Rus analist: İran’ın direnci Moskova için “stratejik sürpriz” oldu
Rus analist Fyodor Lukyanov, İran’ın üst düzey yöneticilerinin büyük bölümü hedef alınmasına rağmen devlet kurumlarının işleyişini sürdürmesini Moskova açısından savaşın "en dikkat çekici" sonuçlarından biri olarak değerlendirdi.
YDH- Moskova’daki stratejik tartışma çevrelerine yakın isimlerden Fyodor Lukyanov, The American Conservative dergisine verdiği röportajda Rusya’nın İran’a karşı yürütülen savaşa bakışını değerlendirdi.
Rusya Dış ve Savunma Politikası Konseyi Başkanı ve Russia in Global Affairs dergisinin yayın yönetmeni olan Lukyanov, Putin’in de bizzat katıldığı Valday Forumu görüşmelerinde yer alıyor. Bu görevleri, Rus seçkinlerinin düşünce biçimine yakından tanıklık etmesini sağlıyor; ancak görüşleri Kremlin’in resmî tutumunu temsil etmiyor.
Lukyanov, İran liderliğinin büyük bölümünün hedef alınmasına rağmen devletin ayakta kalmasını Rusya açısından “stratejik bir sürpriz” olarak niteledi. Ağır saldırıların ardından İran devlet kurumlarının işlevlerini nasıl sürdürebildiğini tam olarak anlayamadığını belirten Lukyanov, bu tablonun kurumların sarsıntılara dayanma kapasitesini ortaya koyduğunu söyledi. Ona göre bu deneyim, yalnızca askerî üstünlüğün değil, devletin bütünlüğünü ve yönetimin devamlılığını korumanın da önemini gösteriyor. Lukyanov, bu dersi Rusya’nın Ukrayna’daki deneyimiyle ilişkilendirdi: Batılı ülkeler, yaptırım ve ekonomik baskıların Moskova’nın savaşı sürdürme kapasitesini zayıflatacağını ummuştu.
Müzakereler sırasında düzenlenen saldırılar güveni sarstı
Lukyanov, ABD ve İsrail’in müzakereler sürerken İran yönetimini hedef alan saldırılarının, Moskova’da gelecekte Washington’la yapılacak herhangi bir anlaşmaya güvenilip güvenilemeyeceği konusunda ciddi sorular doğurduğunu söyledi. İlk saldırıların, olumlu geçtiği düşünülen ve yeniden başlaması beklenen görüşmelerden birkaç gün sonra düzenlendiğini hatırlattı. İranlı üst düzey isimlerin o sırada hedef alınması, Rusya’daki çevrelerde olumsuz bir izlenim bıraktı.
İran savaşı, ABD ve İsrail’in askerî üstünlüğünün sınırlarını da gösterdi. Lukyanov’a göre gelişmiş saldırı kapasitesine sahip olmak ve askerî-siyasi liderleri etkisiz hale getirebilmek, karşı taraf işleyişini sürdüren kurumlara ve direnme kapasitesine sahipse stratejik hedeflere ulaşmaya yetmiyor. Moskova’nın ve başka ülkelerin, savaşlara, yaptırımlara ve yönetim merkezlerini hedef alan saldırılara karşı dayanıklılıklarını artırmak için bu deneyimi inceleyeceğini belirten Lukyanov, İran savaşı siyasi bir uzlaşmayla sonuçlansa bile bunun “uzun vadeli stratejik etkiler” bırakacağını ifade etti.
Lukyanov, Rusya’nın ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşı sona erdirmede belirleyici rol oynayabilecek imkânlara sahip olmadığını, ancak Putin’in bir uzlaşmaya katkıda bulunmak istediğini söyledi.
Tahran’ın Moskova’dan uluslararası ilişkilerini kullanarak müzakereleri kolaylaştırmasını beklediğini belirten Lukyanov, çatışmanın artık geleneksel diplomatik arabuluculukla sona erdirilemeyecek bir düzeye ulaştığını kaydetti.
Çin, Hindistan ve başka tarafların Ukrayna savaşını sona erdirmeye yönelik girişimlerinin de belirleyici sonuç vermediğini hatırlatan Lukyanov, Putin’in sınırlı temaslarda bulunabileceğini ve öneriler sunabileceğini, ancak ABD ve İran’a çözüm dayatacak araçlara sahip olmadığını söyledi.
Rusya’nın İran’a desteği sınırlı kalabilir
Rusya’nın İran’a sınırlı askerî destek sağlıyor olabileceğini düşünen Lukyanov, bunun niteliğini veya kapsamını doğrulayacak bilgiye sahip olmadığını açıkça belirtti. İki ülke arasındaki stratejik ortaklık anlaşması nedeniyle bir tür askerî yardım bulunduğunu varsaydığını, ancak ayrıntıların gizli olduğunu söyledi. Olası Rus desteğinin askerî güç dengesini köklü biçimde değiştireceğini düşünmediğini de ekledi.
Lukyanov’a göre Putin, İran savaşı nedeniyle ABD veya İsrail’le ilişkileri koparmak istemiyor; bu nedenle Moskova’yı doğrudan çatışmanın tarafı gibi gösterebilecek tırmandırıcı açıklamalardan kaçınıyor.
Lukyanov, Rusya ile Ukrayna arasında Abu Dabi’de yürütülen görüşmelerin, 2022’deki İstanbul müzakerelerinden bu yana ilk kez topraklar ve askerî operasyonların ötesine geçerek Avrupa’nın güvenlik düzeninin geleceğine odaklandığını söyledi. Moskova’nın Avrupa güvenlik sistemindeki konumunun, savaşa yol açan anlaşmazlığın özünü oluşturduğunu belirten Lukyanov, görüşmelerde Rusya-NATO ilişkilerinin, güvenlik garantilerinin ve Avrupa’nın gelecekteki düzenlemelerinin ele alındığını kaydetti. Taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının derinliğine dikkat çekerek kısa sürede anlaşmaya varılacağı yönünde iyimser olunmaması gerektiğini vurguladı.
Lukyanov, Trump rejiminin Rusya’nın Avrupa güvenlik düzeninin yeniden yapılandırılmasına ilişkin taleplerini ciddi biçimde müzakere etmeyi kabul eden ilk ABD yönetimi olduğunu söyledi. Bunun Washington’ın Rusya’nın tutumunu benimsediği anlamına gelmediğini belirten Lukyanov, ABD’nin Rusya’yı yenilgiye uğratma hedefinden, çatışan çıkarlar arasında uzlaşma arayışına yöneldiğini ifade etti. Ona göre bu değişim, Batı’nın Rusya’ya savaştan siyasi veya güvenlik alanında herhangi bir kazanım sağlanmasını reddeden önceki tutumunun ardından müzakere zemininin yeniden açılmasını sağladı.
Lukyanov, mevcut koşullarda Rusya ile Avrupa arasında ulaşılabilecek en ileri gerçekçi uzlaşmayı, karşılıklı caydırıcılığa dayanan “barış içinde bir arada yaşama” olarak tanımladı.




