ABD, İran’dan nükleer taviz koparmaya çalışıyor

YDH ― Axios’un ABD’li, İsrailli ve bölgesel kaynaklara dayandırdığı habere göre, İran’a nükleer tesislerini BM müfettişlerine açması karşılığında ABD’nin bazı yaptırımları hafifletmesi ve dondurulmuş İran varlıklarının bir bölümünü serbest bırakması önerildi.

Katar öncülüğündeki arabulucular, bu öneri üzerinden Washington ile Tahran arasında anlaşma sağlamaya ve 3 Kasım’daki ara seçimlerin ardından İran’a yönelik yeni bir saldırıyı önlemeye çalışıyor.

Diplomatik girişimler sonuç vermezse saldırı gündemde

ABD’li ve İsrailli yetkililere göre diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması hâlinde ABD ve İsrail, ara seçimlerin ardından İran’a yönelik bir hafta sürecek yoğun bir saldırı düzenleyebilir. Olası harekâtın İran’ın liderlik kadrosunu, enerji ve nükleer tesislerini ve altyapısını hedef alması bekleniyor.

İsrailli gazeteci Barak Ravid, Suudi, Türk ve Pakistanlı güvenlik yetkililerinin de birkaç gün önce Tahran’a gittiğini belirterek, “İran’a önerileri kabul etmesi yönünde mesaj verdiler” dedi.

Uranyum ve deniz ablukası anlaşmazlığı

Axios’a konuşan bölgesel bir kaynağa göre arabulucular, Washington ile Tahran arasındaki temel anlaşmazlığı aşmaya çalışıyor. ABD, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu teslim etmesini isterken Tahran, önce ABD’nin deniz ablukasını kaldırmasını ve dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmasını talep ediyor.

Masadaki önerilerden biri, İran ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) arasında Eylül 2025’te Kahire’de varılan anlaşmayı yeniden uygulamaya koymak. BM müfettişlerinin İran’ın nükleer tesislerini ziyaret etmesine imkân tanıyan anlaşma, BM Güvenlik Konseyi’nin İran’a yönelik yaptırımları yeniden yürürlüğe koymasının ardından askıya alınmıştı. Anlaşmanın yeniden devreye girmesi, nükleer tesislerde denetimlerin başlaması için bir çerçeve oluşturabilir.

UAEA Başkanı Rafael Grossi, salı günü BM Güvenlik Konseyi’ne yaptığı açıklamada, söz konusu anlaşmanın ABD ve İsrail saldırılarında hasar gören İran nükleer tesislerindeki denetimlerin yeniden başlamasını sağlayabileceğini söyledi.

Petrol satışına yaptırım muafiyeti önerisi

Bölgesel kaynağa göre İran, denetimleri kabul etmesi karşılığında petrol satışında yaptırım muafiyetleri elde edebilir. Dondurulmuş İran varlıklarının bir bölümü de gıda ve diğer insani ihtiyaçların satın alınması için serbest bırakılabilir.

Kaynak, görüşmelerde ilerleme sağlandığını belirterek, “Bazı ilerlemeler var. İran’ın yanıtını bekliyoruz” dedi.

Kaynağa göre öneri, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu baştan teslim etmeden anlaşmaya varmasını sağlayabilir. Böylece ABD yönetimi de Tahran’dan nükleer konuda taviz aldığını ileri sürebilir.

Trump: “İşi bitirmemiz gerekiyor”

Axios’a göre Beyaz Saray, İran’ın önerileri kabul edip etmeyeceği netleştikten sonra anlaşma taslağı hakkında görüş bildirecek.

ABD Başkanı Donald Trump, salı günü Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Beyaz Saray Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile İran konusunu görüştü.

Çarşamba günü de ulusal güvenlik ekibiyle yaptığı istihbarat brifinginde İran dosyasını ele aldı.

Beyaz Saray’dan bir yetkili, İran’ın askerî ve ekonomik açıdan ağır darbe aldığını savundu.

Tahran’ın tutumunu hızla değiştirmemesi hâlinde ABD’nin saldırıları sürdüreceği tehdidinde bulunan yetkili, Washington’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü ve İran ekonomisindeki gerilemeyi ABD’nin elini güçlendiren unsurlar olarak gösterdi.

Suudi rejiminden müzakerelere zaman tanınması çağrısı

Suudi yetkililer, Tahran ziyaretlerinin ardından Beyaz Saray’a İran’ın olası bir ABD-İsrail saldırısından kaygı duyduğunu iletti.

Yetkililer ayrıca Trump’tan müzakerelere daha fazla zaman tanımasını istedi.