WSJ: İran'ın hızlı toparlanması İsrail'i endişelendirdi

YDH- Wall Street Journal (WSJ), İran'ın ABD ve İsrail'in son aylarda düzenlediği bombardımanlarda zarar gören askeri ve sivil altyapıyı “beklenenden çok daha hızlı” onardığını yazdı.

Gazeteye göre, dağların derinliklerine inşa edilen füze üslerinden köprüler, limanlar ve üretim tesislerine kadar uzanan yeniden inşa faaliyetleri, İsrailli ve Batılı yetkililer ile uydu görüntülerine dayanılarak tespit edildi.

İran'ın beklenenden hızlı ilerleyen onarım çalışmaları, bazı İsrailli yetkililerde ciddi endişe yarattı. Bu, savaşın en yoğun döneminde “20 binden fazla” hava saldırısı düzenlenmesine rağmen İran'ın direnç göstermeyi sürdürmesini açıklayan unsurlardan biri olarak görülüyor.

ABD ve İsrail'in, Tahran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini kırmak amacıyla İran kıyılarına yönelik saldırıları da sürüyor.

Batı İran'daki Kengavar yakınlarında bulunan bir füze üssüne ait tünel girişleri ve bağlantı yolu, mart ayında düzenlenen hava saldırılarında hedef alındı.

Planet Labs tarafından çekilen uydu görüntülerinde iki tünel girişinin ve üsse ulaşan yolun hasar gördüğü tespit edildi. Ancak birkaç hafta sonra Airbus tarafından çekilen yeni görüntülerde, yeni kazılmış tünel girişlerine ulaşan asfaltlanmış bir yolun tamamlandığı görüldü.

Bir başka örnekte ise İsrailli bir askeri yetkili, İsrail'in üç bombayla vurduğu bir köprünün İran tarafından birkaç gün içinde yeniden hizmete açıldığını söyledi. Yetkili, “bu kadar kısa sürede gerçekleştirilen onarımın İsrailli karar alıcıları şaşırttığını ve hedefleme faaliyetlerinin etkinliğinin sorgulanmasına yol açtığını” ifade etti.

Temmuz ayı başında Planet Labs tarafından çekilen uydu görüntülerinin, Hazar Denizi kıyısındaki Bender Enzeli Limanı'nda bulunan ve Devrim Muhafızları Ordusu ile bağlantılı olduğu belirtilen tersanede de kısmi yeniden inşa çalışmalarını ortaya koyduğu belirtildi.

İsrail, mart ayında söz konusu bölgede savaş gemileri, liman tesisleri, komuta merkezi ve gemi bakım-onarım tersanesini hedef aldığını, burayı Rusya-İran tedarik hattının önemli halkalarından biri olarak gördüğünü açıklamıştı. İsrail, bu saldırıyı savaşın “en önemli operasyonlarından biri” olarak nitelendirmişti.

İsrail Hava ve Füze Savunma Kuvvetleri eski komutanlarından Ran Kochav ise İran'ın hızlı toparlanmasının şaşırtıcı olmadığını söyledi. Kochav, İran'ın geçen yıl haziran ayında yaşanan 12 günlük İran-İsrail savaşının ardından da füze stoklarını ve altyapısını “kısa sürede” yeniden inşa ettiğini hatırlattı.

"Stoklarını yeniden doldurdular. Son derece etkileyici bir sanayileşme ve yeniden inşa kapasitesine sahipler." diyen Kochav, İran'ın üretim altyapısını “hızla” ayağa kaldırabildiğini savundu.

İran genelindeki hızlı onarım çalışmalarının ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu'nun bombardımanların İran'a yıkıcı darbe vurduğu yönündeki söylemlerini zayıflatıyor.

Trump ve Netanyahu, İran yönetimini deviremeyip ülkenin nükleer programını ortadan kaldıramamaları ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden uluslararası taşımacılığa açamamaları nedeniyle iç politikada eleştirilerle karşı karşıya bulunuyor.

Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly ise saldırıların İran'ın füze cephaneliğini ve üretim kapasitesini yok ettiğini, donanmasını etkisiz hale getirdiğini, bölgesel müttefiklerini zayıflattığını ve İran'ın nükleer silaha sahip olmasını engellediğini savundu.

Kelly, "Bu operasyon nesnel olarak değerlendirildiğinde her açıdan kesin bir zaferdi." dedi.

Yoğun bombardımana rağmen İran gemilere yönelik hassas saldırılar düzenlemeyi ve Kuveyt, Bahreyn ile Ürdün gibi ABD'nin bölgesel müttefiklerine füze saldırıları gerçekleştirmeyi sürdürüyor. Hafta sonu düzenlenen bir İran saldırısında Ürdün'de üç ABD askeri ölmüştü.

ABD merkezli Missile Defense Advocacy Alliance'ın kıdemli analistlerinden Tal Inbar, "Füzelerin tükendiği ya da büyük ölçüde azaldığı yönündeki söylentilerin doğru olmadığı ortaya çıktı." değerlendirmesinde bulundu.

İran yönetimi de devam eden saldırılara rağmen geri adım atacağına dair herhangi bir işaret vermiyor.

