Avrupa Birliği'nin sınır geçişlerini dijitalleştirmek amacıyla nisan ayında tam anlamıyla hayata geçirdiği Giriş-Çıkış Sistemi (EES), havalimanlarında uzun kuyruklara ve uçuş iptallerine yol açarak operasyonel bir krize neden oldu.
YDH - Avrupa Birliği (AB) genelinde nisan ayında tam kapasiteyle işletilmeye başlanan yeni Giriş-Çıkış Sistemi (EES), entegrasyon ve altyapı yetersizlikleri nedeniyle sınır kapılarında büyük bir karmaşaya yol açtı.
Financial Times gazetesinin aktardığı verilere göre, havalimanı işletmecileri ve havayolu şirketleri, seyahat yoğunluğunun zirveye ulaşacağı yaz dönemi öncesinde sistemdeki aksaklıkların operasyonları durma noktasına getirebileceği uyarısında bulunuyor.
Schengen Bölgesi dışından gelen seyahatçilerin pasaportlarına basılan fiziki damgaların yerini alması için tasarlanan dijital sistem, kişilerin giriş-çıkış tarihlerini kaydetmenin yanı sıra yüz taraması ve parmak izi gibi biyometrik verileri de topluyor.
Ancak sistemin teknik altyapısının fiziki koşullarla uyumsuzluğu, ilk haftalardan itibaren ciddi gecikmeleri beraberinde getirdi.
Havacılık sektörü liderleri, Brüksel ve üye ülke hükümetlerinin projeyi hayata geçirme biçimine yönelik eleştirilerini açıkça dile getiriyor.
Havayolu şirketi easyJet'in Genel Müdürü Kenton Jarvis, sınır kapılarındaki bekleyişlere tepki göstererek, "Yolcuların sınırda bu denli uzun kuyruklarda beklemek zorunda kalması kabul edilemez. Açık konuşmak gerekirse, yetkililerin bu sisteme hazırlanmak için 2017 yılından beri vakti vardı. Yaşananlar tamamen affedilmez" ifadelerini kullandı.
Sistemin operasyonel kapasitesinin yetersizliğine dikkat çeken Ryanair Operasyon Direktörü Neal McMahon da benzer bir tablo çizdi.
McMahon, "EES sisteminin yaz sezonundaki yüksek yolcu hacmini kaldırabilecek düzeyde olmadığı son derece açık. Bu plansız pasaport kontrol sistemi, yaz aylarında havalimanlarında kördüğüme, kaçırılan uçuşlara ve seyahat kalitesinde büyük bir düşüşe zemin hazırlıyor" değerlendirmesinde bulundu.
Güvenlik odaklı yaklaşım operasyonu felç etti
Uluslararası Havalimanları Konseyi Avrupa (ACI Europe) Genel Direktörü Olivier Jankovec ise uyarılarının zamanında dikkate alınmadığını vurguladı.
Yetkililere bu riskleri daha önce bildirdiklerini belirten Jankovec, "Projeye yalnızca güvenlik ve kayıt mekanizmaları penceresinden yaklaştılar. Sürecin sahadaki operasyonel boyutunu başından itibaren göz ardı ettiler" dedi.
Sistemin devreye girmesiyle birlikte İtalya sınır polisi, terminallerde saatlerce süren kuyruklar oluştuğunu rapor etti. Bazı biyometrik veri terminallerinin, ortamdaki nem nedeniyle parmak izi okuyamaz hale geldiği ve devre dışı bırakıldığı bildirildi.
Milano Linate Havalimanı'nda easyJet'e ait bir uçağın, yolcuların pasaport kontrolünden geçebilmesi için yaklaşık bir saat rötar yaptığı, en nihayetinde bilet alan 156 yolcudan sadece 34'üyle kalkış yapmak zorunda kaldığı aktarıldı.
Yazılım hataları ve depo gibi kullanılan terminaller
Havalimanlarındaki darboğazı aşmak adına kayıt işlemlerini öne çekme girişimleri de teknik ve fiziki engellere takılıyor.
