Myanmar kararı İsrail'in Gazze'deki soykırım davasını nasıl etkileyebilir?
Uluslararası Adalet Divanı'nın Myanmar ordusunu Arakanlı Rohingya Müslümanlarına karşı soykırımdan doğrudan sorumlu tutan kararı, İsrail'in Gazze'deki eylemleri nedeniyle karşı karşıya olduğu soykırım davası açısından emsal niteliğinde değerlendirmelere kapı araladı.
YDH — Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ı Müslüman Rohingya azınlığa karşı soykırım işlemekten sorumlu tuttu. Dokuz yargıcın altı yargıca karşı oyuyla alınan karar, UAD'nin ilk kez bir devleti soykırımdan doğrudan sorumlu bulması açısından tarihi önem taşıyor.
The Guardian'dan Julian Borger'in analizine göre karar, Rohingya mağdurları açısından adaletin önünü açarken 1948 Soykırım Sözleşmesi'ni devletlerin hesap vermesini sağlayan etkili bir hukuki araç olarak yeniden güçlendirdi.
Lahey merkezli mahkeme, Myanmar davasında bir devletin belirli bir nüfus grubunu bütünüyle hedef almakla suçlandığı durumlarda Soykırım Sözleşmesi'nin nasıl uygulanması gerektiğini ayrıntılı biçimde ortaya koydu. Mahkeme özellikle soykırım kastının hangi ölçütlerle belirleneceği üzerinde durdu.
Hukuk uzmanlarından karara destek
Gambiya'nın hukuk ekibinde yer alan tanınmış insan hakları hukukçusu Philippe Sands, kararı Soykırım Sözleşmesi'ne yeniden işlerlik kazandıran bir gelişme olarak değerlendirdi. Sands, "Bence bu karar Soykırım Sözleşmesi'ni hayata döndürüyor. Sözleşmeye pratik ve gerçek bir anlam kazandırıyor. Mahkeme aksi yönde bir karar verseydi sözleşme fiilen işlevsiz hale gelecekti" dedi.
Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard da kararı, "hayatta kalanlar, mağdurlar ve aileleri için nadir görülen bir adalet anı" olarak nitelendirdi. Callamard, kararın aynı zamanda hukuksuzluğun giderek yaygınlaştığı bir dönemde insancıl hukuku savunduğunu söyledi.
Utrecht Üniversitesi'nde uluslararası tarih alanında yardımcı doçent olarak görev yapan ve savaş suçları konusunda uzmanlaşan Dr. Iva Vukušić ise uluslararası hukuk açısından önemli bir gün yaşandığını belirtti. Vukušić, "Bu, uluslararası hukuk için iyi bir gün. Buna ihtiyacımız vardı. Çok önemli; hukukun birçok yönünü açıklığa kavuşturuyor ve bundan sonraki süreçte büyük yarar sağlayacak" ifadelerini kullandı.
Karar uluslararası ceza hukukunu da etkileyebilir
UAD'nin kararı, yine Lahey'de faaliyet gösteren Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) çalışmalarını da etkileyebilir. Kararın, bireyler hakkında soykırım suçlaması yöneltilirken hangi ölçütlerin esas alınacağı konusunda yol gösterici olması bekleniyor.
UAD'de şu anda soykırım suçlamasıyla karşı karşıya bulunan diğer taraf olan İsrail'in, kapsamlı kararı yakından incelemiş olması bekleniyor. Almanya da kararı dikkatle izleyen ülkeler arasında yer alıyor. Nikaragua, Gazze'de soykırımın gerçekleşmesine imkân sağladığı ve bunu önlemek için gerekli adımları atmadığı yönündeki iddialar nedeniyle Almanya'yı UAD'ye taşımıştı.
Uluslararası hukuk kurumlarına karşı mesafeli tutumuyla bilinen Trump yönetimi de gelişmeleri temkinli biçimde takip ediyor. Karar açıklanmadan önce ABD'nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi, UAD'ye soykırım suçunun kanıtlanması için gereken hukuki eşiği düşürmemesi çağrısında bulunmuştu. Büyükelçi, böyle bir değişikliğin ABD ve müttefiklerinin askerlerine karşı "silah olarak kullanılabileceği" uyarısını yapmıştı.
Ancak mahkeme, soykırım suçunun kanıtlanmasına ilişkin mevcut hukuki standardı değiştirmedi. Davayı UAD'ye taşıyan Gambiya da böyle bir değişiklik talep etmemişti. Yargıçlar, soykırım kastının belirlenmesinde daha önce uygulanan ölçütü korudu. Buna göre soykırım kastı, Myanmar'ın eylemlerinden çıkarılabilecek "tek makul sonuç" olmalıydı. Mahkeme bu değerlendirmede önceki davalarda ortaya konan içtihatlardan büyük ölçüde yararlandı.
