ABD destekli başkanlar kaynaşıyor: Zeydi Şam'da, işbirlikleri masada

YDH ― Irak Başbakanı Ali Zeydi, göreve gelmesinden bu yana Suriye’ye yaptığı ilk resmî ziyaret kapsamında çarşamba günü Suriye’deki geçiş yönetiminin lideri Colani ile görüştü.

İkili, Irak petrolünün Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaştırılmasını, ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesini, sınır güvenliğinin güçlendirilmesini ve bölgesel gelişmeler karşısında ortak hareket edilmesini ele aldı.

Colani, Zeydi ve beraberindeki üst düzey heyeti çarşamba günü erken saatlerde Şam Uluslararası Havalimanı’nda karşıladı. Irak hükümeti sözcüsü Haydar el-Abudi ise Irak Haber Ajansına (INA) yaptığı açıklamada, görüşmelerde ikili ilişkilerin, bölgesel gelişmelerin ve bunların jeopolitik etkilerinin ele alınmasının beklendiğini söyledi. Aboudi, yatırımların artırılması ve ticari ilişkilerin geliştirilmesinin iki hükümetin öncelikleri arasında yer aldığını belirtti.

Irak Başbakanlık Basın Ofisinin açıklamasına göre iki ülkenin heyetleri arasındaki genişletilmiş toplantılarda enerji, ulaştırma, tarım, ticaret ve yatırım alanlarındaki işbirliği imkânları değerlendirildi. Taraflar ayrıca ortak çıkarları ilgilendiren siyasi ve güvenlik meselelerini görüştü.

Petrol ihracatı için Akdeniz güzergâhı

Görüşmelerin öne çıkan başlıklarından biri, Irak petrolünün Suriye üzerinden Akdeniz’e taşınması oldu. Irak Başbakanlık Basın Ofisi, liderlerin Baniyas hattı üzerinden petrol ihracatını ve iki ülke arasındaki ticaret hacminin artırılmasını ele aldığını bildirdi. Açıklamada, hattın günlük 2 milyon varile kadar ihracat kapasitesine sahip olduğu belirtildi. Ancak projenin teknik gereklilikleri, finansmanı ve uygulama takvimi hakkında ayrıntı paylaşılmadı.

Colani, Irak’ın petrolünü uluslararası pazarlara ulaştırmak için Suriye limanlarının alternatif bir güzergâh sağlayabileceğini söyledi. Irak’ın güneyindeki Büyük Fav Limanı ile Suriye’nin Tartus Limanı arasında bağlantı kurulmasını ve Irak’taki petrol üretim tesislerini Akdeniz kıyısına bağlayacak boru hatlarının yeniden faaliyete geçirilmesini önerdi.

Colani, Irak ile Suriye arasındaki tarihsel, toplumsal ve ekonomik bağlara dikkat çekerek iki ülkenin ilişkilerinin siyasi iktidarların tercihlerinden bağımsız biçimde ortak çıkarlar temelinde gelişmesi gerektiğini savundu. Colani, “Suriye, Irak’ın deniz kapısıdır; Akdeniz’e açılan kapısıdır. İkimizin ayrı devletler olması bunu değiştirmez” dedi.

Colani, Irak petrolünün ihracatı için Akdeniz kıyısındaki Suriye limanlarının en uygun ve kolay güzergâhlardan biri olduğunu belirtti. Türkiye’deki limanları, Ceyhan Limanı’nı ve Ürdün’ün Akabe Limanı’nı da alternatifler arasında saydı.

Irak ve Suriye, temmuz ayında Irak’ın batısındaki Haditha’dan Suriye’nin Akdeniz kıyısındaki Baniyas Limanı’na uzanan petrol boru hattının yenilenmesi için bir mutabakat zaptı imzaladı. Projenin hayata geçirilmesi amacıyla, ABD merkezli enerji şirketi Chevron’un da aralarında bulunduğu üç şirketten oluşan bir konsorsiyumla ayrıca mutabakat zaptı imzalandı. Projenin uygulanmasına ilişkin ayrıntılı bir takvim ise açıklanmadı.

Irak hükümeti aynı ay, Hürmüz Boğazı’na alternatif ihracat güzergâhları oluşturmak amacıyla iki petrol hattına yönelik teknik ve mali çalışmaları onayladı. Bunlardan ilki, Basra’dan Haditha üzerinden Baniyas’a uzanması planlanan hat; diğeri ise Basra, Haditha ve Kerkük üzerinden Türkiye’deki Ceyhan Limanı’na ulaşması öngörülen güzergâh oldu.

Irak’ın petrol ihracatı geriledi

Irak’ın alternatif güzergâh arayışı, ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın petrol ticaretinde yol açtığı aksaklıkların ardından hız kazandı. Irak Petrol Bakanlığının verilerine göre ülkenin petrol ihracatı şubat ayında 99 milyon varilken mart ayında 18,6 milyon varile geriledi. Ekim ayında ise günlük ihracat 3,4 milyon varilin üzerine çıktı.

