ABD’nin İran yaptırımlarına Çin engeli

YDH- CNN’de Simone McCarthy imzasıyla yayımlanan analizde, Washington’ın İran’a yönelik yeni yaptırım hamlesinin başarısının büyük ölçüde Çin’in tutumuna bağlı olduğu belirtildi.

Pekin’in ABD’nin tek taraflı yaptırımlarına karşı çıkması ve İran’la ekonomik ilişkilerini sürdürmesi, Trump rejiminin Tahran üzerindeki baskısını artırmasını zorlaştırıyor.

Washington’ın hedefinde Çin var

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in “Ekonomik Dışlama Operasyonu” adıyla açıkladığı yeni yaptırım hamlesi, İran’la ticaret yapan ülkelere yönelik baskının artırılmasını öngörüyor.

CNN’in Simone McCarthy imzalı analizine göre Bessent, açıklamasında yaptırımların başarısı açısından kritik öneme sahip olan Çin’i doğrudan hedef göstermese de Washington’ın asıl sınavı Pekin’i İran’la ekonomik ilişkilerini sınırlandırmaya ikna etmek olacak.

Çin, İran’ın petrol ihracatının büyük bölümünü satın alıyor ve Tahran için temel ekonomik çıkış kanallarından biri olmayı sürdürüyor.

Pekin yönetimi ise ABD’nin “tek taraflı” yaptırımlarını reddediyor ve İran ile Rusya gibi ülkelerle ticaret yapma hakkını savunuyor.

Pekin: ABD ticaretimize yön veremez

Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin yeni yaptırım tehditlerinin ardından Pekin’in “meşru hak ve çıkarlarını” korumak için gerekli tüm önlemleri alacağını açıkladı.

Bakanlık Sözcüsü Lin Jian, ekonomik savaş ve “azami baskı” politikasının sorunları çözmeyeceğini, aksine gerilimleri artırarak küresel ekonomik ve finansal düzeni bozabileceğini belirtti.

Şanghay Uluslararası Araştırmalar Üniversitesi’nden Zhao Long da Washington’ın Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerle hangi ticareti yapabileceğine karar vermesinin kabul edilemeyeceğini söyledi.

Zhao, böyle bir uygulamanın ABD’nin ikincil yaptırımlarının Çin’in diğer ülkelerle ticari ilişkilerini belirlemesine emsal oluşturacağını ifade etti.

Çin, İran petrolünü yaptırımlardan kaçırarak alıyor

Çin’in İran petrolü alımları, ABD yaptırımlarından büyük ölçüde izole edilmiş alternatif bir ticaret ve finans ağı üzerinden gerçekleştiriliyor.

CNN’e göre küçük ve özel “çaydanlık” olarak adlandırılan Çinli rafineriler, ABD yaptırımı altındaki İran petrolünü satın alıp işlerken, bu ticaret limanlar, finans kuruluşları ve tankerlerden oluşan kapalı bir ağ üzerinden yürütülüyor.

Ancak ABD’nin Çin üzerindeki baskı kurabileceği alanlar da bulunuyor. Washington’daki Foundation for Defense of Democracies’den Max Meizlish, bu şirketlerin bazılarının doğrudan veya dolaylı olarak ABD dolar sistemine yoğun biçimde entegre olmuş büyük Çin devlet şirketleriyle bağlantılı olduğunu belirtti.

Meizlish, Washington’ın bu şirketlerin iştiraklerini yaptırım kapsamına alarak ana şirketler üzerinde baskı oluşturabileceğini söyledi.

Bessent de daha önce İran bağlantılı işlemlerde rol oynayan iki Çin bankasına uyarı gönderildiğini açıklamıştı.

Yaptırım tehdidi Trump-Şi görüşmesini riske atabilir

Washington’ın Çinli bankalara ve deniz taşımacılığı şirketlerine yönelik yaptırım uygulaması halinde bunun iki ülke ilişkilerinde yeni bir gerilim yaratabileceği belirtiliyor.

Çin’in küresel “stratejik nadir toprak elementleri” tedarikindeki ağırlığı, Pekin’in Washington’a karşı önemli ekonomik kozlarından biri olarak görülüyor.

Tsinghua Üniversitesi’nden Sun Chenghao, ABD’nin büyük Çin bankalarını yaptırım kapsamına alması halinde Pekin’in karşılık vereceğini ve Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında yapılması beklenen zirvenin siyasi atmosferinin ciddi biçimde bozulacağını söyledi.

Sun, böyle bir durumda zirvenin iptal edilmese bile istikrar arayışından ziyade “hasar kontrolü” toplantısına dönüşebileceğini ifade etti.

Şi’nin gelecek ay ABD’ye yapması beklenen ziyaretin, 11 yıl aradan sonra gerçekleştireceği ilk devlet ziyareti olması bekleniyor.

Pekin İran’la bağlarını koparmadan geri adım atabilir

Çin’in ABD’nin taleplerini tamamen kabul etmeden İran üzerindeki baskıyı “sınırlı” biçimde artırabileceği değerlendiriliyor.

Bunlar arasında “İran’dan petrol alımlarının sessizce azaltılması, Tahran’a daha fazla itidal çağrısı yapılması ve çatışmanın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerin desteklenmesi” bulunuyor.

Çin’in İran’dan petrol alımları, ABD ablukasının İran’ın ham petrol ihracatını sınırlandırması nedeniyle geçen yıla kıyasla zaten “ciddi ölçüde” gerilemiş durumda.

Çinli analistler ayrıca Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden normale dönmesinin hem Washington’ın hem de Pekin’in çıkarına olduğunu belirtiyor.

Şi, Ürdün Kralı II. Abdullah ile Pekin’de yaptığı görüşmenin ardından boğazda “normal geçişin” yeniden sağlanması ve çatışmaya “kapsamlı bir çözüm” bulunması çağrısında bulundu.

Çin Dışişleri Bakan Yardımcısı Miao Deyu da İranlı yetkililerle görüşmesinde Pekin’in barış görüşmelerini desteklediğini açıkladı.

Çin, Washington’ın İran politikasına eklemlenmek istemiyor

CNN analizine göre Pekin, İran savaşında doğrudan arabulucu rolü üstlenmekten kaçınırken “kendi ekonomik çıkarlarını korumaya ve bölgesel istikrarı destekleyen bir güç görüntüsü vermeye” çalışıyor.

Zhao Long, Çin’in krizin sona ermesine katkıda bulunmaya hazır olduğunu ancak bunun “Trump’a iyilik yapmak” şeklinde görülmesini istemediğini belirtti.

Zhao’ya göre Pekin, çatışmanın sona ermesine katkı sunabilir ancak Washington’ın İran’a yönelik “azami baskı” politikasının bir aracı haline gelmeyi kabul etmiyor.