Bununla birlikte yargıçlar, devletlerin işlediği vahşet suçlarında bu ölçütün nasıl uygulanması gerektiğine ilişkin çok daha kapsamlı açıklamalar yaptı.
Sırbistan davalarından farklı bir karar
Daha önce UAD'de soykırım suçlamasıyla karşı karşıya kalan tek devlet Sırbistan olmuştu. Hırvatistan ile Bosna-Hersek'in açtığı davalarda Sırbistan'ın sorumluluğu ele alınmıştı. Mahkeme, 2007'de Bosna-Hersek davasında Belgrad yönetimini 1995'teki Srebrenitsa soykırımını önlememekten sorumlu tutmuş, ancak her iki davada da Sırbistan'ın doğrudan soykırım işlediği sonucuna varmamıştı.
Myanmar kararında ise mahkeme, ordunun Rohingya Müslümanlarına karşı doğrudan soykırım işlediğine hükmetti. Myanmar'daki Müslüman azınlık, özellikle 2017'de en şiddetli aşamasına ulaşan ağır bir karşı-ayaklanma operasyonunun hedefi olmuştu.
Mahkeme, can kayıplarının ötesindeki yıkımı da değerlendirdi
Yargıçlar, vahşet suçlarının boyutunu değerlendirirken yaklaşık 10 bin kişinin öldürülmesine ilişkin verilerle yetinmedi. Myanmar'ın kuzeyindeki Arakan eyaletinde hedef alınan Rohingya nüfusunun tamamını, yaklaşık 815 bin kişiyi, değerlendirmeye dahil etti.
Mahkeme ayrıca hayatta kalanların uğradığı psikolojik zararı, özellikle cinsel şiddet mağdurlarının yaşadıklarını ve Rohingya toplumunun neslini devam ettirme kapasitesine verilen zararı da dikkate aldı.
Kararın en önemli yönlerinden biri, Sırbistan davalarında ortaya konan önceki hukuki içtihadın yeniden yorumlanması oldu. Önceki yaklaşım, kitlesel öldürmelerin soykırım sayılabilmesi için başka hiçbir makul amacın bulunmamasını gerektiriyordu.
UAD ise Myanmar yönetiminin Rohingyaları bölgeden çıkarmak veya cezalandırmak gibi başka amaçlar taşımış olabileceğini kabul etti. Ancak mahkemeye göre bu amaçlar, soykırım kastıyla aynı anda var olabilirdi. Yargıçlar, delillerin bütünü değerlendirildiğinde soykırım kastının "tek makul sonuç" olduğu hükmüne vardı.
Gazze davasıyla örtüşen hukuki unsurlar
Mahkemenin bu sonuca ulaşırken dikkat çektiği bazı unsurlar, uluslararası hukuk uzmanlarına göre İsrail'in Gazze'deki eylemleri nedeniyle karşı karşıya olduğu soykırım davası açısından da önem taşıyor. Yazılı dilekçelerin sunulması aşamasında bulunan Gazze davasının en az üç yıl daha sürmesi bekleniyor.
İki dosya arasındaki ortak unsurlardan biri çocukların hedef alınması. UAD, çocukların öldürülmesini Rohingya halkının bir grup olarak varlığının "temeline" yönelmiş bir saldırı olarak değerlendirdi. Mahkemenin kayıtlarına göre beş yaşın altındaki 2 bin 109 Rohingya çocuğu öldürüldü. Gazze'deki savaşta ise beş yaşın altında 5 binden fazla Filistinli çocuk hayatını kaybetti.
Mahkeme, köylerin yıkılmasının ardından yürütülen "buldozerlerle arazi düzleştirme ve geniş çaplı alan temizleme" faaliyetlerine de dikkat çekti. Bu yıkımın ardından güvenlik tesisleri de dahil olmak üzere yeni yapıların hızla inşa edildiğini kaydetti. İsrail ordusunun Gazze Şeridi'nin yüzde 60'ından fazlasını işgal etmesi sırasında da benzer bir tablo ortaya çıktı.
Middlesex Üniversitesi'nde uluslararası hukuk profesörü ve soykırım uzmanı William Schabas, kararın İsrail açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. Schabas, "Bu karar İsrail'e yönelik çok sayıda mesaj içeriyor. Elbette arada belirgin farklılıklar var ve deliller de farklı olacak. Ancak Myanmar kelimesini İsrail kelimesiyle değiştirseniz, kararda pek fazla şeyi değiştirmeniz gerekmezdi" dedi.
İlgili Haberler
Çağrı cihazı katliamı nedeniyle eski Mossad Başkanı için tutuklama tal…
20 Kasım 2026 21:15
ABD-İsrail ekseninde İran'a yeni saldırı hazırlığı
20 Kasım 2026 20:05
ABD'den İran'ın Asya'daki ticari ağlarına yeni kuşatma
20 Kasım 2026 19:55
İran, ABD hükümetini yeniden kapanma noktasına getirdi
20 Kasım 2026 19:47
