarının kesintisiz devam ettiğini ileri sürüyor. Ancak uzmanlar, Çin ve Rusya’nın sadece bölgedeki “bozucu” rolü oynadığını belirtiyor.
ABD’nin Asya ve Avrupa’daki kaymaları
ABD’nin Ortadoğu’ya odaklanırken Doğu Asya’daki Taahhütleri azaltma stratejisi “sembolik ağırlığa” sahip. ABD, Terminal High-Altitude Area Defence (Thaad) sistemini Güney Kore’den Ortadoğu’ya taşıyor ve bazı Patriot füze sistemlerinin yeniden konuşlandırılmasını değerlendiriyor.
Pentagon, Japonya’dan USS Tripoli ve 2.500 deniz piyadesini Ortadoğu’ya yönlendiriyor. ABD’nin Avrupa’daki ortakları da savaşın maliyetini taşıyor: Almanya’dan Malatya’ya Patriot sistemi taşındı, Romanya yakıt ikmal ve uydu haberleşme ekipmanları ile destek sağlıyor. Yunanistan da Ege’de Patriot konuşlandırdı.
Hürmüz Boğazı ve küresel enerji krizi
ABD, Hürmüz Boğazı’nı açmakta yetersiz kalınca Fransa ve İtalya İran ile tanker geçişini güvence altına almak için temas kurdu; Hindistan da aynı yolu izledi.
Gerges, “Çok daha kaotik, çok kutuplu bir dünya olacak” yorumunu yaptı. “ABD’nin küresel prestiji ve güvenilirliği üzerindeki kriz” sadece Körfez’de değil, dünya genelinde etkisini gösteriyor.