British Airways'in check-in işlemlerine daha fazla zaman ayırma talebinin, havalimanlarındaki boş banko yetersizliği ve diğer havayollarının mevcut alanları kullanması nedeniyle karşılık bulmadığı belirtildi.
Sektör temsilcileri, sınırdaki aksaklıklardan kaynaklanan gecikmelerin bazı noktalarda yüzde 30'un üzerinde artış gösterdiğini kaydediyor.
Altyapı krizinin en somut örneklerinden biri Londra'daki St. Pancras İstasyonu'nda bulunan Eurostar terminalinde yaşanıyor. Fransız sınır kontrolü öncesinde veri işleme alanı oluşturulabilmesi amacıyla terminal içindeki bir kafenin bir bölümü söküldü.
Ancak sistemin yürürlüğe girmesinin üzerinden aylar geçmesine rağmen, tedarik edilen dijital cihazların önemli bir kısmının kutularından dahi çıkarılmadığı gözlendi.
Fransa'daki havalimanlarını ve Folkestone'daki Eurotunnel terminalini de etkileyen yazılım hatası sebebiyle, cihazların Fransız sınır muhafaza ekiplerine veri aktaramadığı belirtiliyor.
Havayolları için finansal risk kapıda
Ortadoğu'daki diplomatik ve askeri gerilimler sebebiyle yükselen jet yakıtı fiyatlarıyla mücadele eden havacılık sektörü için yaz sezonunun başarısız geçmesi, kış ayları için gerekli finansal rezervlerin oluşturulmasını zorlaştırabilir.
Sektör uzmanları, operasyonel kayıpların sürmesi durumunda istihdam kesintilerinin yaşanabileceğini ve mali yapısı zayıf olan şirketlerin iflas riskiyle karşı karşıya kalabileceğini öngörüyor.
Krizin aşılması için geçici çözüm önerileri sunan easyJet Genel Müdürü Jarvis, üye ülkelerin geçiş sürecinde geleneksel pasaport kontrol noktalarını açık tutarak yoğun saatlerde rastgele denetim yapabileceğini ifade etti.
Nitekim bazı Avrupa ülkelerinin, havalimanlarındaki yoğunluğu azaltmak amacıyla zirve saatlerde yolcuların fotoğraf ve parmak izi kayıt işlemlerini askıya aldığı bildirildi.
Brüksel ve Frontex'ten sabır çağrısı
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, sistemin işleyişine ilişkin "atılması gereken adımlar olduğunu" kabul etti.
Teknik aksaklıkların giderilmesi için üye devletlerle koordinasyon halinde çalışıldığını belirten Von der Leyen, sürecin iyileştirileceğini taahhüt etti.
Avrupa Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı (Frontex) Sözcüsü Chris Borowski ise sistemin oturmasının zaman alacağına işaret etti.
İlk kayıt işlemlerinin uzun sürmesi sebebiyle bu sürecin bir ya da iki yıl sürebileceğini ifade eden Borowski, "İnsanlar sisteme bir kez kaydedildikten sonra, sonraki geçişler çok daha hızlı gerçekleşecek ve zamanla sistem düzene girecektir" diyerek iyimser bir yaklaşım sergiledi.
AB, EES öncesinde üye ülkelerin manuel ve birbirinden bağımsız yürüttüğü denetim mekanizmalarını kullanıyordu. Schengen Bölgesi içindeki serbest dolaşım, bir ülkeden yasal vizeyle giriş yapan bir kişinin, vize süresi dolduktan sonra başka bir ülkeden fark edilmeksizin çıkış yapabilmesine olanak tanıyordu.
Güvenlik açıklarını kapatmayı hedefleyen sistemin, yürürlüğe girdiği ilk dokuz aylık dönemde, güvenlik tehdidi oluşturan bin 100'den fazla kişinin de aralarında bulunduğu yaklaşık 43 bin 700 kişinin Schengen Bölgesi'ne girişini engellediği açıklandı.