Savaşın ilk beş haftasında ABD ve İsrail'in yürüttüğü bombardımanlar son yıllarda Ortadoğu'da gerçekleştirilen operasyonlardan daha yoğundu. Saldırılarda yer altındaki "füze şehirlerinden" çelik ve alüminyum fabrikalarına kadar çok geniş bir hedef yelpazesi vuruldu.

Bombardımanın etkisi tartışılıyor

Bombardımanın sonunda hem Trump hem de Netanyahu, saldırının İran'ın askeri kapasitesi açısından büyük bir gerilemeye yol açtığını savunmuştu.

Trump geçen ay sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "İran ordusu tam anlamıyla darmadağın oldu. Donanması ve hava kuvvetleri artık neredeyse tamamen ortadan kalktı. Tam anlamıyla yenildiler." ifadelerini kullanmıştı.

Netanyahu ise İran'ın askeri kapasitesi ile nükleer ve balistik füze programlarının uzun yıllar geriye götürüldüğünü öne sürerek, "İran'ın füze üretim makinesini parçaladık. İranlılar cephaneliklerinde kalan füzeleri ateşliyor. Cephanelikleri tükeniyor ancak yeni füze üretmiyorlar." demişti.

Ancak İsrailli askeri yetkililer, “bombardımanın sonuçlarına ilişkin memnuniyetsizliklerini” dile getirerek “İran'ın yeniden inşa faaliyetlerinin beklentilerin çok üzerinde ilerlediğini” söyledi.

Hedefleme sürecine aşina bir İsrailli yetkili, İsrail'in savaşın ilk dönemlerinde askeri hedeflerden uzaklaşıp İran'ın iç güvenlik birimlerini ve hatta rejimi zayıflatmak amacıyla Besic milislerinin kontrol noktalarını hedef almaya yönelmesinin hata olduğunu savundu.

Yetkili, saldırıların askeri tesislere odaklanmayı sürdürmesi halinde İran'a çok daha ağır zarar verilebileceğini öne sürdü.

"İran her şeyi yeniden inşa ediyor. Bundan gerçekten çok endişeliyim." diyen yetkili, onarım çalışmalarının İsrail'de “ciddi kaygı” yarattığını ifade etti.

Bir başka İsrailli askeri yetkili ise “İran'ın teknik bilgi birikimini koruduğunu” belirterek, “füze üretimi de dahil olmak üzere neredeyse bütün askeri kapasitesini yeniden oluşturabilecek durumda olduğunu” söyledi.

ABD ve İsrail saldırılarında çoğu zaman dağların derinliklerine inşa edilen füze üslerinin tamamen imha edilmesi yerine yalnızca giriş noktaları çökertilebildi.

İsrailli yetkililer kaygılı

İsrailli askeri yetkililer, çöken tünellerin içindeki silahların büyük ölçüde sağlam kaldığını, İran'ın ise aylardır bu girişleri yeniden açmak için kazı çalışmaları yürüttüğünü belirtti.

Planet Labs'ın uydu görüntülerine göre Güneybatı İran'daki Dezful kentinde bulunan bir füze üssü Haziran 2025'te ve ardından mart ayı başında yeniden vuruldu. Son saldırılarda tünel girişleri çökerken, yaklaşık üç ay sonra Airbus'ın çektiği görüntülerde İran'ın aynı bölgede birden fazla tünel girişini yeniden açmak için kazı çalışmaları yürüttüğü görüldü.

Kirmanşah'ın kuzeyindeki bir başka füze üssü de savaşın ilk günlerinde ağır bombardımana maruz kaldı. Planet Labs görüntülerine göre üs çevresindeki yollar zarar görürken, Airbus'ın haziran ayının ilk haftasında çektiği görüntülerde yolların onarıldığı, kamyonların molozları kaldırdığı ve çöken tünel girişlerini yeniden açtığı tespit edildi.

Ayrıca, Tahran yakınlarındaki “Raja Kimya Sanayi” tesisinde de son haftalarda kısmi yeniden inşa çalışmaları başladı. King's College London tarafından hazırlanan bir rapora göre, tesis füze bileşenlerinin üretiminde rol oynuyor. Uydu görüntülerinde ise yıkılan bazı yapıların yeniden inşa edildiğinin görülüyor.

King's College London'da misafir araştırmacı olarak görev yapan ve daha önce CIA analisti olarak çalışan Jim Lamson, füze üretiminde kullanılan karbon fiber gibi gelişmiş bileşenleri üreten tesislerin, ABD ve İsrail saldırılarının ardından yeniden faaliyete geçirilmesinin aylar hatta yıllar sürebileceğini söyledi.

Bununla birlikte Lamson, İran'ın bu tür kritik bileşenleri yer altındaki üretim tesislerinde önceden depolamış olabileceğini belirterek, bu stokların kısa vadede onlarca hatta yüzlerce yeni füze ve insansız hava aracı üretmek için kullanılabileceğini ifade etti.

İsrail istihbarat teşkilatları, İran'ın binlerce santrifüjü Kolang Dağı içindeki tünellere taşımış olabileceğine inanıyor.

İran altyapısını ve askeri kapasitesini yeniden inşa etme konusundaki kararlılığını defalarca ortaya koydu.

ABD merkezli Missile Defense Advocacy Alliance'ın kıdemli analisti Tal Inbar da İran'ın yeniden toparlanma kapasitesine dikkat çekerek, "Bu irade, zaman ve para meselesidir." ifadelerini kullandı.