İsrail seçimlerinde savaş, askerlik ve geçim krizi

YDH- İsrail Knesset seçimlerinde 7 Ekim 2023’teki güvenlik başarısızlıklarının soruşturulması, Haredilere tanınan askerlik muafiyetleri ve artan yaşam maliyeti öne çıktı. Anketlerde Netanyahu’yla yarışan siyasetçiler, seçmenlerin gündemine güvenlik stratejisi ve ordunun birden fazla cephede sürdürdüğü operasyonların yükünü de taşıdı.

Muhalefet partileri iktidara gelmeleri halinde 7 Ekim öncesindeki ihmalleri araştıracak bağımsız ve resmî bir komisyon kurmayı öncelik olarak görüyor. Netanyahu hükümeti bu öneriyi reddederek güvenlik kurumlarını suçluyor ve üyelerini siyasetçilerin belirleyeceği ortak bir komisyon kurulmasını savunuyor.

Muhalefet lideri Yair Lapid, bu önerinin “sorumluları aklamayı ve gerçek bir soruşturmayı engellemeyi” amaçladığını söyledi. Netanyahu, önceki hükümetinin Katar’la ilişkileri konusunda da artan bir hesap verme baskısıyla karşı karşıya.

Çok cepheli savaşın yükü

İsrail’in güvenlik doktrini 7 Ekim öncesinde istihbarat, caydırıcılık ve kısa süreli savaşlara dayanıyordu. Ancak işgal yönetimi, Gazze’de ve Lübnan’ın güneyinde işgali sürdürürken Suriye’de yeni bölgelere ilerledi; Batı Şeria’da operasyonlarını yoğunlaştırdı ve Yemen’e karşı saldırılar düzenledi.

İsrail ABD’yle birlikte İran’la savaş halini sürdürdü, ancak nisan ayında ateşkes ilan edilmesinden bu yana çatışmalara katılmadı.

On binlerce yedek asker 2023’ten bu yana defalarca göreve çağrılırken askerî yetkililer ordudaki personel açığına dikkat çekti. İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü araştırmacısı Ofer Şelah, “Caydırıcılık ve savaşlar arasındaki dönemlerde refah politikasından, sürekli savaş ve alarm hâlinde yaşayan bir topluma geçtik” dedi.

Gazze’deki soykırımda hayatını kaybedenlerin sayısı 73 bin 800’ü aştı, Lübnan ve İran’da da binlerce kişi yaşamını yitirdi. BM tarafından görevlendirilen bir soruşturma komisyonu, İsrail’i Batı Şeria’da Filistinlilere karşı “soykırım” dahil insanlığa karşı suçlar işlemekle suçladı. BM ayrıca Halil’deki operasyonun etnik temizlik kaygılarını artırdığı uyarısında bulundu.

Askerlik muafiyetleri ve geçim sıkıntısı

Ordudaki personel açığı, Haredilere tanınan askerlik muafiyetlerini seçim gündeminin başlıca başlıklarından biri haline getirdi.

Dinî partiler muafiyetlerin sürmesini, Netanyahu’nun Likud Partisi ve aşırı sağcı koalisyon ortakları da bu düzenin korunmasını istiyor. Muhalefet partilerinin çoğu muafiyetlerin kaldırılmasını savunuyor ve Haredi partilerinin yer aldığı bir hükümete katılmayacaklarını açıkladı.

Knesset feshedilmeden önce görevden ayrılmakta olan hükümet, bazı kamusal alanlarda kadınlarla erkeklerin ayrı tutulmasını teşvik eden düzenlemeler önerdi ve Tevrat öğreniminin önemini vurgulayan bir yasa çıkardı. Destekçileri bu adımların İsrail’in Yahudi karakterini güçlendirdiğini savunurken eleştirenler dinî etkinin kamusal yaşamdaki ağırlığını artırdığını belirtiyor.

Ekonomi de seçmenlerin temel kaygıları arasında yer aldı. Gayrisafi yurt içi hasıla 2000’den bu yana iki kattan fazla artmasına ve işsizlik düşük seyretmesine rağmen İsrail, özellikle gıda ve konut maliyetlerinde OECD’nin en pahalı ülkeleri arasında bulunuyor.

Ekonomi uzmanları konut açığını, ticaret kısıtlamalarını ve temel sektörlerdeki rekabet eksikliğini fiyat artışlarının başlıca nedenleri arasında gösteriyor. 2023’ten bu yana iki katına çıkan savaş bütçesi de kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırdı.