Trump'ın "tarihi atılım" olarak sunduğu girişimin, Netanyahu'nun tutumu nedeniyle ciddi sınamalarla karşı karşıya olduğu belirtildi.
YDH- New York Times'ta (NYT) Michael Crowley imzasıyla yayımlanan analizde, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hamas'ın silahsızlandırılmasını öngören yeni planının, Beyaz Saray tarafından "diplomatik bir başarı" olarak sunulmasına rağmen İsrail hükümetindeki itirazlar ve Hamas'ın çekinceleri nedeniyle ciddi engellerle karşı karşıya olduğu değerlendirildi.
Trump, Camp David'de yaptığı açıklamada İsrail'in plandan "çok memnun" olduğunu ve Tel Aviv'in hazırlık sürecine katkı sunduğunu öne sürdü. Ancak bir gün önce "tarihi bir atılım" olarak nitelendirdiği plan için bu kez sürecin "inişli çıkışlı" olacağını söyleyerek beklentileri düşürdü.
Plan, Trump'ın 2025 başında kurduğu “Barış Konseyi” tarafından hazırlandı. Gazze'nin yeniden inşasını ve İsrail-Hamas arasındaki ateşkes sürecini yönetmeyi amaçlayan girişimde Katar, Mısır ve Türkiye de arabulucu rolü üstlendi.
İran'a karşı yürütülen savaş nedeniyle geri planda kalan Gazze dosyası, Trump'ın Hamas'ın "tam silahsızlanmayı kabul ettiğini" açıklamasıyla yeniden Washington'un gündemine taşındı. İsrail ise uzun süredir Gazze'den tamamen çekilmesini Hamas'ın silah bırakmasına bağlıyor.
Netanyahu'nun plana direnmesi halinde Trump ile ilişkilerinin daha da gerilmesi bekleniyor. Son aylarda iki lider arasında İran'la diplomasi ve Hizbullah'a yönelik savaş konusunda da ciddi görüş ayrılıkları yaşandığı iddia ediliyor.
Trump, Netanyahu'nun İran'a yalnızca sürekli askeri ve ekonomik baskıyla karşılık verilebileceği yönündeki yaklaşımını reddederken, Tahran'la nükleer müzakereleri yeniden başlatmaya ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaya çalıştı.
Ayrıca, Hizbullah'a karşı yürütülen savaşın İran'la görüşmeleri tehlikeye atması üzerine İsrail'in Lübnan'daki askeri saldırılarını “önemli ölçüde” sınırlandırmasını sağladığı belirtiliyor.
"Trump iradesini Netanyahu'ya dayatıyor"
Hamas'ın silahsızlandırılmasını öngören son plan, Ekim 2025 ateşkes anlaşmasının devamı niteliğini taşıyor. Netanyahu bu anlaşmayı da Trump'ın yoğun baskısı altında “isteksiz” biçimde kabul etmişti.
Ortadoğu Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Natan Sachs, "Bu, Trump'ın iradesini Netanyahu'ya dayattığı bir başka örnek." değerlendirmesinde bulundu.
Trump'ın, İran'a karşı yürüttüğü ve kamuoyunda destek görmeyen beş aylık savaşın ardından Gazze'de diplomatik ilerleme sağlayarak kendisini yeniden "barış yapan lider" olarak göstermeye çalıştığı belirtiliyor. Bu nedenle kamuoyu önünde büyük başarı olarak sunduğu planın Netanyahu tarafından boşa çıkarılmasını istemediği değerlendiriliyor.
İsrail ve Hamas'tan çekinceler
Buna rağmen Netanyahu, Trump'ın açıklamalarının ardından plana açık destek veren resmi bir açıklama yapmadı.
İsrail hükümeti yalnızca ismi açıklanmayan bir diplomatik yetkilinin açıklamasını yayımlayarak Hamas'ın "gerçek anlamda silahsızlandırılması" gerektiğini vurguladı. Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ise planı "kabul edilemez" olarak nitelendirdi.
Hamas da Trump'ın açıkladığı kapsamlı silahsızlanmayı henüz açık biçimde kabul etmiş değil. Hareket, ağır silahlarını ancak İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırılarını durdurmasının ardından teslim etmeye başlayacağını açıkladı. Hafif silahların bırakılacağına dair ise herhangi bir taahhütte bulunmadı.
Yeni plan, büyük ölçüde Ekim 2025 ateşkesinde tarafların verdiği taahhütleri tekrar ediyor. Hamas'ın silahsızlanması ve İsrail'in saldırıları durdurması daha önce de kararlaştırılmış, ancak tarafların birbirini anlaşmayı ihlal etmekle suçlaması nedeniyle süreç uygulanamamıştı. Bugün de iki taraf ilk adımı karşı tarafın atmasını istiyor.
Trump ise bu sürecin nasıl işleyeceğine ilişkin soruyu yanıtsız bıraktı. Anlaşmanın "İran konusunda elde edilen başarının sonucu olduğunu" öne sürdü ancak bu iddiasını destekleyecek herhangi bir kanıt sunmadı.
Uygulama süreci uzun olacak
“Barış Konseyi”nin yayımladığı 15 maddelik plana göre taraflar öncelikle iki hafta içinde bir uygulama takvimi hazırlayacak. Gerekirse bu süre uzatılabilecek.
Silahların toplanması, depolanması ve Gazze'deki tünellerin tasfiye edilmesi ise aşamalı ve belirli bir takvim çerçevesinde gerçekleştirilecek.
Natan Sachs, İsrail'in çekinceleri ve Hamas'ın müzakere sürecinde avantaj elde etmeye çalışması nedeniyle planın uygulanmasının Trump açısından kolay olmayacağını belirtti.
Sachs'a göre, hem İsrail hem Hamas bu dosyaya öncelik verirken, Trump'ın aynı anda çok sayıda uluslararası krizle ilgilenmesi anlaşmanın takibini zorlaştırabilir. Tarafların özellikle silahsızlanmanın kapsamı ve Hamas'ın hafif silahlarının akıbeti konusunda anlaşmazlığı sürdürmesi bekleniyor.
Gazze'de tablo değişmedi
Ekim 2025 ateşkesiyle 7 Ekim'de esir alınan son İsrailli esirler serbest bırakılırken, ölenlerin cenazeleri teslim edildi ve çok sayıda Filistinli tutsak da özgürlüğüne kavuştu.
Anlaşma uyarınca İsrail ordusu Gazze'nin ortalarındaki "sarı hat"a çekilmiş olsa da daha sonra kontrol ettiği alanı yeniden genişleterek bölgenin yaklaşık “üçte ikisini” fiilen denetimi altına aldı.
Ben-Gvir ve İsrail sağındaki isimler, Netanyahu'ya Gazze'nin tamamını yeniden işgal etmesi ve bölgede Yahudi yerleşimleri kurulmasına izin vermesi yönünde baskı yapmayı sürdürüyor.
Dünya Gıda Programı'nın son değerlendirmesine göre, yaklaşık 200 bin Gazzeli hâlâ "acil açlık" koşullarında yaşamını sürdürüyor ve insani durumun yeniden felakete sürüklenme riski devam ediyor.
