Trump’ın askerî yardımı kesme açıklaması İsrail’de kaygı yarattı

YDH- ABD Başkanı Donald Trump’ın, İsrail’e yılda 3,8 milyar dolarlık askerî yardımı 2026 sonunda durduracağını açıklaması, Tel Aviv’de mevcut silah anlaşmaları ve ortak savunma projelerinin geleceğine ilişkin kaygılara yol açtı.

Jerusalem Post’un, Yahudi Telgraf Ajansı (JTA) muhabiri Sam Sokol’un haberine dayandırdığı aktarıma göre, açıklama İsrail’de beklenmedik karşılandı. Mevcut mutabakat, yardımların 2028 mali yılına kadar sürmesini öngörüyor.

Trump’ın açıklaması, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun ABD yardımına bağımlılığı gelecek on yıl içinde kademeli olarak sona erdirme hedefini dile getirmesinden kısa süre sonra geldi.

İsrail Cumhurbaşkanı İzak Herzog, kararı “gökten düşen bir yıldırım” olarak niteleyerek ciddi kaygı duyduğunu söyledi. Yeş Atid milletvekili Moşe Tur-Paz ise yardımların kesilmesini “büyük bir hata” olarak değerlendirdi. Açığın kapatılması için sivil ya da askerî bütçede kesintiye gidilmesi gerekeceğini belirtti.

Yardımın kesilmesi silah planlarını etkileyebilir

Eski İsrail Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Giora Eiland, kararın imzalanmış savunma sözleşmeleri için milyarlarca şekel ödeme yükü doğurabileceğini ve lazer teknolojisinin geliştirilmesi gibi ortak projeleri sekteye uğratabileceğini söyledi.

Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü araştırmacısı Avişay Ben Sason-Gordis, Trump’ın açıklamasını İsrail’e verilen “en yüksek düzeyde siyasi bir uyarı” olarak niteledi. Fiilî bir kesintinin, İsrail ordusunu uzun vadeli planlarını ve önümüzdeki yıllarda askerî kapasitesini belirleyecek silah alımlarını yeniden değerlendirmeye zorlayacağını ifade etti.

İsrail 7 Ekim 2023’ten bu yana Gazze, Lübnan, Suriye ve İran’daki savaşlar nedeniyle ABD askerî tedarikine bağımlılığının arttı.

ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, Trump ile Netanyahu’nun doğrudan askerî yardım modelinden farklı bir ticari ve güvenlik ortaklığına geçiş konusunda uzlaştığını söyledi. Netanyahu’nun ofisi de cuma günü yaptığı açıklamada bu değişimi ikili ilişkilerin gücünün ve İsrail ekonomisinin dönüşümü karşılayabileceğinin göstergesi olarak sundu.

Ancak Huckabee, Obama döneminde imzalanan mutabakat kapsamındaki finansmanın 2026 sonunda gerçekten kesilip kesilmeyeceğinin net olmadığını, konuya açıklık getirmeye çalıştıklarını kaydetti. Jerusalem Post, yıllık yardımın büyük bölümünün ABD’de üretilen silah ve askerî bileşenlerin satın alınmasında kullanıldığına dikkat çekti.

Doğrudan yardım yerine ortak projeler mi?

Kongre’de, doğrudan askerî finansmanın yerini ortak savunma ve teknoloji projelerinin almasını öngören girişimler de gündemde. 2027 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’na sunulan bazı öneriler, iki ülkenin araştırma, geliştirme ve savunma teknolojileri alanındaki işbirliğini genişletmeyi amaçlıyor.

Uluslararası Politika Merkezi İcra Direktörü Matt Duss, bu yaklaşımın yardımları “ortak projeler” adı altında sürdürerek askerî harcamalar üzerindeki Kongre denetimini azaltabileceği uyarısında bulundu. Miras Vakfı Başkan Yardımcısı Victoria Coates ise doğrudan askerî finansmandan silah satışları ve ortak programlara kademeli geçişi savundu. Vakfın 2025 tarihli önerisi, bu dönüşümün 2029-2047 yılları arasında tamamlanmasını öngörüyordu.

Yardımın hangi tarihte ve hangi mekanizmayla sona ereceği henüz kesinleşmedi. Mevcut mutabakat 2028’e kadar yürürlükte; bu nedenle Trump’ın açıklamasının ABD’nin İsrail’e ayırdığı askerî kaynağı gerçekten azaltıp azaltmayacağı ya da yardımın sunuluş biçimini mi değiştireceği belirsizliğini koruyor.