İran'ın Hürmüz Boğazı'nda gelecekte sigorta ve hizmet ücretleri uygulayabileceği yönündeki işaretler, küresel enerji ve deniz ticaretinin en kritik geçiş noktasında yeni bir belirsizlik dalgası yarattı.
YDH- Financial Times (FT), İran’ın, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapan gemilere “sigorta ücreti” talep etme hakkını saklı tuttuğunu söylediğini bildirdi.
Habere göre, bu adım, Tahran yönetiminin Washington ile varılan geçici barış anlaşmasının ardından söz konusu su yolunda denetim tesis etme çabası olarak değerlendiriliyor.
FT’nin ulaştığı ve gemi işletmecileri arasında dolaşıma sokulan bir belgede, İran’a bağlı Fars Körfezi Boğaz Otoritesi’nin (PGSA) “tüm gemilerin PGSA tarafından onaylanmış geçerli bir sigorta poliçesine sahip olması gerektiğini” belirttiği aktarıldı.
Bu hizmetin şimdilik “ücretsiz” sağlanacağı ifade edilse de söz konusu belgede PGSA’nın “gelecekte sigorta ücreti getirme hakkını saklı tuttuğu ve bu ücretin ilgili sigortacı tarafından belirleneceği” bildirildi.
Hürmüz'de yeni ücret rejimi tartışması
ABD-İran geçici barış anlaşmasının bir parçası olarak İran’ın, daha önce dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu kritik su yolunda trafiği savaş öncesi seviyelere çekmeyi ve 60 gün boyunca kullanım için ücret talep etmemeyi kabul ettiği hatırlatıldı.
Ancak sigorta ücretlerinin devreye girmesi, gemicilik sektöründe İran’ın boğaz üzerinde yeni bir rejim kurarak gemileri geçiş için ödeme yapmaya zorlayacağı yönündeki endişeleri pekiştirdi.
Habere göre uzmanlar, bu uygulamanın BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne ve uluslararası sularda serbest geçiş hakkına aykırı olacağını iddia ediyor.
İsminin açıklanmasını istemeyen bir İranlı yetkili, konuya ilişkin olarak “Mutabakat metni açıktır. Mutabakatın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 60 günlük süre boyunca gemi trafiği herhangi bir ücret tahsil edilmeksizin gerçekleştirilecektir” dedi.
Yetkili, bu sürenin ardından İran ve Umman’ın, “büyük olasılıkla hizmet sunumu ve güvenli geçişe ilişkin ücretleri” içerecek bir formül üzerinde anlaşacağını ekledi. Yetkili ayrıca, detayların henüz İran ve Umman arasında netleştirilmesi gerektiğini ve “metnin bunun bölge ülkeleriyle istişare içinde yapılacağını belirttiğini” sözlerine ekledi.
Batı yakasında karasuları boğazdan geçen Umman’ın daha önce geçiş ücreti almayacağını açıkladığı ancak konu hakkında bilgi sahibi bir kaynağın bu ay içinde Umman’ın çevresel iyileştirme ve “kılavuzluk ile güvenlik dahil gelişmiş seyir yönetimi” kapsamında “yasal ücretler” değerlendirdiğini belirttiği ifade edildi.
İran'ın uyarı ateşi ve yeni geçiş kuralları
FT’nin haberinde ayrıca, İran’ın cuma günü boğazda gemilere uyarı ateşi açtığı, iki ayrı kaynağa dayandırılarak aktarıldı.
Kaynaklara göre, Tahran yönetimi, gemilere yaptığı radyo anonsunda şu ifadelere yer verdi: “İsrail’in Lübnan’dan çekilmesi, deniz ablukasının tamamen kaldırılması ve Amerikan terör güçlerinin ayrılmasının İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki anlaşmanın temel şartları olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu iki koşul yerine getirilene kadar Hürmüz Boğazı kapalı kalacaktır. Tüm gemilere kendi güvenlikleri için Hürmüz Boğazı’na yaklaşmaktan kaçınmaları talimatı verilmektedir. Bu emri dikkate almayan her gemi hedef alınacaktır.”
Tahran’ın daha önce gemilerden boğaz geçişi için kripto para cinsinden 2 milyon dolar talep edeceğini duyurduğu hatırlatılan haberde, ne İran’ın ne de ABD’nin BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olduğu vurgulandı.
Geçici ABD-İran anlaşması hükümlerine göre Tahran’ın, “Boğaz’da gelecekteki yönetim ve denizcilik hizmetlerini tanımlamak” üzere Umman ve diğer Körfez ülkeleriyle görüşmeler yapmasının öngörüldüğü belirtildi. Anlaşmada, bu sonucun “uygulanabilir uluslararası hukuka ve kıyı devletlerinin egemenlik haklarına uygun” olması gerektiği kaydedildi.
İran’ın boğaz üzerindeki kozunun, iki taraf arasındaki müzakerelerin “en tartışmalı” unsurlarından biri haline geldiği ifade ediliyor.
Mayın endişesi ve mahsur kalan yüzlerce gemi
Habere göre, kurulduğu günden bu yana PGSA’nın ABD tarafından yaptırımlara maruz bırakılması, gemi işletmecilerinin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş yapabilecekleri tarihi hesaplamaya çalışırken bir ikilem yaratıyor.
PGSA belgesinde ayrıca, gemilerin boğazda izlemesi gereken rota da tarif edilerek İran kıyılarına yakın bir deniz yolunun koordinatları verildi.
PGSA’nın “Alternatif rotaların kullanılması veya rotadan sapma kesinlikle yasaktır ve ihlal sayılacaktır” ifadesine yer verdiği aktarıldı.
Gemi sahiplerinin, İran’ın su yolunun ortasına mayın döşemiş olabileceği endişesiyle, İran’ın belirlediği rotalar ya da çatışma sırasında bazı gemilerin kullandığı Umman kıyısına yakın rota dışındaki güzergahları kullanmakta “isteksiz” davrandıkları bildirildi.
Perşembe günü gemilerin Körfez’den çıkışında yaşanan yoğunluğa rağmen, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları nedeniyle son ABD-İran anlaşmasının zorlanmasıyla cuma sabahı trafiğin durgun olduğu gözlendi.
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Genel Sekreteri Arsenio Dominguez’in ise bazıları 100 günden fazla süredir mahsur kalan denizcilerin Körfez’den tahliyesi için insani bir koridor üzerinde çalışmaya devam ettiklerini bildirdi.
Dominguez, “Tüm geçişlerin potansiyel mayınlar da dahil olmak üzere her türlü tehlikeden arındırılmış olmasını sağlamak için gerekli güvenlik garantilerini de topluyoruz” ifadelerine yer verdi.
