ABD yaptırımları İran’da yolcu güvenliğini tehlikeye atıyor

YDH- ABD’nin İran sivil havacılığına yönelik yaptırımları, yedek parça ve üretici onaylı bakım hizmetlerine erişimi kısıtlayarak yolcuların hayatını tehlikeye atıyor.

New York Times, Mahan Air’in Tahran-Ho Chi Minh kenti seferlerinde kullandığı 23 yıllık Boeing 777 üzerinden, yaptırımların İran’ın yaşlanan uçak filosunda yarattığı güvenlik risklerini inceledi.

Uçak, farklı havayollarında çalıştıktan sonra Avustralya’da yaklaşık üç yıl depoda tutuldu. Beş uçaklık bir grubun parçası olarak aracı şirketler üzerinden el değiştiren uçaklar, Temmuz 2025’te İran’a ulaştı. Transfer belgelerinde sahtecilik yapıldığı suçlamasıyla Madagaskar’da 22 kişi gözaltına alındı.

Uzun süre depoda kalan uçaklarda yakıt hatları, contalar ve diğer parçalar yıpranabiliyor. Yaptırımların üretici onaylı bakım ve parça erişimini kısıtlaması, İranlı havayollarını eski stoklara ve başka uçaklardan sökülen parçalara yöneltiyor. Borsa & Pazar Vakfından Josefine Petrick, bu yöntemi “bir uçağı yapboz parçaları gibi bir araya getirmek” diye tanımladı.

İran’daki havacılık güvenliği sorunu geçmişte de can kayıplarıyla gündeme geldi. 2011’de bir Iran Air uçağının düşmesi sonucu 78 kişi hayatını kaybetti; 2018’de Aseman Airlines’a ait bir ATR-72’nin kazasında 66 kişi yaşamını yitirdi. Aseman uçağı, kazadan aylar önce yedi yıllık bekleyişin ardından yeniden hizmete alınmıştı.

ABD Kongre Araştırma Servisi, 1995’te ticaret yasağının uygulanmasından sonraki dönemde İran uçaklarının karıştığı kazalarda 1.700 yolcu ve mürettebatın hayatını kaybettiğini; ancak bu kazaların kaçının yedek parça teminindeki güçlüklerden kaynaklandığının bilinmediğini belirtti. Bu belirsizlik, yaptırımların yarattığı bakım ve parça kısıtlamalarının oluşturduğu riski ortadan kaldırmıyor.

İncelenen Vietnam-Tahran uçuşunun güvenli tamamlanması da daha geniş tehlikeyi gidermiyor. İran’daki uçakların başka ülkelerde kullanılacakları sürenin çoğu zaman iki katı kadar hizmet verdiğini belirten Petrick, olası bir kazada yaptırım uygulayan ülkelerin politikalarının dolaylı sonuçlarının da sorgulanması gerektiğini söyledi.