Bağdat, Suriye üzerinden sınırlı miktarda petrol ihracatına başlarken Basra-Haditha-Baniyas ve Basra-Haditha-Kerkük-Ceyhan hatları da dâhil olmak üzere alternatif altyapı seçeneklerini değerlendiriyor.

Ticaret ve yatırım ilişkileri genişletilecek

Colani, iki ülke arasındaki ticaretin son aylarda arttığını belirterek son altı ila yedi ayda Suriye üzerinden 100 binden fazla transit kamyonun geçtiğini, Irak ile Suriye arasında ise 40 binden fazla ithalat ve ihracat kamyonunun hareket ettiğini söyledi.

Görüşmelerde enerji ve ulaştırmanın yanı sıra yatırım ilişkilerinin geliştirilmesi de gündeme geldi. Taraflar, iki ülkedeki yatırımcıları ve şirketleri bir araya getirmesi planlanan ortak Suriye-Irak ekonomi konferansının hazırlıklarını ele aldı. Konferansın enerji, ulaştırma, tarım ve ticaret alanlarındaki yatırım fırsatlarına odaklanması hedefleniyor. İki heyet, üzerinde uzlaşılan başlıkların somut işbirliği programlarına dönüştürülmesini de görüştü.

Toplantıda uluslararası ticaret koridorlarının geliştirilmesi üzerinde de duruldu. Su yolları, kuzey ve orta bölgelerdeki kara yolları ve El-Tanf bölgesinden geçecek güzergâhın yanı sıra Türkiye, Suudi Arabistan ve Irak’ın Büyük Fav Limanı ile bağlantılı kara yolu ağları üzerinden kurulabilecek ticaret bağlantıları değerlendirildi. Amaç, transit taşımacılığı artırmak ve bölge genelinde mal hareketini kolaylaştırmak.

Zeydi, Iraklılar ile Suriyelileri “iki ülkede yaşayan tek bir halk” olarak nitelendirdi. Irak Başbakanı, özellikle ekonomik ve sosyal alanlarda ortaklığın geliştirilmesi, güvenlik işbirliğinin artırılması ve bölgesel ve uluslararası meselelerde iki ülkenin tutumlarının koordine edilmesi gerektiğini söyledi. Zeydi, bölgede barış ve istikrarın sağlanması için ortak çaba çağrısında bulundu.

Colani de Zeydi ve beraberindeki heyetin ziyaretinden duyduğu memnuniyeti dile getirerek iki ülke arasındaki ilişkilerin derinliğine dikkat çekti. Colani, ilişkileri güçlendirmeyi ve iki ülke arasında en üst düzeyde işbirliğine ulaşmayı hedeflediklerini belirtti.

Tarım ve ortak su kaynakları

Görüşmelerde tarım ve su kaynaklarının yönetimi de önemli yer tuttu. İki taraf, gıda güvenliğini ve ekonomik entegrasyonu güçlendirmek amacıyla tarımsal üretimin geliştirilmesine yönelik ortak çalışmaları ele aldı.

Colani, iki ülkenin tarım arazilerinin 100 milyondan fazla insanın gıda ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlayabileceğini savundu. Ortak su kaynaklarının yönetimini öncelikli mesele olarak nitelendiren Colani, tarımsal üretimi geliştirmek için ortak bir strateji hazırlanmasını istedi.

Sınır güvenliği ve sözde “terörle mücadele”

Colani ile Zeydi, ortak sınır boyunca güvenlik koordinasyonunun güçlendirilmesini, bilgi paylaşımının artırılmasını ve terörizm, kaçakçılık ile organize suçla mücadeleyi de görüştü. Taraflar, mevcut gerilimlerin giderilmesi ve iki ülkenin güvenlik kaygılarının doğrudan iletişim yoluyla ele alınması üzerinde durdu.

Colani, Suriye’nin sınır kontrollerini güçlendirerek militanların kaçakçılığını ve ülkeye sızmasını önlemeye çalıştığını söyledi. Colani, iki ülke arasındaki sınırın güvenli olduğunu ve güvenlik sorunları ortaya çıktığında Suriye'deki geçiş yönetimi ile Bağdat’ın doğrudan iletişim kurduğunu savundu.

IŞİD tehdidine de değinen Colani, örgütün tamamen ortadan kaldırılmadığını ancak etkisinin azaldığını belirtti. “DEAŞ’ın tehdidi kademeli olarak azaldı. Tamamen ortadan kalkmış değil ama eskisi gibi de değil” dedi.

