Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak devreye giren Suudi Arabistan ve BAE petrol güzergahları, uzmanlara göre hâlâ küresel talebi karşılamada yetersiz.
YDH- İran’ın, normal şartlarda küresel ihracatın yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bir dar geçit olan Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerine yönelik uyarıları bölgedeki ülkeleri “alternatif güzergahlar” aramaya zorladı.
Ancak analistler, bu güzergahların henüz küresel petrol talebini tamamen karşılamaya “yeterli olmadığını” uyarıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), son aylık petrol raporunda Suudi Arabistan ve BAE’nin bazı ham petrol üretimini Körfez dışındaki terminallere yönlendirebileceğini ve bunun Hürmüz Boğazı üzerinden kaybedilen ham petrol akışını dengelemeye yardımcı olabileceğini ileri sürdü.
Alternatif güzergahlar yetersiz
Ancak veri istihbarat firması Kpler, alternatif ihracat güzergahlarının “yetersiz kaldığını, Fuceyra (BAE) ve Yanbu (Suudi Arabistan)’dan yapılan rekor sevkiyatlara rağmen Ortadoğu ihracatlarının hâlâ normal seviyelerinin sadece yaklaşık üçte biri olduğunu” belirtti.
Kpler, Hürmüz Boğazı trafiğinin hızlı bir şekilde yeniden açılmaması durumunda, Asya rafinerilerinin Atlantik Havzası’ndan uzun mesafeli sevkiyatları artırmasının beklendiğini aktardı.
Hürmüz Boğazı ve küresel petrol akışı
Günlük yaklaşık 20 milyon varil, yani küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’si, tipik olarak Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor; çoğu Çin, Hindistan, Güney Kore ve Japonya’ya gidiyor.
IEA’ya göre, şu anda bölgede yaklaşık 350 petrol tankeri, bazıları dolu bazıları boş, beklemede.
İran’ın, ABD ve müttefiklerine ait tankerleri “meşru hedefler” olarak gördüğü ve savaşın başlamasından bu yana boğazdan yalnızca yaklaşık 80 gemi geçebildiği belirtildi.
Kısmi Boğaz bypassı
9 Mart’ta yayınlanan bir çalışmada Standard Chartered Bank, Bahreyn, Irak, Kuveyt ve Katar’ın ham petrolün neredeyse tamamını Hürmüz Boğazı üzerinden ihraç etmesi gerektiğini, Suudi Arabistan ve BAE’nin ise alternatif boru hatlarıyla kısmen blokajı telafi edebileceğini iddia etti.
Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı hattı, Körfez yakınlarındaki Abkayk’i Kızıldeniz’deki Yanbu limanına bağlıyor.
Rekor sevkiyat ve kapasite artışı
IEA’ya göre, Suudiler, 9 Mart’ta batı limanlarından günlük 5,9 milyon varil ile rekor ihracat yaptı; 2025 ortalaması yalnızca 1,7 milyon varildi.
Suudi Aramco CEO’su Emin Nasır, 10 Mart’ta bu boru hattının “önümüzdeki günlerde” tam kapasite olan 7 milyon varile ulaşacağını taahhüt etti.
BAE ise Hürmüz Boğazı’ndan kaçınmak için petrolü Umman Körfezi’ndeki Fuceyra limanından sevk ediyor, ancak hacimler sınırlı.
IEA’ya göre, “Genellikle 1,5 milyon varil/gün olan sevkiyat, 1,8 milyon varile çıkarılabilir.”
Suudi Arabistan ve BAE’nin toplam ek ham petrol taşıma kapasitesi IEA’ya göre 5,5 milyon varil/gün.
Güvenlik tehditleri ve diğer rotalar
Buna rağmen, Kpler’e göre, “Fuceyra ve Yanbu’dan yapılan rekor sevkiyatlara rağmen, Ortadoğu’dan yapılan gerçek ihracat hâlâ normal seviyelerinin sadece yaklaşık üçte biri.”
İran’ın insansız hava araçları ve füze saldırılarının, bu tesisler için “sürekli bir tehdit” oluşturduğu kaydedildi.
Diğer rotaların da mümkün olduğu, örneğin Irak-Türkiye boru hattının yıllardır hizmet dışı bulunduğu ifade edildi.
Kazakistan ve Azerbaycan’daki kapasitenin de sınırlı olduğu vurgulandı.
Küresel talep ve alternatif üretim sıkıntısı
Ukrayna’nın, Rusya’nın petrol ihracat altyapısını düzenli olarak hedef aldığı ve ABD’nin kısmi yaptırımları kaldırmasına rağmen, hacimlerin küresel talebi karşılamaya yeterli olmadığı belirtildi.
Ortadoğu’daki büyük tedarik aksaklıkları nedeniyle Rus petrolüne olan talebin artabileceği; ancak IEA’nın, şu an için ülkenin ortalama üretim tahminini 2026 sonuna kadar 9,3 milyon varil/gün olarak sabit tuttuğu bilgisi verildi.
ABD, Batı Afrika ve Latin Amerika’dan gelen alternatif petrol rotaları daha uzun ve küresel tanker piyasası halihazırda sıkışık. Ayrıca, bu ülkelerin üretimi hızla artırma kapasitesi yalnızca birkaç yüz bin varil/gün ile sınırlı.
Ortadoğu savaşı enerji piyasasında baskı yaratıyor
Rystad Energy düşünce kuruluşuna göre, Ortadoğu savaşı tüm enerji sistemine ciddi bir baskı getiriyor.
Rystad, “Savaş öncesi senaryoda, 2026’da Brent’in varil başına ortalama 60 dolar olmasını bekliyorduk; piyasa 2,6 milyon varil/gün fazla arz ile karşı karşıyaydı” dedi.
Savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatları 80 ila 120 dolar arasında dalgalandı ve Pazartesi günü yaklaşık 100 dolar civarındaydı.
