ABD-İsrail saldırılarıyla tırmanan savaş kısa vadede sona erse bile enerji piyasalarından küresel tedarik zincirlerine kadar uzanan ekonomik sarsıntı Amerikalı tüketiciler için aylarca sürebilir.
YDH- Washington Post’un analizine göre, süregelen çatışmalar önümüzdeki birkaç hafta içinde sona erse dahi, savaşın ekonomik yansımaları Amerikalı tüketiciler için ağırlaşmaya devam edebilir.
Uzmanlar, ekonomik sarsıntının etkilerinin aylarca sürebileceği konusunda hemfikir.
Sürecin ilk somut göstergeleri piyasalarda kendisini hissettirmeye başladı.
E-ticaret devi Amazon, teslimat operasyonları için ek yakıt ücreti uygulama kararı alırken; konut kredisi (mortgage) faiz oranları son yedi ayın zirvesine tırmandı.
Tüketicilerin ise kısa süre içinde meşrubatlardan temizlik ürünlerine kadar geniş bir yelpazede yeni fiyat artışlarıyla karşı karşıya kalması bekleniyor.
═══════════════════════════════
İran, Hürmüz'ü stratejik silaha dönüştürüyor
═══════════════════════════════
Şu ana kadar ABD-İsrail ortak askeri operasyonlarının maliyeti, ABD ekonomisinin güçlü büyüme performansı sayesinde Asya’daki finansal çalkantılara kıyasla daha dengeli seyretti.
Ancak hızla artan enerji faturaları, yükselen faiz oranları ve derinleşen tedarik darboğazları, çok daha sert bir ekonomik dönemin habercisi olarak değerlendiriliyor.
Ipsos tarafından 31 Mart’ta gerçekleştirilen güncel bir anket, karamsarlığı gözler önüne seriyor: Amerikalıların %56’sı savaşın kişisel mali durumları üzerinde "olumsuz etkiler" yaratacağını öngörürken, iyimser düşünenlerin oranı %7’de kalıyor.
Çatışmaların uzaması durumunda, Asya ve Avrupa’dan ABD’ye uzanan küresel tedarik zincirlerinde fiyat artışlarının ve lojistik aksamaların kronikleşmesi muhtemel görünüyor.
New York merkezli analist Rachel Ziemba, "Küresel piyasaların birbirine bağlı yapısı nedeniyle ABD’nin bu süreçten muaf kalması mümkün değil," diyerek uzmanlar arasındaki endişenin dozunun arttığını vurguluyor.
Siyasi cephede Başkan Donald Trump, çatışmaların ay sonuna kadar durabileceğine dair sinyaller veriyor.
Ancak bir ABD F-15 savaş uçağının İran ateşiyle düşürülmesi ve Kuveyt’teki stratejik bir tesisin füzeyle vurulması, risklerin canlılığını koruduğunu gösteriyor.
Yatırımcılar ise mevcut gerilime rağmen petrol piyasalarında yaz ortasına kadar bir stabilizasyon bekliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması durumunda tarihin en büyük enerji şokunun yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Bloomberg Economics, deniz trafiğinin üç ay durması halinde petrolün varil fiyatının 170 dolara fırlayabileceğini öngörürken; Oxford Economics, savaşın altı ay daha sürmesinin küresel ekonomiyi resesyona sürükleyeceği uyarısını yapıyor.
Boğazdaki kısıtlamalar şimdiden milyonlarca varil petrolün piyasadan çekilmesine neden oldu.
Bu arz kaybının etkileri önce Asya ve Avrupa’da hissedilirken, nakliye süreleri nedeniyle asıl büyük dalganın Amerika’ya ulaşması an meselesi.
JPMorgan Chase’in raporuna göre ABD, Kaliforniya istisnası dışında fiziksel bir arz kıtlığından ziyade şiddetli "fiyat şokları" ile sarsılacak.
Enerji uzmanı Robert McNally de bu tespiti doğrulayarak krizin temel karakterinin fiyat artışları olacağını belirtiyor.
Kriz sadece enerjiyle sınırlı değil; alüminyum ve helyum gibi kritik emtiaların taşınmasındaki aksamalar, küresel sanayiyi de çıkmaza sokuyor.
Körfez bölgesindeki limanlarda biriken soğutmalı konteynerlerin eksikliği, ihracatçıları zor durumda bırakıyor.
Küresel ölçekte finans piyasaları sert kayıplar yaşarken, Wall Street, kar büyümesi beklentileriyle bu sarsıntıyı şimdilik sınırlı bir hasarla karşılıyor.
Ancak ABD içindeki baskı unsurları giderek ağırlaşıyor: Enflasyon endişeleriyle tahvil getirileri yükselirken, konut kredisi faizleri %6,46’ya ulaştı.
Bank of America, Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklığın sürmesi halinde, petrokimya ve genel emtia fiyatlarındaki artışla birlikte enflasyonun %2,8'den %4 seviyelerine tırmanabileceğini tahmin ediyor.
Güney Kore’deki Yucheon Ulusal Ticaret Odası, ham madde tedarikindeki kopuş nedeniyle "mücbir sebep" ilan ederek krizin üretim ayağındaki ciddiyetini tescilledi.
Özellikle yarı iletken endüstrisi için vazgeçilmez olan helyum arzındaki daralmanın etkilerinin yıllarca süreceği tahmin ediliyor.
Havacılık sektörü ise krizden ilk etkilenenlerden oldu.
Ryanair, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizliğin sürmesi durumunda yaz uçuşlarının %10’unu iptal edebileceğini duyururken, Avrupa’daki havalimanları jet yakıtı krizi için acil durum senaryolarını devreye soktu.