Görüşmelerde Irak’tan üst düzey bir güvenlik heyetinin Suriye’ye yapacağı ziyaret için hazırlıklar da ele alındı. Heyette Irak Savunma Bakanı ile sınır güvenliği ve Halk Seferberlik Güçlerinden sorumlu güvenlik kurumlarının temsilcilerinin yer alması bekleniyor. Ziyaretin, görüşmelerde ele alınan konulardaki çalışmaları takip etmesi ve ilgili kurumlar arasındaki işbirliği mekanizmalarını geliştirmesi amaçlanıyor.

Silahların devlet kontrolüne alınması ve IŞİD tutukluları

Colani, Zeydi’nin silahları devlet kontrolü altına alma çabalarına güçlü destek verdi. Colani, özellikle bölgedeki çatışmalar sürerken savaş ve barış kararlarının yalnızca hükümetler tarafından alınması gerektiğini söyledi.

Colani ayrıca, ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin Suriye’den çekilmesi sırasında Irak’ın gözetimine teslim edilen IŞİD şüphelileri arasında bulunan Suriyelilerin durumuna değindi. Bağdat ve Şam’daki adli makamların tutukluların dosyalarını incelemeyi ve Suriye’ye iade edilebilecek kişileri belirlemeyi görüştüğünü belirtti.

Suriyeli tutukluların sorumluluğunun Suriye yönetiminde olması gerektiğini savunan Colani, “Sonuçta bunlar Suriyeliler ve Suriye devleti onlarla ilgilenmeli, böylece Irak’ın üzerindeki bu yük de kalkmalı” dedi.

Dini ziyaretler için ortak düzenleme

Görüşmelerde Iraklıların Şam’daki Seyyide Zeynep Camii’ne ziyaretlerinin kolaylaştırılması da gündeme geldi. Taraflar, ziyaretleri kolaylaştırmak ve ziyaretçilerle heyetler için uygun güvenlik koşullarını sağlamak amacıyla gerekli düzenlemeleri inceleyecek ortak bir komite kurulmasını değerlendirdi.

Zeydi, çarşamba günü Suriye'deki geçiş yönetiminin sözde dışişleri bakanı Esad eş-Şeybani eşliğinde Şam’daki Emevi Camii’ni de ziyaret etti. Irak Başbakanlık Basın Ofisinin açıklamasına göre Zeydi, caminin avlusunda namaz kıldıktan sonra tarihî yapıyı gezdi ve avludaki Hazine Kubbesi’nde bulunan ziyaretçi defterine mesaj yazdı. Zeydi’nin caminin ihtiyaçlarına katkıda bulunmak amacıyla kişisel hesabından bağış yaptığı bildirildi ancak bağışın miktarı açıklanmadı.

Bölgesel gelişmeler ve diplomatik temaslar

Colani ile Zeydi, toplantıda bölgesel gelişmeleri ve Suriye ile Irak’ı olası çatışmaların sonuçlarından korumanın yollarını da ele aldı. İki lider, daha yakın koordinasyon kurulması, siyasi ve diplomatik çözümlere öncelik verilmesi, devletlerin egemenliğine ve bağımsız karar alma süreçlerine saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı.

Colani, Irak hükümetinin yeni Suriye yönetimine yönelik tutumunu da övdü. Bazı siyasi partilerin Suriye'deki geçiş yönetimi aleyhindeki kararları etkilemeye çalıştığını ancak Bağdat yönetiminin olumlu yaklaşımını koruduğunu söyledi. Colani, eski Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani’nin de bu girişimlere karşı durduğunu belirtti.

“Bağdat’taki merkezi hükümetin bize olumlu yaklaştığını tekrar tekrar vurgulamak istiyorum. Irak hükümetinin kararını değiştirmeye yönelik bir girişim oldu ancak günün sonunda gerçek kazanır” diyen Colani, iki ülke arasındaki ilişkilerin ortak çıkarlar temelinde ilerlemesi gerektiğini yineledi.

Zeydi’nin Şam ziyareti, Bağdat’ın son dönemde yoğunlaştırdığı bölgesel diplomatik temasların devamı niteliğinde. Irak Başbakanı, bu ayın başlarında ekonomik ilişkileri güçlendirmek ve bölgesel çatışmaların yayılmasını önlemek amacıyla Suudi Arabistan ve Ürdün’ü ziyaret etti.

Zeydi, pazartesi günü Ürdün’e gerçekleştirdiği resmî ziyaret sırasında Kral II. Abdullah ile bir araya gelerek ekonomik, ticari ve yatırım işbirliğinin geliştirilmesini ve ortak projeleri görüştü. Irak Başbakanlık Basın Ofisinin açıklamasına göre Zeydi ile Ürdün Başbakanı Cafer Hassan, iki ülkenin heyetleri arasındaki kapsamlı görüşmelere başkanlık etti. Görüşmelerde eğitim, çevre, kültür ve ekonomi alanlarında dokuz işbirliği belgesinin imzalanmasına nezaret ettiler.

Zeydi ile Colani, geçen eylül ayında Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 81. oturumu kapsamında New York’ta da bir araya geldi.