NBC News'e konuşan üç kaynak, nisan başında İran üzerinde düşürülen ABD'ye ait F-15E savaş uçağının Çin yapımı bir taşınabilir hava savunma sistemiyle vurulmuş olabileceğini belirtti.
YDH - NBC News'in üç kaynağa dayandırdığı haberine göre, nisan ayının başında İran üzerinde düşürülen ABD Hava Kuvvetleri'ne ait F-15E Strike Eagle savaş uçağı, Çin üretimi bir taşınabilir hava savunma sistemiyle vurulmuş olabilir.
Kaynaklar, ABD'li yetkililerin uçağın düşürülmesine ilişkin soruşturmayı sürdürdüğünü aktardı. NBC News, bunun onlarca yıl sonra ilk kez bir ABD savaş uçağının düşman ateşi sonucu kaybedildiği olaylardan biri olduğunu yazdı.
Bir kaynak ve bir ABD'li yetkili, çatışmanın erken aşamalarında Çin'in İran'a düşük görünürlüklü uçakları tespit edebilen uzun menzilli bir radar sistemi de vermiş olabileceğini söyledi.
Kaynaklara göre, söz konusu taşınabilir hava savunma füzesinin İran'a yakın dönemde mi ulaştırıldığı yoksa yıllar önce teslim edilen bir cephaneliğin parçası mı olduğu henüz bilinmiyor.
Aynı şekilde Çin yapımı YLC-8B radar sisteminin çatışmalarda kullanılıp kullanılmadığı da netlik kazanmış değil.
NBC News'in konuya ilişkin sorusuna yanıt veren Çin Büyükelçiliği sözcüsü şu açıklamayı yaptı:
"Çin, askeri ürün ihracatı konusunda her zaman ihtiyatlı ve sorumlu davranır; ihracat denetimi alanındaki Çin yasaları, düzenlemeleri ve ilgili uluslararası yükümlülükler doğrultusunda sıkı kontrol uygular. Çin, temelsiz karalamalara ve kötü niyetli ilişkilendirmelere karşıdır."
Çin ile İran arasındaki temaslara dair görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir ABD'li yetkili ise Washington'ın Pekin'in Tahran'a verdiği destekten tamamen haberdar olduğunu söyledi.
Yetkili, Çin'in savaş öncesinde de İran'a destek sağladığını ancak çatışma sırasında verilen yardımın savaşın gidişatını önemli ölçüde etkilemediğini belirtti.
Yetkili, "Bu önemli bir destek değildi. Operasyonel açıdan belirleyici bir etki yaratmadı" dedi.
NBC News'in aktardığına göre Çin, 1980'ler ve 1990'larda İran'a balistik füzelerden savaş uçaklarına kadar geniş yelpazede silah satışı yaptı.
Ancak 2006'da Birleşmiş Milletler yaptırımlarının yürürlüğe girmesinin ardından Pekin büyük ölçekli anlaşmalardan uzaklaştı.
Haberde, Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü verileri ve uzman değerlendirmelerine göre Çin'in daha sonra çift kullanımlı teknoloji ve bileşen tedarikine yöneldiği belirtildi. Bu süreç İran'ın kendi savunma sanayisini geliştirmesine katkı sağladı.
Demokrasileri Savunma Vakfı'ndan Craig Singleton ise Çin'in ABD yaptırımlarına rağmen yıllardır İran'a ekonomik destek verdiğini ifade etti.
Singleton, Pekin'in sağladığı teknolojilerin İran'ın gözetim kapasitesini artırmasına ve silahlı kuvvetlerini modernize etmesine yardımcı olduğunu belirtti.
2006 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Batılı ülkelerin desteğiyle İran'a yönelik nükleer teknoloji, füze teknolojisi ve çift kullanımlı ürün transferlerini yasakladı.
Avrupa Birliği, Nisan 2007'de İran'a her türlü konvansiyonel silah ve yedek parça satışına tam ambargo uygulamaya başladı.
Haziran 2010'da kabul edilen bir BM kararı, İran'a tank, savaş uçağı ve füze sistemleri gibi ağır silahların satışına yönelik uluslararası yasağı da yürürlüğe koydu.
İran'a ve İran'dan temel silah sistemlerinin transferine ilişkin BM kısıtlamaları Ekim 2020'de sona erdi, ancak Eylül 2025'te yeniden yürürlüğe girdi.
ABD'ye ait F-15E Strike Eagle savaş uçağı nisan ayının başında İran hava sahasında düşürüldü. Uçaktaki iki mürettebat da fırlatma koltuğuyla uçaktan ayrıldı.
Pilot birkaç saat içinde kurtarıldı. Diğer mürettebat üyesi ise ABD özel kuvvetlerinin yürüttüğü kara operasyonu sırasında bulundu.
ABD Başkanı Donald Trump nisan ayının ortasında Çin'in İran'a silah göndermediğine ilişkin yazılı güvence verdiğini açıkladı.
Ancak Trump'ın açıklamasından dört gün önce CNN, ABD istihbaratına dayandırdığı haberinde Pekin'in İran'a yeni hava savunma sistemleri göndermeye hazırlandığını bildirdi.
Financial Times da 15 Nisan'da yayımladığı haberinde, İran'ın 2024'te fırlatılmasının hemen ardından satın aldığı bir Çin keşif uydusunu kullanarak Ortadoğu'daki ABD üslerine yönelik saldırıları koordine ettiğini yazdı.
Trump, Çin'in İran'a silah göndermesi halinde Pekin'e ek yüzde 50 gümrük vergisi uygulayabileceği uyarısında bulundu.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılardan önce de Reuters, kaynaklarına dayandırdığı haberinde Tahran'ın ABD saldırısı ihtimaline karşı Çin'den gemisavar seyir füzeleri satın almaya yönelik bir anlaşmaya yakın olduğunu aktarmıştı.
